Ngày càng nhiều chủ xe sử dụng AI để chẩn đoán và tìm cách tự sửa ô tô nhằm tiết kiệm chi phí, nhưng điều này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn.
Sự phổ biến của trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đang thay đổi cách người dùng tìm kiếm thông tin trong nhiều lĩnh vực, từ học tập, công việc cho đến chăm sóc sức khỏe và sửa chữa thiết bị. Trong lĩnh vực ô tô, ngày càng nhiều chủ xe cũng bắt đầu sử dụng các công cụ AI như ChatGPT, Gemini hay Copilot để tra cứu nguyên nhân hư hỏng, cách bảo dưỡng hoặc hướng dẫn tự sửa chữa xe nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí. Tuy nhiên, xu hướng này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu người dùng quá tin tưởng vào những câu trả lời do AI tạo ra.
Theo khảo sát mới do Hiệp hội Ô tô Hoàng gia Queensland (RACQ, Australia) thực hiện, 14,2% số người được hỏi cho biết đã từng sử dụng AI để tìm thông tin về cách chẩn đoán hoặc sửa chữa các sự cố trên ô tô. Con số này phản ánh việc AI đang dần trở thành một "cố vấn kỹ thuật" mới đối với một bộ phận người sử dụng xe.
Báo cáo cũng cho thấy áp lực kinh tế là nguyên nhân khiến nhiều người thay đổi thói quen chăm sóc phương tiện. Có tới 40% chủ xe thừa nhận đã chậm lịch bảo dưỡng định kỳ từ ba đến sáu tháng, trong khi 21% cho biết xe của họ đã quá hạn bảo dưỡng hơn nửa năm. Không chỉ các hạng mục lớn, nhiều công việc bảo dưỡng cơ bản như thay gạt mưa hay thay lốp cũng bị trì hoãn để cắt giảm chi phí.
Bên cạnh việc tìm đến AI, khoảng 23% người tham gia khảo sát cho biết họ ưu tiên hỏi ý kiến bạn bè hoặc người thân có kinh nghiệm thay vì đưa xe đến các xưởng dịch vụ hoặc kỹ thuật viên chuyên nghiệp. Điều này cho thấy người tiêu dùng đang có xu hướng tìm kiếm những giải pháp tiết kiệm hơn trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng.
Theo ông Andrew Kirk, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kỹ thuật của RACQ, AI có thể hỗ trợ người dùng tiếp cận các kiến thức cơ bản về ô tô nhưng không thể thay thế quy trình kiểm tra thực tế của kỹ thuật viên.
Ông cho rằng các công cụ AI hay kết quả tìm kiếm trên internet chỉ đưa ra những thông tin mang tính tham khảo dựa trên dữ liệu đã được huấn luyện. Chúng không thể trực tiếp kiểm tra tình trạng phương tiện, xác định chính xác mọi nguyên nhân gây lỗi hay xác nhận việc sửa chữa đã được thực hiện đúng quy trình.
Theo RACQ, việc tự sửa chữa xe khi thiếu kiến thức chuyên môn và thiết bị phù hợp có thể khiến những hư hỏng liên quan đến hệ thống phanh, lái, treo hoặc các công nghệ hỗ trợ an toàn bị bỏ sót hoặc xử lý không đúng cách. Điều này không chỉ làm tăng chi phí sửa chữa về sau mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn khi xe lưu thông.
Thực tế, AI tạo sinh hoạt động dựa trên xác suất ngôn ngữ thay vì quá trình kiểm tra vật lý. Với cùng một triệu chứng như đèn báo lỗi động cơ bật sáng, xe rung hoặc phát ra tiếng động lạ, AI có thể đưa ra nhiều khả năng khác nhau nhưng không thể xác định chính xác nguyên nhân nếu không có dữ liệu chẩn đoán từ thiết bị chuyên dụng hoặc kết quả kiểm tra trực tiếp.
Đối với các mẫu xe hiện đại, đặc biệt là xe điện và xe kết nối, việc sửa chữa ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, hệ thống cảm biến và các bộ điều khiển điện tử. Nhiều lỗi chỉ có thể được phát hiện thông qua thiết bị chẩn đoán chuyên dụng của nhà sản xuất hoặc các trung tâm dịch vụ được cấp phép. Vì vậy, việc chỉ dựa vào hướng dẫn từ AI để tháo lắp hoặc thay thế linh kiện có thể dẫn đến những sai sót ngoài ý muốn.
Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng việc người dùng tìm đến AI cũng phản ánh một thực tế khác của ngành công nghiệp ô tô. Dưới bài đăng của ABC Brisbane về cuộc phỏng vấn với đại diện RACQ, một số người cho rằng xe hơi hiện nay ngày càng khó tự sửa chữa do thiết kế phức tạp và phụ thuộc nhiều vào phần mềm. Theo quan điểm này, các hãng xe nên tăng khả năng sửa chữa và tiếp cận phụ tùng cho người dùng thay vì khiến chủ xe phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống dịch vụ chính hãng.
Xu hướng "quyền được sửa chữa" (Right to Repair) cũng đang nhận được nhiều sự quan tâm tại Mỹ, châu Âu và Australia. Nhiều tổ chức bảo vệ người tiêu dùng kêu gọi các nhà sản xuất công khai tài liệu kỹ thuật, cung cấp phụ tùng và cho phép các gara độc lập tiếp cận công cụ chẩn đoán để giảm chi phí bảo dưỡng cũng như kéo dài tuổi thọ phương tiện.
Mặc dù vậy, các chuyên gia cho rằng AI vẫn có thể là công cụ hữu ích nếu được sử dụng đúng mục đích. Người dùng có thể tận dụng AI để tìm hiểu kiến thức cơ bản về cấu tạo xe, ý nghĩa các đèn cảnh báo, lịch bảo dưỡng hoặc tham khảo các bước kiểm tra ban đầu trước khi đưa xe đến gara. Tuy nhiên, với những hư hỏng liên quan đến động cơ, hệ thống điện, pin xe điện hay các tính năng an toàn, việc kiểm tra và sửa chữa vẫn cần được thực hiện bởi kỹ thuật viên có chuyên môn cùng thiết bị phù hợp.
Kết quả khảo sát của RACQ cũng ghi nhận một điểm tích cực là số cuộc gọi cứu hộ giao thông trong 12 tháng gần đây đã giảm so với năm tài chính trước đó. Dù vậy, tổ chức này cho rằng việc ngày càng nhiều người trì hoãn bảo dưỡng và phụ thuộc vào AI để tìm giải pháp sửa chữa là xu hướng cần được theo dõi, bởi nếu sử dụng không đúng cách, AI có thể giúp tiết kiệm một khoản chi phí nhỏ trước mắt nhưng lại dẫn đến những hóa đơn sửa chữa lớn hơn và các nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng xe.
