Hà Nội trở thành điểm hội tụ của gần 300 nhà nghiên cứu kinh tế hàng đầu thế giới trong khuôn khổ Hội nghị Châu Á của Hiệp hội Kinh tế lượng khu vực Đông Á và Đông Nam Á (AMES 2026).
Việc Việt Nam lần thứ hai đăng cai Hội nghị Châu Á của Hiệp hội Kinh tế lượng cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với nghiên cứu định lượng trong một nền kinh tế tăng trưởng nhanh và liên tục đối mặt với những bài toán chính sách mới.
Hội nghị quy tụ Giáo sư Lars Peter Hansen, chủ nhân giải Nobel Kinh tế năm 2013, cùng các học giả từ Columbia, MIT, University College London và Đại học Geneva. Những chủ đề như định giá phát thải, tác động của trí tuệ nhân tạo tới thị trường hay biến động tài sản năng lượng tái tạo cho thấy kinh tế lượng đã vượt xa phạm vi học thuật thuần túy, trở thành công cụ phân tích các vấn đề kinh tế cấp thiết.
Với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, học tập từ những công cụ kĩ thuật này có thể góp phần quan trọng vào nâng chất lượng dự báo, đánh giá chính sách và ra quyết định dựa trên bằng chứng.
Sự kiện kéo dài từ ngày 31/7 tới 2/8 do Hiệp hội Kinh tế lượng, AVSE Global và Trường Đại học Thương mại phối hợp tổ chức, đánh dấu lần thứ hai Việt Nam đăng cai một trong những diễn đàn học thuật uy tín nhất của giới kinh tế toàn cầu, sau kỳ AMES 2024 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Kinh tế lượng là ngành khoa học vận dụng phương pháp thống kê và toán học để kiểm định các lý thuyết kinh tế bằng dữ liệu thực. Nếu kinh tế học đặt ra những câu hỏi như tăng lương tối thiểu có làm giảm việc làm hay không, hay một gói trợ cấp có thực sự giúp doanh nghiệp nhỏ lớn lên hay không, thì kinh tế lượng là công cụ trả lời bằng con số, thay cho cảm tính hoặc suy đoán.
Kinh tế lượng cung cấp các kỹ thuật để ước lượng tác động thực của một chính sách trong điều kiện gần với thí nghiệm nhất có thể, dựa trên dữ liệu quan sát được. Chính công trình về phương pháp luận thống kê cho thị trường tài chính đã đưa Giáo sư Hansen tới giải Nobel năm 2013.
Sức nặng học thuật của AMES 2026 phản ánh xu hướng này. Các bài phát biểu toàn thể đi thẳng vào những vấn đề thời sự, như định giá phát thải và rừng nhiệt đới, niềm tin của thị trường vào trí tuệ nhân tạo, hay biến động giá tài sản năng lượng tái tạo và hàm ý cho tiến trình khử carbon. Đó đều là những chủ đề mà số liệu, chứ không phải trực giác, giữ vai trò quyết định.
Với một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, hội nhập sâu và chịu nhiều cú sốc bên ngoài, chất lượng của quyết định chính sách phụ thuộc ngày càng nhiều vào chất lượng phân tích dữ liệu. Khi thương chiến, biến đổi khí hậu và dịch chuyển chuỗi cung ứng liên tục đặt ra tình huống mới, việc dự báo và đánh giá tác động chính sách bằng bằng chứng định lượng trở thành một năng lực cạnh tranh, không còn là lựa chọn.
Việt Nam đang tích lũy khối dữ liệu ngày một lớn, từ điều tra doanh nghiệp, hải quan, thuế cho tới dữ liệu lao động và tài chính. Nhưng dữ liệu chỉ có giá trị khi được tập hợp chính xác, kịp thời và phân tích đúng. Ví dụ, một con số tăng trưởng xuất khẩu có thể đến từ năng lực sản xuất được cải thiện, cũng có thể chỉ là hàng hóa qua trung gian. Phân biệt được hai khả năng đó đòi hỏi phương pháp, và đó chính là địa hạt của kinh tế lượng.
Nhiều cơ quan quản lý và ngân hàng trung ương trên thế giới đã đưa mô hình kinh tế lượng vào quy trình ra quyết định thường nhật, từ điều hành lãi suất tới thiết kế chương trình an sinh.
Điểm đáng chú ý là Việt Nam không chỉ là nước chủ nhà mà còn là đối tượng nghiên cứu trực tiếp trong chương trình năm nay. Chương trình dành hẳn các phiên về kinh tế Việt Nam, với những bài dựa trên dữ liệu cấp doanh nghiệp.
Điển hình, một nhóm tác giả từ Ngân hàng Thế giới phân tích cách cú sốc cầu nước ngoài lan tới giá trị gia tăng nội địa của doanh nghiệp Việt. Một nghiên cứu khác xem xét phản ứng của thị trường trước chiến dịch chống tham nhũng. Có công trình đo lường tác động của tỷ giá tới việc làm ở cấp doanh nghiệp, có nghiên cứu về trợ cấp theo quy mô và ma sát tài chính, về khu công nghiệp và liên kết sản xuất, hay về xâm nhập mặn và chuyển dịch cơ cấu tại đồng bằng.
Đặc biệt, trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, một tham luận mang tựa đề gợi hình "Cây tre biết uốn mình" khảo sát cách các doanh nghiệp gia công Việt Nam thích ứng giữa hai làn sóng.
Những nghiên cứu như vậy biến kinh nghiệm phát triển của Việt Nam thành bằng chứng học thuật, đồng thời trả lại cho nhà hoạch định chính sách trong nước một bức tranh sắc nét hơn về chính nền kinh tế của mình.
