ATA Carnet - Cơ hội vàng đưa hàng hoá Việt ra thị trường quốc tế

PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân đã có những chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp xoay quanh vấn đề này.

Dưới góc nhìn kinh tế, ATA Carnet giải quyết được những loại chi phí nào mà doanh nghiệp đang phải chịu khi mang hàng hóa tham gia hội chợ, triển lãm quốc tế? Chi phí tiết kiệm được có thể ước tính ở mức nào, thưa ông?

Trước hết, lợi ích dễ nhận thấy nhất là doanh nghiệp được miễn nộp thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng (VAT) và không phải đặt cọc hoặc bảo lãnh số tiền tương đương với các khoản thuế này tại nước nhập khẩu tạm thời. Đây là khoản tiết kiệm rất đáng kể, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguồn vốn lưu động hạn chế.

Chẳng hạn, với một lô hàng trị giá 20.000 USD, mức thuế nhập khẩu tại nhiều thị trường có thể dao động từ 5–25%, tương đương 1.000–5.000 USD; cộng thêm VAT khoảng 10% và khoản tiền đặt cọc tương ứng. Nếu không sử dụng ATA Carnet, doanh nghiệp có thể phải tạm thời “đóng băng” một lượng vốn lên tới hàng nghìn USD chỉ để đưa hàng đi trưng bày trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, ATA Carnet cho phép doanh nghiệp sử dụng một bộ chứng từ thống nhất được hơn 80 nền kinh tế trên thế giới công nhận. Điều này giúp đơn giản hóa đáng kể thủ tục hải quan, rút ngắn thời gian chuẩn bị hồ sơ và thời gian thông quan tại cả nước xuất khẩu lẫn nước nhập khẩu. Khi hàng hóa được thông quan nhanh hơn, doanh nghiệp cũng giảm được các chi phí lưu kho, lưu bãi, phí bảo lãnh ngân hàng, phí dịch vụ khai thuê hải quan, chi phí xử lý hồ sơ nhiều lần, thậm chí hạn chế được cả các chi phí phát sinh không chính thức.

Quan trọng hơn, ATA Carnet còn giúp giảm chi phí cơ hội. Trong hoạt động xúc tiến thương mại, việc hàng hóa đến chậm có thể khiến doanh nghiệp lỡ cơ hội giới thiệu sản phẩm, mất khách hàng tiềm năng hoặc không ký được hợp đồng tại hội chợ. Đối với nhiều doanh nghiệp, đây mới là tổn thất lớn nhất nhưng khó lượng hóa.

Các nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore hay Malaysia đã tận dụng ATA Carnet như thế nào để hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thương mại? Kinh nghiệm của họ gợi mở gì cho Việt Nam?

Điểm chung của các quốc gia này là họ xem ATA Carnet như một phần trong hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập quốc tế, chứ không đơn thuần là một thủ tục hải quan.

Singapore là ví dụ rất điển hình. Quốc gia này tận dụng ATA Carnet để thu hút các sự kiện quốc tế lớn như Formula 1 Singapore Grand Prix, triển lãm công nghệ cao và hội chợ chuyên ngành y tế. Hải quan Singapore cho phép tạm nhập hàng hóa (trừ rượu và thuốc lá) trong thời hạn tối đa 6 tháng mà không phải đặt cọc hay ký quỹ thuế. Nhờ đó, doanh nghiệp quốc tế có thể dễ dàng đưa các thiết bị kỹ thuật cao vào phục vụ trưng bày, triển lãm. Hầu hết thủ tục đều được thực hiện trực tuyến, với thời gian xử lý chỉ tính bằng vài giây.

Malaysia và Thái Lan đều khai thác hiệu quả ATA Carnet để thúc đẩy xuất khẩu và thu hút hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế.

Tại Malaysia, Malaysian International Chamber of Commerce and Industry quản lý việc cấp sổ ATA, đồng thời phối hợp với Malaysia External Trade Development Corporation tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong khi đó, Thái Lan tham gia hệ thống ATA từ năm 1994 và sử dụng công cụ này để hỗ trợ các ngành thế mạnh như nông sản, đá quý, công nghiệp sáng tạo và ô tô, đồng thời củng cố vị thế là điểm đến hàng đầu của các hội chợ, triển lãm và sự kiện quốc tế trong khu vực.

Kinh nghiệm đáng chú ý là muốn ATA Carnet phát huy hiệu quả thì cần đi cùng hoạt động truyền thông và hỗ trợ doanh nghiệp rất mạnh. Bởi nếu doanh nghiệp không biết hoặc không hiểu rõ lợi ích thì công cụ tốt đến đâu cũng khó được sử dụng rộng rãi.

Đối với Việt Nam, việc VCCI bắt đầu triển khai ATA Carnet là bước đi rất quan trọng. Tuy nhiên, điều cần thiết tiếp theo là mở rộng phạm vi hàng hóa áp dụng, đồng thời mở rộng độ nhận diện, giúp doanh nghiệp hiểu rằng đây không phải công cụ dành riêng cho các tập đoàn lớn mà doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng hoàn toàn có thể sử dụng.

Với đặc thù của doanh nghiệp Việt Nam – phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ đang tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới – ATA Carnet phát huy tác dụng lớn nhất ở những lĩnh vực nào, thưa ông?

Tôi cho rằng, với đặc thù hơn 90% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, ATA Carnet sẽ phát huy hiệu quả lớn nhất ở các ngành hàng thường xuyên tham gia hội chợ, triển lãm quốc tế và cần mang theo hàng mẫu hoặc thiết bị trình diễn.

Đó là các lĩnh vực có lợi thế xuất khẩu của Việt Nam như nông sản, thực phẩm chế biến, dệt may, da giày, đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ, điện tử, công nghiệp hỗ trợ, thiết bị công nghệ và các sản phẩm sáng tạo. Đặc biệt, khoảng 17.000 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên cũng là nhóm hàng rất tiềm năng để tận dụng ATA Carnet nhằm tiếp cận các thị trường quốc tế.

Ngoài ra, ATA Carnet cũng rất phù hợp với các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, bởi nhóm này thường cần mang sản phẩm mẫu hoặc thiết bị demo đi giới thiệu với đối tác và nhà đầu tư quốc tế.

Theo ông, để ATA Carnet trở thành công cụ phổ biến và được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam, các cơ quan quản lý và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp cần làm gì thêm trong thời gian tới?

Theo tôi, trước hết cần tăng cường truyền thông để cộng đồng doanh nghiệp hiểu đúng và đầy đủ về ATA Carnet. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa biết Việt Nam đã chính thức triển khai cơ chế này.

Bên cạnh đó, cần thiết lập hệ thống hỗ trợ đồng bộ, từ cẩm nang hướng dẫn, đường dây nóng đến dịch vụ tư vấn trực tuyến, với VCCI làm đầu mối phối hợp với các bộ, ngành và hiệp hội để hỗ trợ doanh nghiệp trong suốt quá trình sử dụng ATA Carnet.

Ngoài ra, cần tiếp tục đẩy mạnh số hóa quy trình, tiến tới triển khai e-ATA và tăng cường hợp tác với các tổ chức xúc tiến thương mại quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường, đào tạo và kết nối đối tác.

Khi doanh nghiệp nhận thấy thủ tục đơn giản, chi phí hợp lý và có sự hỗ trợ kịp thời, ATA Carnet sẽ nhanh chóng trở thành công cụ quen thuộc trong hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn ông!