Xanh hóa sản xuất, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường đang từng bước trở thành yêu cầu gắn với năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp.
Hội thảo “Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu – Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo, Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Doanh nghiệp (ITB) tổ chức.
Phát biểu tại Hội thảo ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, chuyển đổi xanh đang diễn ra nhanh chóng và ngày càng tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, đầu tư và thương mại của doanh nghiệp. Các yêu cầu về phát thải carbon, sử dụng năng lượng, truy xuất dữ liệu, trách nhiệm môi trường – xã hội và quản trị không còn chỉ là cam kết mang tính định hướng, mà đang từng bước trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, tiếp cận thị trường, nguồn vốn và các đối tác quốc tế.
Đối với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, nơi tập trung phần lớn hoạt động sản xuất, tiêu thụ năng lượng và xuất khẩu, sức ép này càng rõ rệt. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được yêu cầu phải chuyển đổi nhưng còn gặp không ít khó khăn, chưa xác định được điểm bắt đầu, thiếu dữ liệu và công cụ đo lường, hạn chế về công nghệ, nhân lực và nguồn vốn, đồng thời còn lúng túng trong việc lựa chọn giải pháp phù hợp với quy mô và đặc thù sản xuất.
Ở góc độ thực hiện ESG, ông Nguyễn Quang Huân – Đại biểu Quốc hội khoá XV, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Halcom Việt Nam nhận diện bốn khoảng trống chính, gồm: Chưa có khung thể chế thống nhất; thiếu các tiêu chí phù hợp với đặc thù từng ngành, hệ thống đo lường, kiểm chứng và giám sát dữ liệu chưa đồng bộ, trong khi hệ sinh thái hỗ trợ về nhân lực, công nghệ, tư vấn và nguồn vốn còn hạn chế.
Theo ông Huân, ESG cần được tích hợp vào chiến lược và hoạt động quản trị của doanh nghiệp, thay vì chỉ được thực hiện để đáp ứng yêu cầu hồ sơ hoặc những đòi hỏi ngắn hạn từ đối tác. Cách tiếp cận này cũng cho thấy chuyển đổi xanh không nên được xem như một nhiệm vụ riêng của bộ phận môi trường hay phát triển bền vững. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quản trị, đầu tư, công nghệ, tài chính, sản xuất và cả chiến lược thị trường của doanh nghiệp.
Từ góc độ đơn vị đồng hành, bà Phạm Thị Vân Anh – Giám đốc Kinh doanh miền Bắc, Công ty Cổ phần Hai Bốn Bảy (247Express) cho rằng chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện bên trong nhà máy mà cần được triển khai xuyên suốt chuỗi cung ứng.
Đối với lĩnh vực logistics, các hướng đi trọng tâm gồm nâng cao hiệu suất phương tiện, tối ưu tuyến vận chuyển và số hóa dữ liệu nhằm đo lường, quản lý và minh bạch hóa phát thải.
Theo bà Vân Anh, đây cũng là định hướng mà 247Express đang từng bước xây dựng lộ trình triển khai, qua đó đồng hành cùng các doanh nghiệp, khu công nghiệp phía Bắc trên hành trình hướng tới chuỗi cung ứng xanh và bền vững hơn.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Hoàng Anh Dũng – CEO Công ty INTRACO cho biết, giảm phát thải cần một lộ trình đầu tư, thay vì triển khai những dự án riêng lẻ.
Theo ông Dũng, doanh nghiệp hiện phải đồng thời đáp ứng nhiều yêu cầu, từ các quy định trong nước về kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính, yêu cầu liên quan đến cơ chế carbon tại thị trường xuất khẩu, yêu cầu của khách hàng và chuỗi cung ứng, cho đến việc xác định dấu chân carbon của sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh đối với nhà máy, công trình sản xuất. Điều này đặt ra câu hỏi không chỉ về việc doanh nghiệp phải giảm phát thải bao nhiêu, mà quan trọng hơn là đo lường như thế nào, giảm ở đâu, đầu tư vào đâu và chứng minh kết quả ra sao.
Để quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả và tránh đầu tư dàn trải, ông Hoàng Anh Dũng đề xuất doanh nghiệp có thể xây dựng lộ trình theo ba giai đoạn.
Trong ngắn hạn, doanh nghiệp nên ưu tiên những giải pháp có thể triển khai tương đối nhanh như nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tăng cường đo đếm và theo dõi tiêu thụ, sử dụng điện từ nguồn tái tạo phù hợp và xây dựng hệ thống chỉ số phát thải.
Ở giai đoạn trung hạn, doanh nghiệp có thể từng bước đầu tư các giải pháp sản xuất phát thải thấp hơn, chẳng hạn chuyển đổi một số thiết bị sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng điện, thay đổi nhiên liệu, thay thế nguyên vật liệu có mức phát thải cao và phối hợp với nhà cung cấp để giảm phát thải trong chuỗi cung ứng.
Về dài hạn, mức giảm phát thải lớn hơn có thể đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi công nghệ sản xuất cốt lõi, thiết kế lại sản phẩm, tăng cường tái sử dụng và tuần hoàn nguyên vật liệu, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các nhà máy để phụ phẩm hoặc chất thải của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác.
“Điểm đáng chú ý là quá trình này cần đồng thời ba nền tảng: dữ liệu, công nghệ và kế hoạch đầu tư. Nếu chỉ triển khai những dự án xanh riêng lẻ mà không có dữ liệu để xác định nơi cần ưu tiên giảm phát thải, doanh nghiệp có thể đầu tư lớn nhưng hiệu quả mang lại không tương xứng” – ông Dũng cho biết.
