Liên tiếp các vụ án xâm phạm quyền tác giả bị khởi tố cho thấy vấn đề bản quyền không còn là câu chuyện chỉ của lĩnh vực văn hóa, mà đã trở thành yêu cầu tuân thủ đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế số.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can Vũ Phi Điệp về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" theo khoản 2 Điều 225 Bộ luật Hình sự. Quyết định đã được Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội phê chuẩn.
Theo kết quả điều tra ban đầu, dù chưa ký hợp đồng sử dụng bản quyền, bị can vẫn chỉ đạo nhân viên kỹ thuật sao chép các tác phẩm âm nhạc từ nhiều nền tảng số, xử lý thành dữ liệu karaoke và chuyển sang định dạng riêng để tích hợp vào các thiết bị mang thương hiệu VietKTV.
Dữ liệu được lưu trữ trên hệ thống điện toán đám mây và ổ cứng gốc, sau đó được sao chép vào các đầu karaoke hoặc thiết bị liền màn hình trước khi đưa ra thị trường. Đối với các sản phẩm không gắn ổ cứng, người dùng vẫn có thể tải bài hát từ hệ thống trực tuyến được kết nối sẵn.
Cơ quan điều tra xác định từ năm 2023 đến tháng 6/2026, doanh nghiệp đã phân phối 919 sản phẩm, thu lợi bất chính khoảng 852 triệu đồng. Qua rà soát hơn 41.000 tệp dữ liệu, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam bước đầu xác định khoảng 1.500 tác phẩm thuộc phạm vi quản lý đã bị khai thác trái phép, với thiệt hại tạm tính khoảng 600 triệu đồng.
Theo Công an TP Hà Nội, việc liên tiếp phát hiện, điều tra và xử lý các vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan thời gian qua thể hiện quyết tâm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh và thúc đẩy phát triển kinh tế số.
Việc nhiều vụ án liên tiếp bị phát hiện cũng cho thấy yêu cầu tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ đang ngày càng được đặt ra rõ hơn đối với hoạt động kinh doanh. Trong bối cảnh nội dung số trở thành một phần của sản phẩm và dịch vụ, quản trị bản quyền không còn là vấn đề có thể xem nhẹ.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trường chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, việc các cơ quan tiến hành tố tụng liên tục xử lý những vụ xâm phạm quyền tác giả thời gian gần đây cho thấy yêu cầu tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ đang ngày càng rõ ràng hơn đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh nội dung số.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, công nghệ giúp việc sao chép, lưu trữ và truyền tải dữ liệu trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn, nhưng không làm thay đổi bản chất của quyền tác giả. Việc một tác phẩm có thể được sao chép chỉ trong thời gian ngắn không đồng nghĩa với việc tổ chức, cá nhân được quyền khai thác tác phẩm đó để phục vụ hoạt động kinh doanh.
"Mọi hoạt động khai thác tác phẩm nhằm mục đích thương mại phải được thực hiện trên cơ sở có quyền sử dụng hợp pháp hoặc được chủ thể quyền cho phép. Việc sở hữu thiết bị, phần mềm hay dữ liệu không đồng nghĩa với quyền khai thác các nội dung được lưu trữ hoặc tích hợp trong đó", Luật sư Nguyễn Thanh Phong phân tích.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, một trong những nhầm lẫn thường gặp hiện nay là cho rằng nội dung đã xuất hiện công khai trên môi trường mạng hoặc có thể tải về thì đồng nghĩa với việc được phép đưa vào sản phẩm, dịch vụ để kinh doanh. Trong khi đó, khả năng tiếp cận một tác phẩm và quyền khai thác thương mại tác phẩm là hai vấn đề pháp lý hoàn toàn khác nhau.
Một trong những rủi ro lớn hiện nay là nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng quy trình rà soát quyền khai thác các nội dung số trước khi đưa vào sản phẩm, dịch vụ. Khi khâu kiểm soát tuân thủ bị bỏ ngỏ, rủi ro pháp lý có thể phát sinh ngay từ quá trình kinh doanh, dù doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể cho công nghệ và hạ tầng.
Luật sư Nguyễn Thanh Phong cho rằng, vấn đề bản quyền cần được đưa vào hệ thống quản trị tuân thủ của doanh nghiệp, tương tự như các nghĩa vụ về thuế, kế toán hay bảo vệ dữ liệu. Trước khi sử dụng bất kỳ tác phẩm hoặc nội dung số nào, doanh nghiệp cần xác định rõ chủ thể quyền, phạm vi được phép khai thác, thời hạn sử dụng, hình thức phân phối và các nghĩa vụ tài chính liên quan. Đồng thời, cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng, giấy phép và các tài liệu chứng minh quyền khai thác để phục vụ việc đối chiếu khi cần thiết.
"Trong nền kinh tế số, bản quyền phải được tính đến ngay từ khi xây dựng sản phẩm và mô hình kinh doanh, thay vì chờ đến lúc phát sinh tranh chấp mới xử lý. Chỉ khi coi quyền tác giả là một loại tài sản cần được tôn trọng và quản trị đúng quy định, doanh nghiệp mới có thể hạn chế rủi ro pháp lý, xây dựng uy tín và phát triển bền vững", Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.
.jpg "Đột phá trong tháng cao điểm đấu tranh chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ")
