Để thúc đẩy bảo hiểm hưu trí tự nguyện, TS Đặng Trung Dũng, Ủy viên BCH Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP HCM đề xuất mô hình hợp tác bốn bên gồm VCCI, doanh nghiệp, công đoàn và đơn vị cung cấp dịch vụ bảo hiểm.
Ngày 17/9, tại TP HCM, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức hội thảo: “Chiến lược hưu trí tự nguyện, tối ưu thuế & nâng tầm doanh nghiệp”.
Tại Hội thảo, TS Đặng Trung Dũng, Ủy viên BCH Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam - Phó Chủ tịch Liên đoàn lao động TP HCM, nhận định rằng chi phí sinh hoạt, thuê nhà, đi lại tại TP HCM duy trì ở mức cao so với các khu vực lân cận. Số liệu thống kê 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy thu nhập thực tế bình quân của người lao động tại TP HCM đạt 12,39 triệu đồng mỗi tháng. Mức thu nhập này thấp hơn nhiều so với mức chi phí khoảng 18 triệu đồng mỗi tháng để bảo đảm cuộc sống tối thiểu tại đô thị. Áp lực trang trải cuộc sống hàng ngày khiến khả năng tích lũy tài chính cho tương lai của một bộ phận lớn người lao động suy giảm.
Khảo sát thị trường lao động đầu năm 2026 chỉ ra 30,66% người lao động chuyển việc vì thu nhập chưa đáp ứng kỳ vọng. Bên cạnh đó, 24,71% người lao động lựa chọn tìm kiếm việc làm mới do thiếu cơ hội học tập và phát triển. Ông Đặng Trung Dũng cho biết người lao động hiện nay quan tâm trực tiếp đến chất lượng nơi làm việc. Môi trường làm việc có thu nhập tốt nhưng thiếu an toàn, thiếu cơ hội thăng tiến hoặc chính sách phúc lợi không rõ ràng sẽ khó giữ chân nhân sự lâu dài.
Những biến động về việc làm và kinh tế thúc đẩy tâm lý phòng ngừa rủi ro của người lao động. Nhu cầu bảo vệ sức khỏe, tài chính, nhà ở, học tập cho con cái và bảo đảm thu nhập khi hết tuổi lao động gia tăng. Việc tích lũy tài chính cá nhân còn yếu khiến bài toán tự bảo đảm tương lai gặp nhiều trở ngại. Do đó, chính sách phúc lợi cần trở thành bộ phận cấu thành trong chiến lược nhân sự, là khoản đầu tư cho sự ổn định nguồn nhân lực và sức cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.
Theo TS Đặng Trung Dũng, chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung là phần cộng thêm, không thay thế nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, tiền lương, tiền thưởng và các quyền lợi ghi nhận trong thỏa ước lao động tập thể. Khi điều kiện cơ bản được bảo đảm, hưu trí bổ sung mang lại giá trị cho người lao động, doanh nghiệp lẫn toàn xã hội.
Đối với người lao động, đây là khoản tích lũy dài hạn giúp giảm áp lực tài chính khi về già và gia tăng sự gắn kết với đơn vị sử dụng lao động. Đối với doanh nghiệp, chương trình đóng vai trò là công cụ nhân sự dài hạn, chuyển đổi chi phí thưởng ngắn hạn thành giá trị tích lũy đo lường được. Đối với xã hội, nguồn thu nhập bền vững khi về hưu góp phần củng cố hệ thống an sinh và giảm gánh nặng ngân sách trong đà già hóa dân số.
Chính sách hưu trí tự nguyện cần đặt trong hệ sinh thái phúc lợi toàn diện gồm bốn nhóm nội dung chính.
Nhóm thứ nhất là phúc lợi sức khỏe, bao gồm khám sức khỏe định kỳ, bảo hiểm sức khỏe bổ sung, phòng ngừa bệnh nghề nghiệp và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Nhóm thứ hai là phúc lợi tài chính, gồm tiền lương sống, tiền thưởng, hỗ trợ khẩn cấp, tư vấn tài chính cá nhân và tích lũy hưu trí.
Nhóm thứ ba là phúc lợi đời sống, tập trung vào nhà ở, bữa ăn ca, phương tiện đi lại, nhà trẻ, hoạt động văn hóa nghỉ dưỡng.
Nhóm thứ tư là phúc lợi phát triển dài hạn, bao gồm đào tạo nâng cao kỹ năng, lộ trình nghề nghiệp, ghi nhận sáng kiến và bảo đảm thu nhập sau tuổi lao động.
TS Đặng Trung Dũng đề xuất mô hình hợp tác bốn bên gồm VCCI, doanh nghiệp, công đoàn và đơn vị cung cấp dịch vụ bảo hiểm. VCCI kết nối, phổ biến chính sách và phản ánh các vấn đề pháp lý. Doanh nghiệp quyết định chính sách nhân sự và bố trí nguồn lực tài chính. Tổ chức công đoàn đại diện khảo sát nhu cầu, đối thoại, truyền thông và giám sát quá trình thực hiện. Đơn vị cung cấp dịch vụ hạch toán minh bạch, xây dựng sản phẩm phù hợp với chi phí hợp lý.
Chương trình hợp tác cần tuân thủ năm nguyên tắc: đúng nhu cầu, đúng đối tượng, đúng khả năng, rõ quyền lợi và chi phí, có cơ chế giám sát. Lộ trình thí điểm trải qua bốn bước gồm khảo sát nhu cầu thực tế, đối thoại thống nhất mức đóng góp, truyền thông độc lập minh bạch và đánh giá định kỳ. Doanh nghiệp chỉ triển khai hưu trí bổ sung sau khi hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ đóng thuế, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bảo đảm an toàn vệ sinh lao động. Doanh nghiệp không sử dụng phúc lợi tự nguyện để bù đắp cho các nghĩa vụ bắt buộc theo quy định pháp luật.
"Doanh nghiệp cần chuyển đổi tư duy từ coi phúc lợi là chi phí sang nhìn nhận phúc lợi là khoản đầu tư. Việc chăm lo cho người lao động cần chuyển từ hỗ trợ theo thời điểm sang xây dựng hệ sinh thái phúc lợi theo vòng đời. Thay vì cung cấp những gì doanh nghiệp sẵn có, các đơn vị cần tập trung đáp ứng đúng nhu cầu thực tế của người lao động", TS Đặng Trung Dũng nhấn mạnh.
