Trong nền kinh tế sáng tạo, tài sản quan trọng nhất chính là bản quyền, thương hiệu, thiết kế, nhân vật, kịch bản, dữ liệu, công nghệ, thư viện nội dung và cộng đồng người dùng.
Nếu hệ thống pháp lý và tài chính chưa nhận diện, định giá và bảo vệ được những tài sản đó, doanh nghiệp sáng tạo khó tiếp cận nguồn lực và mở rộng quy mô.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Abraham Nguyễn Quang Huy - Chủ tịch Hiệp hội Kinh tế và văn hoá Việt - Hàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp quốc gia cho rằng: Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang đi đúng hướng khi đặt tài sản trí tuệ vào trung tâm của chuỗi giá trị, đề cập định giá, sàn giao dịch, cơ chế tín dụng và hạ tầng dữ liệu.
- Sự phát triển công nghiệp văn hoá trong thời gian qua là minh chứng cho mô hình, Nhà nước tạo hành lang pháp lý và những điều kiện thuận lợi nhất, doanh nghiệp là một trong những động lực thúc đẩy, thưa ông?
Tôi cho rằng công nghiệp văn hóa Việt Nam đang ở “thời điểm vàng”. Sự đồng bộ của các chiến lược quốc gia đang đưa văn hóa, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế và khởi nghiệp sáng tạo cùng hội tụ. Trong hệ sinh thái công nghiệp văn hoá, doanh nghiệp tư nhân trở thành nhà đầu tư, nhà sản xuất, nhà sở hữu và khai thác IP, phát triển thị trường.
Tại châu Á, làn sóng Hallyu của Hàn Quốc thành công nhờ hợp tác dài hạn giữa Chính phủ, doanh nghiệp, đào tạo, công nghệ, tài chính và xúc tiến toàn cầu. Đây là kinh nghiệm chúng ta cần nghiên cứu để rút ngắn đường cong học tập trong âm nhạc, điện ảnh, hoạt hình, trò chơi, thời trang, du lịch và phân phối quốc tế.
- Tuy nhiên các nhà đầu tư sẽ không mặn mà nếu quyền tài sản không được bảo vệ, cơ chế định giá tài sản trí tuệ chưa hoàn thiện để sản phẩm văn hoá thành tài sản phát triển, thưa ông?
Chúng ta cần một chuỗi hoàn chỉnh bao gồm xác lập quyền - hồ sơ hóa - định danh - định giá - giao dịch - cấp phép - bảo đảm - thương mại hóa. Khi quyền, dữ liệu và dòng tiền rõ, ngân hàng và quỹ đầu tư mới có căn cứ đánh giá IP.
Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang đi đúng hướng khi đặt tài sản trí tuệ vào trung tâm của chuỗi giá trị, đề cập định giá, sàn giao dịch, cơ chế tín dụng và hạ tầng dữ liệu, mở đường cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực và phát triển sản phẩm văn hoá theo vòng đời dài hơn.
Mặt khác, trong kỷ nguyên AI, cần tính xa hơn với cơ chế truy xuất nguồn gốc sáng tạo, nhận diện quyền đối với dữ liệu và nội dung số, bảo vệ quyền tác giả, đồng thời có quy trình xử lý tranh chấp nhanh và đủ chuyên môn để công nghệ không chạy nhanh hơn pháp luật.
- Theo ông, đâu là điều kiện quan trọng để những cơ chế mới này được thực thi hiệu quả?
Trước hết, chuẩn hóa hồ sơ và dữ liệu tài sản trí tuệ, tiến tới hạ tầng dữ liệu văn hóa số có khả năng xác thực nguồn gốc và quyền khai thác. Bên cạnh đó, xây dựng chuẩn định giá và hệ thống thẩm định độc lập; phát triển thị trường giao dịch bản quyền và IP minh bạch; thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, ngân hàng, quỹ đầu tư và doanh nghiệp trong giai đoạn thị trường còn non trẻ. Cuối cùng, tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số và xuyên biên giới.
Cùng với cơ chế hợp tác công- tư, cần phân cấp thực chất cho địa phương. Di sản tốt nhưng thiếu doanh nghiệp, vốn và phân phối thì tài nguyên vẫn ngủ yên. Doanh nghiệp giỏi nhưng thiếu quyền tiếp cận minh bạch thì khó tạo dự án lớn. Mỗi địa phương nên có danh mục dự án ưu tiên, quy trình lựa chọn đối tác công khai, cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng và bộ chỉ số đo đồng thời hiệu quả kinh tế, xã hội và văn hóa. Mục tiêu tạo ra chuỗi giá trị có doanh nghiệp, việc làm, bản quyền, du lịch, thương mại và xuất khẩu.
- Trân trọng cảm ơn ông!
