Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030, các hội, hiệp hội cần trở thành “cánh tay nối dài” thực sự của doanh nghiệp.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là mục tiêu về quy mô GDP, mà còn là yêu cầu chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng suất lao động.
Trong bối cảnh đó, nếu chỉ dựa vào hỗ trợ trực tiếp từ Nhà nước sẽ khó tạo ra động lực tăng trưởng bền vững. Thay vào đó, cần hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyên nghiệp, linh hoạt và vận hành theo cơ chế thị trường hơn. Trong hệ sinh thái ấy, các hội, hiệp hội doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một lực lượng quan trọng giúp doanh nghiệp tăng năng lực nội tại, phát huy tối đa tiềm năng phát triển.
Vai trò hiệp hội ngày càng lớn
Những năm gần đây, môi trường kinh doanh tại Việt Nam đang thay đổi mạnh theo hướng tự do, minh bạch và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cắt giảm điều kiện kinh doanh, hạn chế can thiệp hành chính trực tiếp hay không hình sự hóa các quan hệ kinh tế đã tạo ra không gian phát triển mới cho khu vực doanh nghiệp.
Điều đó cũng đồng nghĩa với việc phương thức hỗ trợ doanh nghiệp cần thay đổi. Nếu Nhà nước tiếp tục hỗ trợ trực tiếp quá sâu có thể dẫn đến méo mó thị trường, tạo cạnh tranh thiếu bình đẳng, thậm chí phát sinh nguy cơ bị đối tác thương mại áp dụng các biện pháp chống trợ cấp hoặc phòng vệ thương mại.
Chính vì vậy, vai trò của các hội, hiệp hội trong hỗ trợ doanh nghiệp ngày càng trở nên quan trọng. Đây là xu hướng khách quan của nền kinh tế thị trường hiện đại.
Thực tế cho thấy, thời gian qua nhiều hiệp hội ngành hàng đã phát huy vai trò tích cực trong hỗ trợ doanh nghiệp như Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, Hiệp hội Dệt may Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam hay các hội nghề nghiệp trong lĩnh vực tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi xanh…
Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thương mại, kết nối thị trường hay tham gia hội chợ triển lãm quốc tế, các hiệp hội còn góp phần phản ánh khó khăn của doanh nghiệp tới cơ quan quản lý, hỗ trợ xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động thị trường.
Hiệp hội không thể chỉ dừng ở vai trò kết nối
Tuy nhiên, nhìn tổng thể, hoạt động của không ít hội, hiệp hội hiện vẫn mang tính sự vụ, thiên về tổ chức sự kiện hoặc phản ánh kiến nghị đơn lẻ. Trong khi đó, yêu cầu của giai đoạn phát triển mới đòi hỏi các tổ chức này phải chuyển sang vai trò dẫn dắt phát triển và hỗ trợ chuyên sâu hơn cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh Việt Nam đang xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các hiệp hội không thể chỉ dừng ở chức năng kết nối đơn thuần. Thay vào đó, cần trở thành trung tâm tư vấn chiến lược, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới mô hình kinh doanh, nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh.
Đặc biệt, các hiệp hội cần chú trọng phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ chuyên gia đầu ngành và lực lượng tư vấn chuyên sâu để hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các xu hướng mới như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn hay tiêu chuẩn hóa quốc tế.
Một nhiệm vụ rất quan trọng khác là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Cơ sở dữ liệu này cần bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, có khả năng cập nhật liên tục và liên thông để hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như hoạch định chính sách.
Các hiệp hội cũng cần đẩy mạnh vai trò kết nối đối tác, tìm kiếm thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đồng bộ trong từng ngành hàng.
Trong giai đoạn tới, việc tham gia phản biện và góp ý chính sách cũng cần trở thành chức năng quan trọng hơn của các hội, hiệp hội. Đây là kênh tập hợp thông tin thực tiễn hiệu quả để phản ánh những khó khăn, bất cập của doanh nghiệp tới cơ quan quản lý, từ đó góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và có chi phí tuân thủ thấp hơn.
Bên cạnh đó, các hiệp hội cần chủ động xây dựng các bộ cẩm nang, sổ tay hướng dẫn, nền tảng trực tuyến hỗ trợ doanh nghiệp, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tư vấn và cung cấp thông tin thị trường nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ.
Để phát huy hiệu quả vai trò của mình, các hội, hiệp hội cũng cần đổi mới mạnh mẽ cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. Đồng thời, cần nghiên cứu phát triển thêm các hiệp hội trong những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, công nghệ chiến lược hay sản phẩm công nghệ lõi để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức rất lớn nhưng cũng là cơ hội để tái cấu trúc toàn bộ hệ sinh thái phát triển doanh nghiệp. Muốn phát huy tối đa tiềm năng tăng trưởng, cần xây dựng được một hệ thống hiệp hội đủ mạnh, đủ chuyên nghiệp và đủ năng lực dẫn dắt doanh nghiệp bước vào giai đoạn phát triển mới.
* Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân
