Ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Ủy ban KHCN và Môi trường Quốc hội chia sẻ góc nhìn sâu sắc về động lực chính sách, thách thức chuyển dịch năng lượng và kỳ vọng thu hút dòng vốn xanh giai đoạn bản lề.
Theo ông Nguyễn Quang Huân: Nghị quyết 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 là một bước tiến rất quan trọng, mang ý nghĩa bản lề đối với ngành năng lượng nói chung và năng lượng tái tạo nói riêng. Nghị quyết đã thể chế hóa kịp thời và cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định hơn cho các nhà đầu tư.
- Ông đánh giá như thế nào về tác động chính sách của Nghị quyết này từ năm 2026?
Điểm đáng chú ý, Nghị quyết đã dành các điều khoản riêng cho phát triển điện gió ngoài khơi, xác định rõ định hướng lựa chọn dự án, khuyến khích các doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư, đồng thời gắn phát triển năng lượng với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và vận hành an toàn hệ thống điện quốc gia trong giai đoạn 2026–2030.
Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng mở ra nhiều cơ chế mang tính đột phá như cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), cho phép doanh nghiệp phát triển dự án năng lượng tái tạo bán điện trực tiếp cho khách hàng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lưới điện quốc gia. Việc tinh gọn quy hoạch, giảm thủ tục chồng chéo trong lĩnh vực điện lực, đặc biệt là ở cấp địa phương, sẽ giúp môi trường đầu tư năng lượng trở nên thông thoáng hơn rất nhiều so với trước đây. Đây chính là động lực quan trọng để năm 2026 trở thành năm “khởi động mạnh” của làn sóng đầu tư năng lượng tái tạo mới.
- Theo ông, năm 2026 đặt ra những yêu cầu gì đối với cơ cấu nguồn điện và đâu là những thách thức lớn nhất trong giai đoạn đầu thực hiện Nghị quyết?
Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai các mục tiêu lớn của nhiệm kỳ mới và cũng là năm bản lề để hiện thực hóa các cam kết dài hạn về phát triển bền vững. Nếu Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức cao, thậm chí hướng tới hai con số, thì ngành điện buộc phải tăng trưởng tương ứng, tối thiểu từ 12 - 13%, thậm chí cao hơn khi nhu cầu điện cho chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp công nghệ cao ngày càng lớn.
Trong bối cảnh đó, bài toán an ninh năng lượng vẫn đặt ra rất rõ ràng. Trước mắt, Việt Nam chưa thể ngay lập tức loại bỏ các nguồn điện truyền thống như điện than hay điện khí. Vấn đề là phải sử dụng các nguồn này theo hướng công nghệ cao hơn, sạch hơn và có lộ trình chuyển đổi phù hợp, song song với việc từng bước nâng cao tỷ trọng năng lượng tái tạo. Về dài hạn, theo tinh thần của Nghị quyết 253 và Quy hoạch điện VIII, Việt Nam cần phát triển đa dạng các loại hình năng lượng, trong đó năng lượng tái tạo giữ vai trò ngày càng lớn, đồng thời nghiên cứu các nguồn năng lượng mới.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là tính ổn định của chính sách. Thực tế những năm vừa qua cho thấy, sự thay đổi chính sách hoặc chậm ban hành cơ chế cụ thể đã khiến một số nhà đầu tư năng lượng chuyển hướng sang các thị trường khác trong khu vực. Vì vậy, để đạt được các mục tiêu đặt ra, điều quan trọng nhất là phải xây dựng một khung chính sách đủ mạnh, nhất quán và có khả năng dự báo dài hạn, tạo niềm tin cho khu vực tư nhân.
- Với các cơ chế mới về đầu tư, đấu thầu và mua bán điện, ông kỳ vọng Nghị quyết 253 sẽ thu hút như thế nào với dòng vốn tư nhân và công nghệ nước ngoài vào lĩnh vực năng lượng tái tạo trong năm 2026?
Tôi cho rằng đây là một trong những điểm tích cực và đáng kỳ vọng nhất của Nghị quyết 253. Việc phân cấp, trao thêm quyền cho địa phương trong việc lựa chọn và triển khai dự án sẽ giúp quá trình đầu tư trở nên linh hoạt, giảm độ trễ về thủ tục, qua đó tạo tâm lý thuận lợi hơn cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Một vấn đề tồn tại lâu nay của năng lượng tái tạo là tình trạng quá tải, nghẽn lưới. Nghị quyết đã có những định hướng rất rõ trong việc đơn giản hóa thủ tục điều chỉnh quy hoạch và mở rộng, nâng cấp hạ tầng lưới điện. Khi bài toán hạ tầng được tháo gỡ, nhà đầu tư sẽ yên tâm hơn trong việc rót vốn dài hạn vào các dự án điện gió, điện mặt trời.
Đặc biệt, nếu cơ chế mua bán điện trực tiếp được triển khai sớm và đồng bộ, đây sẽ là “cú hích” lớn đối với dòng vốn FDI. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng quan tâm đến nguồn điện xanh, ổn định và minh bạch để đáp ứng yêu cầu chuỗi cung ứng toàn cầu và các tiêu chuẩn ESG. Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng xu thế này để thu hút cả vốn và công nghệ. Tôi tin rằng năng lượng tái tạo sẽ không chỉ là câu chuyện môi trường, mà thực sự trở thành một trụ cột tăng trưởng mới của nền kinh tế trong những năm tới.
- Trân trọng cảm ơn ông!
