BHXH bắt buộc với tài xế công nghệ: Còn “băn khoăn” những gì?

Tài xế công nghệ, shipper và những người làm việc trên nền tảng số có thể được mở rộng vào diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Nhưng với đặc thù việc làm và thu nhập rất khác nhau, xác định ai thuộc diện tham gia đang là vấn đề cần được làm rõ.

Ngày 23/9 vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo sửa đổi khoản 6 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 theo hướng Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với những nhóm này trên cơ sở đề xuất của Chính phủ.

Như vậy, dự thảo chưa xác định tất cả tài xế công nghệ, shipper đương nhiên thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc. Đối tượng cụ thể và thời điểm áp dụng vẫn cần được xác định trước khi chính sách đi vào thực tế.

Thẩm tra dự án Luật, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành chủ trương từng bước mở rộng diện tham gia BHXH, nhưng cho rằng phạm vi “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” rất rộng, cần tiếp tục cân nhắc, đánh giá.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị tiếp tục đánh giá tác động, làm rõ phạm vi, khái niệm của các nhóm đối tượng dự kiến mở rộng; xác định ngưỡng, cơ chế thu - chi, phương thức đóng - hưởng và lộ trình thực hiện.

Với tài xế công nghệ, sự khác biệt giữa những người cùng làm việc trên một nền tảng khá rõ. Có người chạy xe toàn thời gian, coi đây là công việc và nguồn thu nhập chính; có người chỉ tranh thủ thời gian rảnh để kiếm thêm. Không ít tài xế còn hoạt động đồng thời trên nhiều ứng dụng.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, mở rộng diện bao phủ BHXH là cần thiết khi phương thức làm việc ngày càng thay đổi. Song, với lao động nền tảng, muốn áp dụng BHXH bắt buộc thì trước hết phải xác định được ranh giới giữa người thuộc diện tham gia và người không thuộc diện này.

“Nếu chỉ căn cứ vào việc một người có tài khoản và phát sinh hoạt động trên nền tảng số thì phạm vi sẽ rất rộng. Người chạy xe thường xuyên, coi đây là công việc chính rõ ràng khác với người thỉnh thoảng mới bật ứng dụng để kiếm thêm thu nhập. Chính sách cần có tiêu chí đủ rõ để phân biệt những trường hợp đó”, Luật sư Nhung phân tích.

Theo Luật sư Lê Thị Nhung, đây cũng là lý do việc xác định “ngưỡng” cần được nghiên cứu kỹ. Tiêu chí được lựa chọn phải phản ánh được tính chất việc làm, thu nhập của người tham gia và quan trọng hơn là có thể xác định được trên thực tế.

Nếu phạm vi quá rộng, người chỉ làm việc không thường xuyên cũng có thể được xếp cùng nhóm với người coi công việc trên nền tảng là nguồn sinh kế chính. Ngược lại, nếu điều kiện đặt ra không phù hợp, mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH cũng khó đạt được.

Nhưng xác định được ai phải tham gia mới là bước đầu. Luật sư Nhung cho rằng, với tài xế công nghệ, câu hỏi tiếp theo là lấy căn cứ nào để đóng BHXH.

Thu nhập của nhóm này không giống tiền lương cố định theo hợp đồng lao động. Số tiền một tài xế nhận được có thể thay đổi theo từng thời điểm, thậm chí đến từ nhiều ứng dụng khác nhau. Nếu thuộc diện BHXH bắt buộc, cách xác định căn cứ đóng phải xử lý được những đặc thù đó.

“Một người chỉ chạy trên một nền tảng đã khác với người cùng lúc hoạt động trên nhiều nền tảng. Nếu thuộc diện bắt buộc thì thu nhập nào được dùng làm căn cứ đóng, việc ghi nhận và tổ chức đóng ra sao phải được quy định rõ. Nếu không, chính người tham gia cũng khó biết nghĩa vụ của mình được xác định thế nào”, Luật sư Nhung nhận định.

Cùng với đó là trách nhiệm của doanh nghiệp vận hành nền tảng. Theo Luật sư Lê Thị Nhung, đây là vấn đề cần được xác định thận trọng bởi quan hệ giữa tài xế và nền tảng có những đặc thù khác với quan hệ lao động truyền thống.

Việc đưa một nhóm lao động nền tảng vào diện BHXH bắt buộc không đồng nghĩa với việc có thể mặc nhiên áp dụng toàn bộ cơ chế đang dành cho người lao động có hợp đồng lao động. Chính sách cần làm rõ trách nhiệm của người tham gia, doanh nghiệp nền tảng và cơ quan BHXH trong việc cung cấp thông tin, kê khai, thu, nộp cũng như quản lý quá trình tham gia.

Luật sư Nhung cho rằng, điều quan trọng là khi chính sách được ban hành, một tài xế có thể tự xác định mình có thuộc diện tham gia bắt buộc hay không, căn cứ đóng được tính thế nào và quyền lợi tương ứng ra sao.

“Mở rộng BHXH tới lao động nền tảng nhằm giúp thêm nhiều người được bảo đảm an sinh lâu dài. Muốn vậy, trước hết phải xác định rõ ai thuộc diện bắt buộc, đóng trên căn cứ nào và trách nhiệm của từng bên đến đâu. Một “ngưỡng” rõ ràng sẽ giúp chính sách đi đúng đối tượng và thuận lợi hơn khi thực hiện”, Luật sư Lê Thị Nhung nhấn mạnh.