Việc “lách luật” khi tăng tiền thưởng, phụ cấp và hỗ trợ ngoài lương có thể khiến mức đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế, ảnh hưởng tới quyền lợi lâu dài của người lao động.
Góp ý đối với Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bộ Tài chính cho biết quy định hiện hành về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc đã dẫn đến hiện tượng một số doanh nghiệp chia nhỏ thu nhập, tăng các khoản phụ cấp, trợ cấp, tiền thưởng hoặc hỗ trợ ngoài lương nhằm không phải đóng hoặc giảm mức đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế.
.jpg)
Theo Bộ Tài chính, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc hiện gồm mức lương tháng và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương theo hợp đồng lao động. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, một số doanh nghiệp đã cơ cấu thu nhập của người lao động theo hướng giữ mức lương đóng BHXH ở mức thấp, đồng thời tăng các khoản không thuộc căn cứ đóng.
Các khoản được Bộ Tài chính đề cập gồm thưởng hiệu quả công việc, hiệu quả kinh doanh, chuyên cần, năng suất lao động, doanh thu; cùng các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại và tiền nhà ở.
Đáng chú ý, tại một số doanh nghiệp, tiền hỗ trợ xăng xe, điện thoại cao gấp 2-3 lần mức lương tham gia BHXH. Trong khi đó, hiện chưa có quy định về mức trần đối với các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại. Việc cơ cấu thu nhập theo cách này có thể tạo ra khoảng cách đáng kể giữa tổng thu nhập người lao động thực nhận và mức tiền lương được sử dụng làm căn cứ đóng các loại bảo hiểm.
Đối với góp ý của Bộ Tài chính liên quan đến tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, Bộ Nội vụ cho biết chưa tiếp thu và cho rằng cần đánh giá tác động đối với người sử dụng lao động, người lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cũng như việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, việc nhận diện và ngăn chặn tình trạng chia nhỏ tiền lương để giảm mức đóng BHXH là cần thiết, bởi người chịu ảnh hưởng trực tiếp và lâu dài chính là người lao động.
Theo Luật sư Nhung, trên thực tế, nhiều người lao động chỉ quan tâm tới tổng thu nhập và số tiền thực nhận hằng tháng mà chưa chú ý đầy đủ tới mức tiền lương được doanh nghiệp sử dụng làm căn cứ đóng BHXH. Khi mức tiền lương đóng thấp hơn đáng kể so với thu nhập thực tế, quyền lợi khi hưởng các chế độ BHXH cũng có thể bị ảnh hưởng.
“Người lao động có thể thấy khoản tiền thực nhận trước mắt không bị giảm nhiều, nhưng về lâu dài, quyền lợi BHXH lại được tính trên mức tiền lương đóng thấp”, Luật sư Lê Thị Nhung phân tích.
Theo luật sư, việc xác định một khoản tiền có thuộc căn cứ đóng BHXH hay không không nên chỉ dựa vào tên gọi trong hợp đồng lao động hoặc bảng lương mà cần xem xét bản chất, mục đích và cách thức chi trả.
Nếu một khoản tiền được trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ lương, gắn trực tiếp với công việc và thực chất là một phần thu nhập cố định của người lao động thì việc gọi đó là tiền thưởng, phụ cấp hay hỗ trợ cũng không làm thay đổi bản chất khoản chi.
Tuy nhiên, Luật sư Lê Thị Nhung cũng cho rằng không nên đưa toàn bộ các khoản phụ cấp, hỗ trợ vào căn cứ đóng BHXH một cách cơ học. Trong thực tế, nhiều khoản được doanh nghiệp chi trả nhằm bù đắp chi phí phát sinh trong quá trình làm việc như điện thoại, đi lại, công tác hoặc chỗ ở.
“Nếu không phân định rõ giữa khoản mang bản chất tiền lương và khoản hỗ trợ phục vụ công việc, quy định mới có thể làm gia tăng nghĩa vụ đóng của cả doanh nghiệp và người lao động”, Luật sư Lê Thị Nhung nhận định.
Theo luật sư, cần xây dựng tiêu chí dựa trên tính chất, mức độ thường xuyên, sự ổn định và mối liên hệ của khoản chi với công việc, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi trên hợp đồng hoặc bảng lương để xác định căn cứ đóng BHXH.
“Việc hoàn thiện quy định vì vậy cần hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động, đồng thời không tạo thêm gánh nặng bất hợp lý cho doanh nghiệp”, Luật sư Nhung chia sẻ.
