Để công nghiệp văn hóa bước vào kỷ nguyên mới, biến tiềm năng thành một động lực phát triển theo định hướng đã đề ra, không ít ý kiến cho rằng, phải tạo dựng được thể chế văn hóa phù hợp với yêu cầu của thời đại…
Nghị quyết số 80-NQ/TW đã mở ra một tầm nhìn lớn về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội đã tạo bước chuyển quan trọng từ định hướng chính trị sang hành lang pháp lý nhằm phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Thực tế, thống kê gần nhất cho thấy, Việt Nam hiện có hơn 500 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục quốc gia và hàng nghìn di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Hơn 5.400 làng nghề, trong đó hơn 1.800 làng nghề truyền thống, tạo ra hàng triệu sản phẩm thủ công mỹ nghệ, xuất khẩu tới rất nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ; khoảng 17.670 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, tạo việc làm cho trên 97.000 lao động; tỷ trọng đóng góp vào GRDP tăng từ 3,54% năm 2020 lên 5,7% cuối năm 2025, với tốc độ tăng trưởng bình quân 14% mỗi năm.
Để công nghiệp văn hóa bước vào kỷ nguyên mới, biến tiềm năng thành một động lực phát triển theo định hướng đã đề ra, không ít ý kiến cho rằng, phải tạo dựng được thể chế văn hóa phù hợp với yêu cầu của thời đại…
Góp ý tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” vừa qua, dẫn thực tế của địa phương, Phó Chủ tịch UBND TP Huế Trần Hữu Thùy Giang kiến nghị Quốc hội sớm thông qua Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.
Cụ thể, làm rõ phạm vi ngành, cơ chế ưu đãi, đặt hàng sáng tạo, khai thác tài sản công, liên doanh, liên kết và hợp tác công tư đối với các dự án văn hóa có khả năng tạo doanh thu. Đồng thời, sớm xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê và hướng dẫn phương pháp tính giá trị tăng thêm, việc làm, xuất khẩu, bản quyền và tác động lan tỏa của công nghiệp văn hóa để các địa phương có cơ sở theo dõi và hoạch định chính sách.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế tín dụng, quỹ đầu tư, bảo lãnh và ưu đãi phù hợp đối với doanh nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nghệ nhân, văn nghệ sĩ và các nhóm khởi nghiệp; từng bước tạo điều kiện định giá, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ, dòng tiền bản quyền như một nguồn lực cho đầu tư. Ưu tiên nguồn lực Trung ương cho số hóa di sản, hạ tầng số, đào tạo nhân lực, bảo tồn gắn với phát triển sản phẩm và các dự án có tính liên vùng…
Còn theo ThS Phạm Cao Thái, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trải qua các giai đoạn lịch sử, Đảng và Nhà nước luôn khẳng định văn hóa là động lực phát triển kinh tế - xã hội. Thuật ngữ “công nghiệp văn hóa” chính thức được đưa vào Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI và tiếp tục được khẳng định trong nhiều văn kiện quan trọng.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc thể chế hóa chủ trương còn chậm, thiếu đồng bộ và chưa có cơ chế đủ mạnh để giải phóng sức sáng tạo. Do đó, việc xây dựng Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là bước đi đột phá nhằm hoàn thiện thể chế kiến tạo, tháo gỡ các “điểm nghẽn” và khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển.
Ông Phạm Cao Thái cho rằng, đặc biệt, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của các nền tảng số xuyên biên giới, đánh giá từ năm góc độ khác nhau của thực tiễn trên, đòi hỏi hệ thống pháp luật hiện hành cần được bổ sung các quy định điều tiết nội dung số và bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng. Để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, cần hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo vệ các nhà sản xuất nội dung trong nước trước sự cạnh tranh từ nước ngoài, đồng thời định hướng phát triển các nền tảng phân phối nội dung số nội địa, một khung khổ pháp lý đủ sức “kiến tạo” và “bảo vệ”.
“Luật về phát triển công nghiệp văn hóa phải khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, gia tăng hàm lượng văn hóa trong các sản phẩm, dịch vụ, bảo vệ thị trường nội địa và tạo đòn bẩy đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng bứt phá của đất nước”, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh.
Tham gia góp ý, dẫn câu chuyện dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Hoàng thành Thăng Long vừa được khởi công ngày 29/9 vừa qua, PGS TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, văn hóa không còn là lĩnh vực đi sau, bổ trợ cho tăng trưởng, mà phải được nhìn nhận là một trụ cột của phát triển. Khi văn hóa được xác định là trụ cột, những giá trị văn hóa cần hiện diện ngay từ đầu trong các quyết sách về kinh tế, đô thị, giáo dục, khoa học công nghệ, môi trường và đối ngoại.
PGS TS Bùi Hoài Sơn lưu ý, một dự án dù tạo ra tăng trưởng nhưng gây tổn thương cảnh quan, ký ức cộng đồng hoặc niềm tin xã hội thì không thể được xem là thành công. Vì vậy, đầu tư cho di sản, nghệ thuật và các thiết chế văn hóa cần được nhìn nhận là đầu tư cho năng lực phát triển lâu dài của đất nước.
Không dừng lại ở việc xác định vai trò của văn hóa, PGS TS Bùi Hoài Sơn cũng đặt ra yêu cầu chuyển những giá trị văn hóa và phẩm chất con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia.
Theo PGS TS Bùi Hoài Sơn, Việt Nam có lịch sử lâu đời, hệ thống di sản phong phú, bản sắc văn hóa của 54 dân tộc cùng những phẩm chất cần cù, linh hoạt, sáng tạo của con người. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những giá trị đó tiếp tục được phát huy bằng các phương thức phù hợp với đời sống hiện đại.
Dẫn ra những hướng khai thác cụ thể như đưa làn điệu dân ca vào âm nhạc đương đại, họa tiết truyền thống vào thời trang, di sản trở thành hạt nhân của du lịch sáng tạo, câu chuyện lịch sử được chuyển tải thành phim ảnh, trò chơi và các sản phẩm số, PGS TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, để thực hiện, cần xây dựng môi trường thuận lợi cho tài năng phát triển, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo điều kiện để những sản phẩm văn hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế.
