Bộ Tài chính đề nghị các địa phương tăng cường phối hợp thúc đẩy thanh toán không tiền mặt nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế và đảm bảo minh bạch kinh tế.
Tiền mặt và “vùng tối dữ liệu”
Mới đây, Bộ Tài chính đã ban hành Công điện số 01/CĐ-BTC gửi Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố về việc tăng cường phối hợp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong năm 2026.
Theo Bộ Tài chính, thời gian qua ngành tài chính đã chỉ đạo cơ quan thuế cùng các đơn vị liên quan triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ và đồng hành cùng người nộp thuế trong việc tuân thủ các quy định về thuế, hóa đơn và chứng từ. Cùng với đó, sự phối hợp của chính quyền các địa phương đã góp phần quan trọng trong việc tăng cường quản lý thuế, đặc biệt là trong quá trình hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi sang phương pháp kê khai từ ngày 1/1/2026.
Nhờ sự phối hợp này, cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh từng bước thích ứng với các quy định mới về quản lý thuế, đồng thời thụ hưởng nhiều tiện ích như khai thuế điện tử, nộp thuế điện tử, hoàn thuế điện tử, hóa đơn điện tử cũng như các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Đây được xem là nền tảng quan trọng để triển khai hiệu quả nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước trong năm 2026.
Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, sau thời gian triển khai Quyết định 1813/QĐ-TTg về Đề án phát triển TTKDTM giai đoạn 2021-2025, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt ghi nhận nhiều kết quả vượt mục tiêu. Giá trị giao dịch TTKDTM năm 2025 ước gấp khoảng 28 lần GDP, vượt xa mục tiêu đặt ra. Số lượng và giá trị giao dịch TTKDTM bình quân hàng năm tăng lần lượt 58,86% và 24,36%.
Riêng trong năm 2025, so với năm 2024, giao dịch TTKDTM tăng hơn 42% về số lượng và gần 23% về giá trị. Giao dịch qua QR Code tăng mạnh cả về số lượng và giá trị, trong khi giao dịch qua ATM tiếp tục giảm, cho thấy tiền mặt đang dần được thay thế trong đời sống hàng ngày.
Tuy nhiên, Bộ Tài chính cũng cho biết tại một số địa bàn, ngành nghề và khu vực kinh tế vẫn còn tình trạng lợi dụng thanh toán bằng tiền mặt hoặc sử dụng tài khoản cá nhân để che giấu doanh thu nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước. Một số vụ việc trốn thuế đã được cơ quan thuế phối hợp với các cơ quan chức năng phát hiện, điều tra và khởi tố.
Các chuyên gia cho rằng việc duy trì văn hóa tiền mặt trong nền kinh tế tạo ra những “vùng tối dữ liệu” khiến Nhà nước khó nắm bắt đầy đủ quy mô và nhịp vận động thực sự của hoạt động kinh tế. Qua đó, trực tiếp làm xói mòn cơ sở thuế, gây thất thu ngân sách và làm suy yếu hiệu quả quản lý tài chính công. Vì vậy, chuyển đổi sang TTKDTM không đơn thuần là cải tiến kỹ thuật, mà là yêu cầu chiến lược nhằm củng cố tính minh bạch của nền kinh tế và bảo vệ nguồn thu ngân sách trong bối cảnh thị trường ngày càng phức tạp.
PGS TS Lê Xuân Trường (Học viện Tài chính) phân tích ở góc độ doanh nghiệp, phương thức giao dịch cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành. Thanh toán điện tử không chỉ là công cụ thanh toán, mà còn là một phần của hệ sinh thái quản trị số. Trong khi giao dịch tiền mặt kéo theo nhiều chi phí như kiểm đếm, bảo quản, vận chuyển và đối soát thủ công, thì TTKDTM giúp giảm đáng kể chi phí giao dịch nhờ tận dụng hạ tầng ngân hàng số. Đồng thời, dữ liệu thanh toán điện tử có thể kết nối trực tiếp với hệ thống hóa đơn điện tử, giúp tự động hóa quá trình kế toán và giảm thiểu sai sót trong kê khai thuế.
Theo chia sẻ của một doanh nghiệp cung cấp phần mềm quản lý bán hàng trên địa bàn TP Hà Nội, việc duy trì giao dịch tiền mặt thực chất đang tạo ra một dạng “chi phí ẩn” đối với doanh nghiệp, khi chi phí quản lý rủi ro, kiểm soát nội bộ và xử lý hậu kiểm gia tăng đáng kể. Trong khi đó, với thanh toán điện tử, dữ liệu giao dịch minh bạch và có thể truy xuất ngay lập tức, giúp rút ngắn thời gian thanh tra, kiểm tra và giảm nguy cơ tranh chấp pháp lý với cơ quan thuế.
Ba nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý thuế năm 2026
Để giải quyết thách thức trong công tác quản trị, tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế, đồng thời bảo đảm thực hiện tốt dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2026 và góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đề nghị các địa phương tiếp tục quan tâm chỉ đạo các sở, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế trong triển khai các nhiệm vụ trọng tâm.
Thứ nhất, các địa phương cần tiếp tục thực hiện hiệu quả chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt theo Công điện số 124/CĐ-TTg ngày 30/7/2025. Việc này nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán của người dân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh, đồng thời góp phần tiết kiệm nguồn lực, phòng chống thất thu thuế và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật.
Thứ hai, đề nghị các địa phương tiếp tục triển khai các giải pháp thúc đẩy việc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền theo Công điện số 88/CĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Việc này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với hoạt động bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng.
Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh triển khai các giải pháp được nêu tại Công văn số 17142/BTC-CT ngày 4/11/2025 của Bộ Tài chính về việc phối hợp quản lý thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh sau khi xóa bỏ thuế khoán từ ngày 1/1/2026. Trong đó, công tác tuyên truyền và hỗ trợ hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý thuế được xác định là yếu tố then chốt.
Bộ Tài chính cũng đề nghị các địa phương phát huy vai trò của Ban Chỉ đạo chống thất thu ngân sách nhà nước tại địa phương, tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định về thuế, hóa đơn và chứng từ. Mục tiêu là kịp thời phát hiện các rủi ro tuân thủ cũng như hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời bảo đảm không phát sinh thêm các thủ tục hành chính không cần thiết cho người dân và doanh nghiệp. Việc trao đổi và khai thác thông tin phục vụ quản lý thuế phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật về quản lý thuế và bảo mật thông tin.
Theo Bộ Tài chính, sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là chính quyền các cấp, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước cũng như tạo lập môi trường thuận lợi để phát triển kinh tế tư nhân trong năm 2026.
Có thể thấy, trong hệ thống quản lý thuế hiện đại, tiền mặt được xem là “gót chân Achilles” nếu không được kiểm soát hiệu quả. Chừng nào các giao dịch còn nằm ngoài hệ thống giám sát số hóa, chừng đó mục tiêu minh bạch hóa nền kinh tế vẫn khó đạt được trọn vẹn. Việc thúc đẩy TTKDTM không chỉ nhằm tăng thu ngân sách, mà còn là bước đi quan trọng để xây dựng một môi trường kinh doanh liêm chính, nơi sự tuân thủ được bảo vệ và các hành vi gian lận dần bị loại bỏ khỏi thị trường.
