Bùng nổ AI tạo áp lực lên nguồn cung chip cho ngành ô tô

Sau khi vượt qua cuộc khủng hoảng thiếu chip kéo dài trong giai đoạn đại dịch Covid-19, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang đối mặt với một biến động mới trên thị trường bán dẫn. Lần này, áp lực không đến từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng hay gián đoạn sản xuất, mà xuất phát từ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), lĩnh vực đang làm gia tăng nhu cầu đối với các loại chip nhớ hiệu năng cao.

Thị trường chip nhớ DRAM (Dynamic Random Access Memory) đã ghi nhận xu hướng tăng giá đáng kể trong thời gian gần đây, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn từ các ứng dụng AI và trung tâm dữ liệu. Đây là loại bán dẫn được sử dụng rộng rãi trên các mẫu ô tô hiện đại, phục vụ nhiều hệ thống như màn hình thông tin giải trí, cụm đồng hồ kỹ thuật số, camera, cảm biến, hệ thống hỗ trợ lái và các bộ điều khiển điện tử (ECU).

Khác với cuộc khủng hoảng chip giai đoạn 2020-2022, khi hoạt động sản xuất chất bán dẫn và logistics toàn cầu chịu tác động của đại dịch Covid-19, đợt biến động hiện nay chủ yếu xuất phát từ nhu cầu thị trường tăng nhanh. Sự phát triển mạnh của AI cùng làn sóng đầu tư xây dựng các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã làm gia tăng nhu cầu đối với chip nhớ, qua đó tạo thêm áp lực lên nguồn cung dành cho nhiều lĩnh vực, trong đó có ngành công nghiệp ô tô.

Trước diễn biến này, một số nhà sản xuất ô tô đã điều chỉnh các dự báo tài chính cho năm 2026. Ford và General Motors (GM) đều cập nhật dự báo chi phí thu mua nguyên vật liệu nhằm phản ánh giá chip nhớ tăng mạnh. Theo các hãng, chi phí đầu vào dự kiến sẽ tăng thêm hàng trăm triệu USD, qua đó tạo thêm áp lực lên hoạt động sản xuất trong bối cảnh ngành ô tô vẫn đang đầu tư mạnh cho quá trình điện hóa và phát triển các công nghệ mới.

Volkswagen cũng cho biết doanh nghiệp đã triển khai nhiều biện pháp nhằm theo dõi sát diễn biến của thị trường và giảm thiểu rủi ro nguồn cung. Theo đại diện hãng, chuỗi cung ứng chip nhớ hiện vẫn hoạt động ổn định. Trong trường hợp xuất hiện khó khăn ở một số nhóm bán dẫn, Volkswagen cho biết đã chuẩn bị các phương án ứng phó linh hoạt để duy trì nguồn cung cho hoạt động sản xuất.

Trong khi đó, Stellantis cho biết doanh nghiệp hiện chưa phải điều chỉnh nhiều trước những biến động của thị trường chip. Điều này cho thấy mức độ tác động giữa các hãng xe không hoàn toàn giống nhau, phụ thuộc vào chiến lược quản trị chuỗi cung ứng, danh mục nhà cung cấp cũng như kế hoạch dự trữ linh kiện của từng doanh nghiệp.

Vai trò của chip bán dẫn trong ngành ô tô ngày càng trở nên quan trọng khi các mẫu xe mới liên tục được tích hợp thêm công nghệ. Ngoài động cơ và hệ truyền động, hàng nghìn linh kiện bán dẫn còn được sử dụng để vận hành các hệ thống an toàn chủ động, kết nối internet, hỗ trợ lái, quản lý pin trên xe điện và các nền tảng phần mềm trên xe. Cùng với xu hướng phát triển xe điện, xe kết nối và xe được định nghĩa bằng phần mềm (Software Defined Vehicle), nhu cầu đối với các loại chip bán dẫn được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng bối cảnh hiện nay khác đáng kể so với cuộc khủng hoảng thiếu chip trước đây. Sau những kinh nghiệm trong giai đoạn 2020-2022, nhiều hãng xe đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường dự trữ linh kiện và xây dựng mối quan hệ chặt chẽ hơn với các nhà sản xuất bán dẫn. Những bước chuẩn bị này được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng ứng phó trước các biến động của thị trường.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu ngày càng lớn từ AI cũng đang thúc đẩy ngành công nghiệp bán dẫn mở rộng năng lực sản xuất trên phạm vi toàn cầu. Khi các dự án đầu tư mới đi vào hoạt động, nguồn cung chip được kỳ vọng sẽ từng bước được cải thiện, góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ cả lĩnh vực công nghệ và ô tô.

Tại Việt Nam, những biến động trên thị trường bán dẫn toàn cầu vẫn cần được theo dõi, bởi phần lớn linh kiện điện tử sử dụng trên các mẫu ô tô lắp ráp trong nước hiện vẫn phụ thuộc vào nguồn cung quốc tế. Nếu giá chip duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí sản xuất của doanh nghiệp có thể chịu thêm áp lực nhất định. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng thiếu chip trước đây đã giúp nhiều nhà sản xuất chủ động hơn trong việc dự trữ linh kiện và đa dạng hóa nhà cung cấp nhằm giảm thiểu rủi ro.

Bên cạnh đó, việc Việt Nam đang thu hút ngày càng nhiều dự án đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn, từ thiết kế, đóng gói đến kiểm định chip, cũng mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh AI, xe điện và các phương tiện thông minh tiếp tục phát triển, đây được xem là nền tảng thuận lợi để ngành công nghiệp hỗ trợ và ngành ô tô Việt Nam từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trong những năm tới.