Cần bảo đảm quyền tiếp cận biển thực chất

Như đã thông tin dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được xây dựng với bố cục gồm 6 chương, 76 điều, giảm 4 chương và 5 điều so với luật hiện hành năm 2015 nhằm thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật còn đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tập trung giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn công tác bảo vệ môi trường, yêu cầu phát triển kinh tế biển, quản lý không gian biển, yêu cầu của hội nhập quốc tế qua đó tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông các nguồn lực phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội…

Cùng với cơ chế điều phối và trách nhiệm quản lý không gian biển, góp ý sửa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, một số ý kiến cho rằng, cần bảo đảm quyền tiếp cận biển thực chất.

Tham gia góp ý, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ nhìn nhận, Điều 47 dự thảo luật đã quy định hỗ trợ chuyển đổi sinh kế và xác định mức độ ảnh hưởng của dự án là một tiêu chí hỗ trợ. Tuy nhiên, dự thảo chưa xác định rõ trách nhiệm lập phương án, nguồn kinh phí và thời điểm triển khai đối với cộng đồng bị ảnh hưởng trực tiếp.

Theo đại biểu, trong sử dụng không gian biển, cần lưu ý đến trường hợp người dân có hoạt động mưu sinh hợp pháp nhưng không thuộc đối tượng có quyền sử dụng khu vực biển bị thu hồi. Nếu chỉ xem xét hỗ trợ khi thu hồi khu vực biển thì có thể chưa bao quát được nhóm đối tượng bị giảm thu nhập hoặc phải chuyển đổi nghề nghiệp do dự án tác động.

Từ thực tế nêu trên, đại biểu đề nghị bổ sung sau khoản 3, Điều 47 quy định theo hướng: “Đối với cộng đồng dân cư ven biển có sinh kế hợp pháp bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án sử dụng không gian biển, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức xác định đối tượng, mức độ ảnh hưởng và phê duyệt phương án hỗ trợ. Phương án phải được tham vấn cộng đồng, công khai về đối tượng, nội dung, kinh phí, tiến độ và trách nhiệm thực hiện; bảo đảm các biện pháp hỗ trợ cần thiết được triển khai trước khi dự án làm gián đoạn sinh kế của người dân”.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định rõ trách nhiệm đóng góp kinh phí của chủ dự án tương ứng với mức độ tác động do dự án gây ra, phần hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, cũng như nguyên tắc không chi trả trùng lắp cho cùng một đối tượng. Việc hỗ trợ chuyển đổi sinh kế phải hướng đến giải quyết việc làm và thu nhập thực tế. Người dân cần được biết rõ sau khi thay đổi hoạt động sản xuất, họ có thể làm gì, được hỗ trợ cụ thể như thế nào và cơ quan nào chịu trách nhiệm theo dõi, hỗ trợ.

Tham gia góp ý, nhìn nhận việc quy định cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển tại Điều 27 dự thảo luật là một bước tiến quan trọng, đại biểu Nguyễn Duy Tiến, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh cho rằng, quy định này nhằm thể chế hóa nguyên tắc thị trường, tăng cường tính minh bạch, tối ưu hóa nguồn thu ngân sách nhà nước và lựa chọn được những nhà đầu tư có năng lực thực sự để khai thác bền vững khu vực biển. Tuy nhiên, do khu vực biển là loại tài sản công đặc thù gắn liền với quốc phòng, an ninh, môi trường sinh thái và lợi ích cộng đồng.

Theo đại biểu, việc triển khai quy định này đòi hỏi phải xử lý thận trọng, khách quan và thấu đáo các vấn đề. Trong đó, do khu vực biển có tính chất không gian liên tục và sử dụng đa mục đích, cho nên việc đưa một khu vực biển ra đấu giá rất dễ phát sinh xung đột quyền lợi, ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng dân cư ven biển, nhất là các ngư dân đang nuôi trồng hoặc khai thác thủy sản truyền thống tại khu vực đó.

Để hoàn thiện Điều 27 dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Duy Tiến kiến nghị, cần bổ sung thực hiện tham vấn cộng đồng dân cư ven biển chịu ảnh hưởng trực tiếp trước khi cấp có thẩm quyền phê duyệt danh mục và phương án đấu giá khu vực biển.