Tại Hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, các chuyên gia đều đồng tình với chủ trương cần có một luật riêng để TP HCM phát triển.
Phát biểu tại Hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, với chủ đề “Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP HCM trong kỷ nguyên mới”, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, TP HCM có vai trò, vị trí đầu tàu đối với cả nước, tuy nhiên Thành phố cũng đang đối diện với một số điểm nghẽn. Đó là, quy mô kinh tế của Thành phố ngày càng lớn, vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế quốc gia và khu vực nhưng các điều kiện, các khung thể chế về quản trị chưa đáp ứng với yêu cầu cho sự phát triển.
Theo ông, các cơ chế quản lý hiện hành được thiết kế và được hoạch định trên cơ sở quản lý hành chính tập trung áp dụng chung cho phần lớn các địa phương, chưa phản ánh được những đặc thù, tính chất, tầm vóc của một siêu đô thị đặc biệt, là sau khi thực hiện việc hợp nhất thành TP HCM mới.
Phó Chủ tịch UBND TP HCM cho biết, TP HCM đang đồng thời triển khai 3 nhiệm vụ quan trọng: tổng kết toàn diện Nghị quyết 31; xây dựng dự thảo Nghị quyết mới của Trung ương thay thế cho Nghị quyết 31; nghiên cứu, đề xuất và tham mưu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.
“Đây là một quá trình triển khai đồng thời, liên thông và tích hợp cao. Trong đó, việc tổng kết thực tiễn từ cơ sở, định hướng chính trị là dẫn dắt; thể chế pháp luật là kết quả cuối cùng trong việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt”, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường đánh giá.
Cũng theo Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, Thành phố xác định rõ yêu cầu đặt ra không chỉ hoàn thiện về thể chế, không phải theo cơ chế đặc thù như những Nghị quyết đã được Trung ương, Quốc hội trao mà Thành phố phải được luật hóa các Nghị quyết, các nội dung, các quy định ở mức độ cao nhất, đủ sức để giải phóng các nguồn lực phát triển và tạo không gian phát triển mới, hình thành các động lực tăng trưởng mới cho sự phát triển của Thành phố.
Đồng thời, ông cũng cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt phải được khẳng định chuyển từ cơ chế đặc thù sang xác định những thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền và trao trách nhiệm. Từ quản lý hành chính sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh.
Từ thực tiễn quản lý và điều hành của chính quyền Thành phố, TP HCM xác định ba nguyên tắc để tiếp tục nghiên cứu đề xuất những vấn đề liên quan tới xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.
Thứ nhất, HĐND, UBND TP HCM đề xuất tiếp tục được trao quyền tự chủ thực sự và toàn diện trên các lĩnh vực để thực hiện và thực thi quyền quản trị của thành phố với phương châm: địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.
Thứ hai, cần tiếp tục luật hóa những vấn đề thực tiễn đòi hỏi nhưng chưa có hành lang pháp lý để có thể triển khai. Các quy phạm pháp luật phải bắt đầu từ những vướng mắc thực tế mà thành phố đang đối diện và giải quyết hàng ngày. Đó là những điểm nghẽn về quản lý không gian ngầm, về tài sản công, về thực hiện và triển khai các dự án đường sắt đô thị...
Thứ ba là phát huy các lĩnh vực, cơ chế, điều kiện đặc thù của Thành phố.
Với yêu cầu đó, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường mong muốn nhận được các ý kiến đóng góp, hiến kế có tính đột phá, nhất là cần làm rõ mô hình thể chế đô thị đặc biệt với mức độ phân quyền, phân cấp thực chất và gắn với trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố.
Đó là đề xuất về cơ chế tài chính ngân sách vượt trội và tiệm cận với thông lệ của khu vực quốc tế trong điều kiện quản trị đô thị hiện nay. Đồng thời, mở rộng không gian phát triển bao gồm không gian đô thị, không gian ngầm, không gian số, liên kết vùng, không gian tầm thấp; hay hình thành và thiết kế các cơ chế thử nghiệm chính sách theo cơ chế sandbox với các mô hình và các điều hành hoạt động mới.
Phát biểu tại hội thảo, các chuyên gia đều đồng tình với chủ trương cần có một luật riêng để TP HCM phát triển. PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách (Đại học Quốc gia TP HCM) cho rằng, TP HCM phát triển là góp phần để cả nước phát triển.
Ông lấy ví dụ như nếu tăng tỷ lệ ngân sách giữ lại cho TP HCM, tạo điều kiện để Thành phố tăng trưởng nhiều hơn thì cũng đóng góp vào sự phát triển của đất nước. Ông cho rằng cần có "chiếc áo rộng hơn" để TP HCM phát triển, trong đó xem xét tăng tỷ lệ ngân sách giữ lại cho Thành phố...
Ông cũng nhìn nhận cần định vị TP HCM là hạt nhân của nền kinh tế tri thức, trung tâm nghiên cứu khoa học và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Qua đó, sẽ chuyển từ kinh tế tri thức để tạo ra giá trị gia tăng, làm nền tảng phát triển.
“Thành phố cũng sẽ là cực hội nhập quốc tế, đầu mối định vị quốc gia trong không gian kinh tế toàn cầu, hướng đến việc sánh vai với các đô thị trên thế giới, vì vậy phải có những thể chế mang tính vượt trội”, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh.
Đồng thời, ông cũng cho rằng Thành phố cần xác định mình là trung tâm phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp, cũng như doanh nghiệp quốc gia. Bởi vì đây chính là truyền thống, sự đi đầu của Thành phố trong thời kỳ đổi mới.
Trong khi đó, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và quản lý Fulbright nhìn nhận, trong gần một thập niên qua, dù đã được trao các cơ chế nhưng có vẻ như chưa đủ vượt trội, chưa tạo ra được động lực và sự tăng trưởng cho TP HCM. Ông cho rằng thể chế chính thức chỉ là điều kiện cần. Hiện nay, TP HCM cần một thể chế phù hợp.
“Nếu cho TP HCM quyền được làm tất cả mọi thứ như Singapore thì tôi vẫn rất quan ngại về khả năng tạo ra sức bật mới, kể cả khi không bị ràng buộc gì. Bởi vì vấn đề của TP HCM là nằm ở cách làm, ở thể chế phi chính thức chứ không phải do thể chế chính thức. Suốt thời gian qua, chúng ta cứ loay hoay với thể chế chính thức. Từ Nghị quyết 54 đến Nghị quyết 98, con đường phát triển của Thành phố dường như vẫn chậm hơn so với bình quân cả nước”, TS Huỳnh Thế Du nhìn nhận.
Do đó, TS Huỳnh Thế Du cho rằng, song song với việc xin ban hành Luật Đô thị đặc biệt, TP HCM cần đặc biệt chú trọng hơn vào thể chế phi chính thức. Theo ông, thể chế phi chính thức có thể đóng góp đến 80% vào động lực làm việc và sự đổi mới sáng tạo, trong khi thể chế chính thức chỉ chiếm khoảng 20%.
“Việc có Luật Đô thị đặc biệt là điều kiện cần, nhưng Thành phố phải xây dựng được thể chế phi chính thức để tạo ra cách làm việc khác biệt so với hiện nay. Có như vậy, vị thế và vai trò đầu tàu của Thành phố mới bật tăng trở lại”, TS Huỳnh Thế Du nhấn mạnh thêm.
