Để đảm bảo chính sách khi được ban hành đi vào thực tế, góp ý Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, không ít ý kiến đề nghị, cần phân định rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước.
Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được xây dựng gồm 08 Chương, 54 Điều, quy định các hoạt động về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh (bao gồm thị trường tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và thị trường phái sinh OTC), quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, quản lý Nhà nước; không điều chỉnh các sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm thuộc lĩnh vực tài chính.
Theo đó, Dự án Luật tập trung vào tổ chức thị trường và hạ tầng cốt lõi, cho phép Sở giao dịch hàng hóa tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh trên cơ sở phân định rõ sản phẩm, tài khoản và quản trị rủi ro. Xác định Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là hai cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch.
Về thị trường OTC và liên thông qua biên giới, Dự án Luật quy định giao dịch các hợp đồng phái sinh chưa chuẩn hóa theo phương thức thỏa thuận. Đồng thời, quy định cơ chế, điều kiện liên thông giữa Sở giao dịch, Trung tâm thanh toán bù trừ trong nước với các đối tác nước ngoài.
Về giao dịch của tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhà nước, Dự án Luật cho phép tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cung ứng dịch vụ phái sinh giá hàng hóa. Đặc biệt, cho phép doanh nghiệp nhà nước giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa rủi ro phát sinh trực tiếp từ sản xuất, kinh doanh; hiệu quả được đánh giá trên tổng thể công cụ phòng ngừa, không chỉ căn cứ riêng vào kết quả lãi, lỗ của giao dịch phái sinh.
Đồng thời, ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam (như cà phê, gạo, cao su…), niêm yết trên Sở giao dịch để từng bước hình thành giá tham chiếu nội địa.
Cùng với các nội dung đã nêu, Dự án Luật cũng đề cập tới tăng cường quản trị rủi ro và an toàn hệ thống, thiết lập khung quản trị rủi ro toàn diện trước, trong và sau giao dịch; áp dụng cơ chế giám sát thời gian thực, cảnh báo sớm và các biện pháp can thiệp khẩn cấp.
Đánh giá cao mục tiêu chính sách được đề xuất, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, để đảm bảo chính sách khi được ban hành đi vào thực tế, góp ý Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, không ít ý kiến đề nghị, cần phân định rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước.
Tham gia góp ý tại phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự án Luật này mới đây, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Trịnh Xuân An nhấn mạnh, đây là đạo luật rất khó, mới mẻ tại Việt Nam và cần thiết kế mô hình tổ chức thật rõ ràng ngay từ đầu, làm rõ thị trường hàng hóa phái sinh là thị trường hàng hóa thuần túy hay là một bộ phận của thị trường tài chính?
“Nếu xác định đây là thị trường tài chính thì các quy phạm pháp luật và vai trò của các định chế tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính phải được định hình khác với thị trường hàng hóa truyền thống thuộc thẩm quyền của Bộ Công Thương. Việc làm rõ mô hình “lưỡng dụng” này sẽ quyết định bộ máy quản lý Nhà nước được thiết kế sát thực tế hay không”, đại biểu Trịnh Xuân An phân tích.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phạm Ngọc Lâm cho rằng, Dự án Luật không nên ghi chung chung “giao cơ quan quản lý Nhà nước về hàng hóa phái sinh” mà cần ghi rõ tên từng Bộ chịu trách nhiệm theo tinh thần linh hoạt, “rõ người, rõ việc”.
“Cụ thể, Bộ Công Thương quản lý về hạ tầng, vận hành thị trường và lưu thông hàng hóa; Bộ Tài chính quản lý dòng tiền, giám sát tài chính và bù trừ”, đại biểu Phạm Ngọc Lâm góp ý.
Tham gia góp ý, bổ sung thêm từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Tạ Lê Thanh chia sẻ, qua khảo sát tại Nhật Bản và Hàn Quốc, các quốc gia này đều giao cơ quan quản lý giám sát tài chính hợp nhất hoặc cơ quan quản lý chứng khoán đảm nhiệm việc giám sát các sản phẩm phái sinh.
Đại biểu cảnh báo, việc mở rộng thị trường trước khi hoàn thiện bộ máy và năng lực giám sát sẽ ẩn chứa rủi ro rất lớn.
Theo đại biểu, Bộ Công Thương hiện chỉ quản lý mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch dưới góc độ thương mại nội địa, chưa có chức năng giám sát rủi ro tài chính, giám sát vị thế hay bù trừ trung tâm. Do đó, việc phân định đúng chức năng giữa mảng thương mại hàng hóa và mảng tài chính phái sinh là yếu tố then chốt.
Cùng với vấn đề đã nêu, liên quan đến thẩm quyền của địa phương, một số ý kiến cho hay, giao dịch phái sinh mang tính vĩ mô, tập trung ở Sở Giao dịch và Trung tâm thanh toán bù trừ. Cấp địa phương như UBND cấp tỉnh chỉ nên tập trung vào nhiệm vụ quản lý địa bàn, kiểm tra kho bãi, địa điểm giao nhận, kiểm định chất lượng hàng hóa và cung cấp dữ liệu, không nên giao các nhiệm vụ giám sát tài chính hay bù trừ chuyên sâu vượt quá thẩm quyền và nguồn lực.
