Chính sách thuế đối với hộ kinh doanh đang bộc lộ những khoảng trống về hướng dẫn, đặc biệt liên quan đến việc sử dụng hóa đơn điện tử.
Trong quá trình rà soát việc triển khai hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh, cơ quan thuế tại một số địa phương đã bắt đầu áp dụng các tiêu chí doanh thu để xác định đối tượng tiếp tục hoặc ngừng sử dụng. Theo thông báo từ Thuế cơ sở 7 tỉnh Đắk Lắk, nhiều hộ kinh doanh có doanh thu thấp, không vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm đang được yêu cầu dừng sử dụng hóa đơn điện tử, chuyển sang hình thức ghi chép sổ sách để phục vụ kê khai thuế.
Động thái này đang đặt ra nhiều vấn đề cần bàn luận, đặc biệt về tính hợp lý của ngưỡng doanh thu, sự ổn định trong chính sách và tác động tới hoạt động của hộ kinh doanh nhỏ lẻ — những đối tượng vốn đang trong quá trình chuyển đổi sang quản lý thuế minh bạch hơn.
Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cơ quan thuế đã quán triệt nguyên tắc không xử phạt trong trường hợp phát sinh vướng mắc khi thực thi chính sách. Do đó, những hộ kinh doanh tuân thủ quy định, chủ động xuất hóa đơn dù không thuộc diện bắt buộc thì không có cơ sở để bị xử phạt.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy cách hiểu và áp dụng tại các địa phương vẫn chưa đồng nhất. Có nơi coi việc xuất hóa đơn trong trường hợp không bắt buộc là vi phạm và có thể xử phạt, trong khi nơi khác lại hướng dẫn linh hoạt hơn, cho phép người nộp thuế liên hệ để được hỗ trợ xử lý.
Trước thực trạng này, Hội Tư vấn Thuế Việt Nam đã kiến nghị Bộ Tài chính và cơ quan thuế sớm ban hành hướng dẫn thống nhất trên toàn hệ thống. Theo đó, các hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống (không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân) vẫn nên được phép đề nghị cơ quan thuế cấp hóa đơn khi khách hàng có nhu cầu.
Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Ngọc Tú, Giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cho rằng, việc nâng ngưỡng doanh thu lên 500 triệu đồng/năm để xác định đối tượng không chịu thuế là một bước cải cách tích cực, góp phần nuôi dưỡng nguồn thu và giảm gánh nặng thủ tục cho hộ kinh doanh nhỏ.
Tuy vậy, theo ông, nếu các hộ kinh doanh dưới ngưỡng này không được sử dụng hóa đơn điện tử, thậm chí không được cấp hóa đơn theo từng lần phát sinh, sẽ phát sinh hệ lụy mới.
“Doanh nghiệp mua hàng từ hộ kinh doanh sẽ không có chứng từ hợp lệ để hạch toán chi phí. Trong khi đó, người tiêu dùng cá nhân trong tương lai có thể được khấu trừ các khoản chi như giáo dục, y tế khi tính thuế thu nhập cá nhân, nhưng lại khó lấy hóa đơn từ nhóm đối tượng này. Điều này khiến các hộ kinh doanh doanh thu thấp rơi vào thế bất lợi cạnh tranh”, ông Tú phân tích.
Đáng chú ý, theo quy định tại Nghị định 123/2020, nguyên tắc chung là khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán phải xuất hóa đơn cho người mua. Việc miễn hay không miễn thuế là một câu chuyện khác, không đồng nghĩa với việc hạn chế quyền sử dụng hóa đơn.
“Hóa đơn là công cụ thể hiện sự minh bạch của dòng tiền và là căn cứ để xác định chính xác doanh thu của hộ kinh doanh. Chỉ khi có hóa đơn, cơ quan quản lý mới có thể đánh giá được hộ kinh doanh có vượt ngưỡng 500 triệu đồng hay không. Vì vậy, cần khuyến khích, thay vì hạn chế việc xuất hóa đơn”, ông Tú nhấn mạnh.
Từ thực tế này, chuyên gia đề xuất Bộ Tài chính cần sớm hoàn thiện quy định theo hướng tạo điều kiện cho hộ kinh doanh doanh thu dưới 500 triệu đồng vẫn được sử dụng hóa đơn, ít nhất là theo từng lần phát sinh khi có nhu cầu.
Giải pháp trước mắt, theo khuyến nghị, là các hộ kinh doanh nên chủ động liên hệ với cơ quan thuế để được cấp hóa đơn theo từng lần phát sinh và thực hiện nghĩa vụ thuế tương ứng. Cách làm này không chỉ bảo đảm tuân thủ quy định mà còn hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, hộ kinh doanh và người mua hàng, đồng thời tránh những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
.jpg "Thúc đẩy chuyển đổi số, tạo đà cho hộ kinh doanh phát triển bền vững")