VCCI đề nghị bổ sung tiêu chí về giống, độ thuần giống và chất lượng đặc trưng đối với gạo thơm, nhằm tạo sự khác biệt cho nhãn hiệu “Gạo Việt Nam/VIETNAM RICE” và bảo vệ phân khúc gạo đặc sản.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản góp ý hồ sơ dự thảo Thông tư quy định về quản lý và sử dụng Nhãn hiệu chứng nhận “Gạo Việt Nam/VIETNAM RICE” (Dự thảo).
Theo VCCI, Dự thảo có một số điểm tích cực như xác định giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu không phải giấy phép hay điều kiện kinh doanh, áp dụng quản lý theo rủi ro và không thu phí, lệ phí. Tuy nhiên, các tiêu chí chứng nhận hiện chưa tạo được sự khác biệt rõ ràng giữa sản phẩm mang nhãn hiệu với gạo thương phẩm thông thường, đặc biệt đối với phân khúc gạo thơm đặc sản.
Theo VCCI, Dự thảo đã có một số điểm tích cực như xác định giấy chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu không phải giấy phép hay điều kiện kinh doanh, áp dụng quản lý theo rủi ro, không yêu cầu nộp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu và không thu phí, lệ phí.
Tuy nhiên, các điều kiện tại Điều 5 chủ yếu nhắc lại nghĩa vụ pháp lý chung về đăng ký kinh doanh, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và môi trường. Trong khi đó, tiêu chí chất lượng tại Điều 6 chủ yếu dẫn chiếu các tiêu chuẩn gạo thương phẩm phổ thông. Cách thiết kế này khiến nhãn hiệu chưa thể hiện rõ giá trị vượt trội của sản phẩm được chứng nhận, khó tạo chênh lệch giá và chưa đủ sức bảo vệ phân khúc gạo thơm đặc sản.
Góp ý cụ thể về tiêu chí chứng nhận tại Điều 6, VCCI đề nghị bổ sung quy định về giống và độ thuần giống đối với nhóm gạo thơm trắng. Theo đó, ngoài các chỉ tiêu theo TCVN 11889:2017, sản phẩm phải được sản xuất từ giống lúa thuộc danh mục do chủ sở hữu công bố, đáp ứng ngưỡng độ thuần giống tối thiểu và các chỉ tiêu lý hóa đặc trưng như chiều dài hạt, tỷ lệ dài trên rộng, hàm lượng amylose, độ phân hủy kiềm hoặc nhiệt độ hóa hồ, kèm phương pháp thử tương ứng.
Về ngưỡng độ thuần giống, VCCI cho rằng không nên áp dụng máy móc mức 92% của Thái Lan mà cần khảo sát thực tế đối với ST24, ST25 và các giống lúa thơm chủ lực để xác định ngưỡng phù hợp, vừa bảo vệ giá trị sản phẩm, vừa bảo đảm tính khả thi đối với nông dân và nhà máy.
Cùng với đó, VCCI đề nghị phân tầng sản phẩm và làm rõ cách thể hiện nhãn hiệu trên bao bì. Trước mắt, bao bì cần ghi rõ nhóm sản phẩm tương ứng với giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, gồm gạo trắng, gạo thơm trắng hoặc gạo nếp trắng. Trường hợp ghi tên giống trên bao bì, sản phẩm phải đáp ứng ngưỡng độ thuần của giống đó. Về lâu dài, cần nghiên cứu một tầng chứng nhận riêng cho gạo đặc sản mang tên giống.
VCCI cũng đề nghị quy định rõ, khi sửa đổi tiêu chí chứng nhận, chủ sở hữu phải đồng thời thực hiện thủ tục sửa đổi quy chế sử dụng nhãn hiệu chứng nhận tại Cục Sở hữu trí tuệ. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần nghiên cứu mở rộng phạm vi đăng ký nhãn hiệu sang các sản phẩm như gạo lứt, gạo đồ và gạo hữu cơ.
Đối với Điều 5 và Điều 8 về điều kiện, hồ sơ đăng ký, VCCI đề nghị chỉ yêu cầu tài liệu chứng minh đối với những tiêu chí cốt lõi của nhãn hiệu, gồm nguồn gốc, giống, chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Các điều kiện pháp lý chung về đăng ký kinh doanh và môi trường nên được xác minh thông qua khai thác dữ liệu hiện có, kết hợp cam kết của chủ thể đăng ký, thay vì yêu cầu doanh nghiệp tiếp tục cung cấp giấy tờ chứng minh những nghĩa vụ đã thuộc phạm vi quản lý nhà nước chuyên ngành.
Đáng chú ý, VCCI đề nghị sửa quy định bắt buộc phải có giấy chứng nhận hợp chuẩn tại khoản 4 Điều 5. Theo đó, cơ sở được lựa chọn sử dụng giấy chứng nhận hợp chuẩn hoặc kết quả thử nghiệm mẫu tại phòng thử nghiệm được chỉ định ngay từ lần cấp đầu tiên. Đề xuất này nhằm tránh phát sinh thêm một vòng đánh giá sự phù hợp, đặc biệt đối với hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.
Với yêu cầu về mã số vùng trồng, VCCI kiến nghị có lộ trình chuyển tiếp đối với các chủ thể đang hoàn thiện liên kết vùng nguyên liệu. Trong thời gian chuyển tiếp, có thể chấp nhận chuỗi truy xuất từ nhà máy về vùng thu mua nếu kết quả kiểm nghiệm độ thuần giống đạt yêu cầu.
