Chia sẻ tại Diễn đàn, các chuyên gia và nhà quản lý cho rằng, cuộc chiến chống hàng giả trên mạng đang bộc lộ những lỗ hổng từ luật pháp đến thực thi.
Với mong muốn kết nối doanh nghiệp với các cơ quan quản lý trong phòng, chống hàng giả, hàng nhái, lành mạnh hoá hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn”.
Tham dự Diễn đàn có ông Võ Tân Thành – Phó Chủ tịch VCCI; ông Nguyễn Hữu Nam – Phó Giám đốc VCCI-HCM; bà Phạm Khánh Phong Lan – Giám đốc Sở An toàn Thực phẩm TP HCM; bà Lê Thị Hà – Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương); bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hội Lương thực - Thực phẩm TP HCM; bà Nguyễn Thị Ngọc Trang – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người Tiêu dùng Việt Nam; ông Nguyễn Văn Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Hương liệu Tinh dầu Mỹ phẩm Việt Nam; ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ TP Hà Nội; PGS, TS Trương Ngọc Nãi - Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm thuốc TP HCM; ông Nguyễn Đình Tùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam; bà Nguyễn Thúy Vi - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bông sợi Việt Nam; ông Trần Ngân Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Tây Ninh; bà Nguyễn Thị Thương - Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam; ông Nguyễn Phương Sơn – Giám đốc truyền thông Công ty Amway Việt Nam; ông Nguyễn Thuận Đạt - Giám đốc Điều hành Công ty TNHH Thời trang và Mỹ phẩm Duy Anh (DAFC), đại diện Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG).
Về phía ban tổ chức có sự tham dự của Nhà báo Nguyễn Tiến Dũng – Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Nhà báo Phạm Hùng - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp. Đặc biệt, Diễn đàn có sự tham gia của lãnh đạo, đại diện các sở ngành, các tổ chức, các doanh nghiệp…
Trao đổi tại Diễn đàn, các chuyên gia cho rằng, không gian mạng đang trở thành một “vùng xám” khó kiểm soát, dưới góc nhìn của những chuyên gia và nhà quản lý, câu chuyện không chỉ dừng lại ở sự tinh vi của tội phạm công nghệ mà còn nằm ở sự lỏng lẻo của các chế tài pháp lý và những dấu hỏi lớn về đạo đức thực thi công vụ.
Bà Lý Kim Chi – Chủ tịch Hội Lương thực thực phẩm TP HCM đã đưa ra một bức tranh đầy ám ảnh về thực trạng thực phẩm giả trên các sàn thương mại điện tử. Bà chia sẻ câu chuyện về chính cháu nội của mình, một cậu bé 15 tuổi thường xuyên đặt mua loại xúc xích Trung Quốc không nhãn mác, không nguồn gốc qua mạng chỉ vì chúng được quảng bá là “ngon và hot”. Quan trọng là những sản phẩm này đang được bày bán công khai ngay sát các cổng trường học dưới hình thức xúc xích nướng đá, đánh vào sự hiếu kỳ và khẩu vị của trẻ nhỏ.
Theo bà Lý Kim Chi, nếu một chiếc áo giả chúng ta có thể bỏ đi, nhưng thực phẩm giả một khi đã nạp vào cơ thể thì không gì có thể cứu vãn được. Đây là một sự cảnh báo đỏ về an toàn sức khỏe cộng đồng trước làn sóng hàng hóa xuyên biên giới đang đổ bộ vào Việt Nam chỉ trong vài ngày đặt hàng.
"Sự “nhập nhằng” của các nền tảng thương mại điện tử cũng là một điểm yếu bị mổ xẻ gay gắt. Các sàn hiện nay chủ yếu đóng vai trò trung gian và quy trình kiểm soát người bán vẫn còn rất lỏng lẻo", bà Chi nhấn mạnh.
Theo bà Chi, khi một người bán muốn tham gia sàn, họ chỉ cần cung cấp các giấy tờ cơ bản như căn cước công dân hoặc hợp đồng, nhưng không hề có một cơ chế đối chiếu thực tế về chất lượng hàng hóa. Hệ thống kỹ thuật dù hiện đại đến đâu cũng trở nên “máy móc” nếu thiếu đi sự giám sát của con người.
"Các đối tượng lừa đảo thường xuyên thay đổi địa chỉ website, tài khoản email và sử dụng các thủ đoạn ẩn hiện liên tục để né tránh sự truy vết của cơ quan chức năng. Điều này tạo ra một môi trường cạnh tranh không lành mạnh, nơi các doanh nghiệp làm ăn chân chính phải gánh đủ loại thuế phí, trong khi những kẻ buôn bán hàng giả lại thu lợi bất chính mà không phải chịu bất kỳ sự ràng buộc nào", bà Lý Kim Chi chia sẻ.
Từ góc độ quản lý thị trường, ông Trần Ngân Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Tây Ninh - đã thẳng thắn chia sẻ về những khó khăn thực tế tại địa phương.
Theo ông, quá trình triển khai chống hàng giả trên không gian mạng gặp phải rào cản lớn do tính chất xuyên biên giới và sự biến hóa khôn lường của các đối tượng vi phạm.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau Quả Việt Nam - cho biết các website giả mạo đang mọc lên như nấm, lừa đảo người tiêu dùng bằng những phương thức giao dịch ảo khó lòng kiểm chứng. Sự phối hợp giữa các cơ quan như Ban chỉ đạo 389, lực lượng quản lý thị trường và các hiệp hội dù đã có nhiều cố gắng nhưng dường như vẫn chưa theo kịp tốc độ của gian lận thương mại số.
Tuy nhiên, nút thắt quan trọng nhất khiến hàng giả vẫn có đất sống chính là hệ thống chế tài hiện hành. Bà Lý Kim Chi nhấn mạnh rằng các mức xử phạt tài chính hiện nay là quá nhẹ, không đủ sức răn đe so với siêu lợi nhuận mà hàng giả mang lại. Những đơn vị vi phạm thường chọn cách đóng cửa hôm nay để rồi ngày mai lại tái xuất dưới một cái tên khác, tạo nên một vòng luẩn quẩn thách thức pháp luật.
Các chuyên gia đang đặt kỳ vọng lớn vào những quy định mới về thương mại điện tử dự kiến áp dụng từ tháng 7, yêu cầu các bên bán hàng phải có pháp nhân tại Việt Nam và phải thông qua các bộ lọc chặt chẽ của sàn. Đây được xem là một bước đi tất yếu để thiết lập lại trật tự trên thị trường số.
Trong khi đó, bà Vũ Kim Hạnh – Chủ tịch Hiệp hội Hàng Việt Nam chất lượng cao – đề cập tới một khía cạnh thường bị né tránh, đó là đạo đức công vụ. Bà Hạnh đặt vấn đề một cách trực diện rằng tại sao hàng giả vẫn có thể lọt lưới và lưu thông với số lượng lớn nếu không có sự tiếp tay hoặc buông lỏng quản lý.
Bà dẫn chứng từ những vụ án thực tế khi các đối tượng vi phạm sẵn sàng chi ra hàng trăm tỷ đồng để “cảm ơn” nhằm tìm cách thoát thân hoặc hợp thức hóa hóa đơn chứng từ. Việc các đối tượng thản nhiên thừa nhận hành vi hối lộ trước tòa mà không chút sợ hãi là một tín hiệu báo động về sự suy đồi đạo đức trong một bộ phận cán bộ thực thi pháp luật.
"Nếu chúng ta chỉ tập trung vào việc siết chặt văn bản luật mà bỏ quên yếu tố con người, những người trực tiếp cầm cân nảy mực, thì cuộc chiến chống hàng giả sẽ mãi là “bắt cóc bỏ đĩa”, bà Vũ Kim Hạnh nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, vai trò của truyền thông cũng được đề cao như một công cụ hữu hiệu trong việc giáo dục người tiêu dùng. Theo ông Nguyễn Văn Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Hương liệu Tinh dầu Mỹ phẩm Việt Nam, cần phải có những chương trình giáo dục để người dân trở thành những “người tiêu dùng thông minh”. Việc lan tỏa thông tin vi phạm một cách nhanh chóng qua báo chí và mạng xã hội thường khiến các đối tượng lo sợ hơn cả các án phạt hành chính, bởi đó là sự tẩy chay từ cộng đồng.
Một thông điệp rõ ràng đã được đưa ra: không thể chỉ nói suông mà cần những hành động thực tế và quyết liệt hơn. Sự hiệp lực giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng là điều kiện cần, nhưng điều kiện đủ phải là một hệ thống pháp luật nghiêm khắc đi kèm với một đội ngũ thực thi liêm chính.
Cuộc chiến với hàng giả trên không gian mạng không chỉ là cuộc chiến về công nghệ hay kinh tế, mà còn là cuộc chiến để bảo vệ niềm tin vào công lý và đạo đức trong xã hội hiện đại. Chỉ khi nào những kẻ làm giả bị trừng phạt đích đáng và những cán bộ biến chất bị loại bỏ, thị trường Việt Nam mới thực sự có hy vọng về một môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn.
Phát biểu kết luận Diễn đàn, Phó Chủ tịch VCCI Võ Tân Thành - nhìn nhận, vấn nạn hàng giả, hàng nhái trên môi trường số không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã trở thành một thách thức trực diện, có diễn biến hết sức tinh vi và phức tạp.
Theo ông, những hành vi này đang tác động tiêu cực và trực tiếp đến niềm tin của thị trường, xâm phạm quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và làm vấy bẩn môi trường kinh doanh vốn đang cần sự trong sạch để phục hồi.
Phó Chủ tịch VCCI Võ Tân Thành nhấn mạnh một quan điểm mang tính nguyên tắc rằng, dù kinh tế số là động lực tăng trưởng mới của đất nước, nhưng sự phát triển đó tuyệt đối không thể tách rời nền tảng của sự minh bạch và tính thượng tôn pháp luật.
Đi sâu vào những tác hại khôn lường, Phó Chủ tịch VCCI Võ Tân Thành bày tỏ sự lo ngại đặc biệt khi hàng giả, hàng kém chất lượng trên không gian mạng giờ đây đã vượt ra ngoài ranh giới của những thiệt hại về mặt kinh tế đơn thuần. Chúng đang đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của người dân, trong đó các vi phạm liên quan đến thực phẩm chức năng và dược phẩm là những điển hình nghiêm trọng nhất về sự bất chấp pháp luật của các đối tượng gian lận.
Trước thực trạng này, ông thừa nhận rằng mặc dù hệ thống pháp luật của Việt Nam đang được không ngừng hoàn thiện, tiêu biểu là việc thông qua Luật Giao dịch điện tử, nhưng thực tiễn thi hành vẫn còn nhiều khoảng trống. Sự phối hợp liên ngành và cơ chế chia sẻ thông tin giữa các lực lượng chức năng vẫn chưa đạt được sự nhịp nhàng cần thiết, khiến cho công tác đấu tranh đôi khi còn dàn trải.
Về vấn đề chế tài xử lý, Phó Chủ tịch VCCI khẳng định rằng để thực sự đẩy lùi được vấn nạn này, các biện pháp xử phạt phải được thắt chặt và mang tính răn đe mạnh mẽ hơn rất nhiều. Chỉ khi các đối tượng vi phạm cảm thấy cái giá phải trả lớn hơn nhiều so với lợi nhuận bất chính thu được, thì các quy định pháp luật mới thực sự phát huy hiệu quả thực tế.
Đồng thời, ông cũng kêu gọi một sự chuyển dịch trong tư duy của cộng đồng doanh nghiệp. Các đơn vị không nên chỉ đóng vai trò là những nạn nhân thụ động ngồi chờ đợi sự can thiệp từ cơ quan quản lý nhà nước. Thay vào đó, doanh nghiệp cần trở thành lực lượng tiên phong, chủ động phát huy vai trò bảo vệ thương hiệu và nghiêm túc tuân thủ các chuẩn mực đạo đức kinh doanh trong kỷ nguyên số.
Về các định hướng giải pháp mang tính chiến lược, Phó CXhu3 tịch VCCI Võ Tân Thành nêu rõ năm trụ cột chính mà VCCI cùng các cơ quan chức năng sẽ tập trung triển khai.
Đầu tiên là nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện thể chế và các văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật về thương mại điện tử, đảm bảo các quy định phải vừa rõ ràng, vừa có tính khả thi và đủ linh hoạt để theo kịp tốc độ phát triển chóng mặt của các mô hình kinh doanh mới dựa trên công nghệ.
Thứ hai, ông nhấn mạnh sự cấp thiết của việc tăng cường phối hợp liên ngành giữa các lực lượng nòng cốt như Công an, Quản lý thị trường, Thuế, Hải quan và chính quyền các địa phương. Song song đó, trách nhiệm của các nền tảng và sàn thương mại điện tử trong việc kiểm soát hàng hóa đầu vào phải được nâng cao hơn bao giờ hết, bởi đây chính là cửa ngõ quan trọng nhất để ngăn chặn hàng giả từ gốc.
Trụ cột thứ ba mà Phó Chủ tịch VCCI đề cập là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào chính công tác quản lý và giám sát. Từ việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến việc kiểm soát các nội dung quảng cáo xuyên biên giới, công nghệ phải được sử dụng để phát hiện sớm và xử lý nhanh các hành vi gian lận.
Thứ tư, ông kêu gọi các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cùng nhau kiến tạo một nền văn hóa kinh doanh liêm chính. Phó Chủ tịch VCCI coi việc nói không với hàng giả, hàng nhái là nhiệm vụ sống còn cho sự phát triển bền vững của mỗi doanh nghiệp và của cả nền kinh tế.
Cuối cùng, giải pháp then chốt để làm sạch thị trường một cách bền vững chính là tăng cường công tác truyền thông để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người tiêu dùng. Khi người dân biết cách nhận diện và lựa chọn những sản phẩm an toàn, họ sẽ trở thành những “người gác cổng” hiệu quả nhất, góp phần tự đào thải các đơn vị kinh doanh bất chính khỏi thị trường.
"VCCI sẽ tiếp thu đầy đủ và nghiêm túc tất cả các kiến nghị xác đáng để tổng hợp thành báo cáo chi tiết gửi lên Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành liên quan. Những ý kiến này sẽ là tiền đề quan trọng cho các đợt cải cách chính sách thực chất trong tương lai gần. Với niềm tin vào sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, thương mại điện tử Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn phát triển mới, mạnh mẽ nhưng phải lành mạnh và minh bạch hơn", Phó Chủ tịch VCCI Võ Tân Thành khẳng định.
