Tình trạng làm giả hồ sơ, thu tiền chênh trái phép khi mua nhà ở xã hội đòi hỏi phải bịt những kẽ hở trong xét duyệt, phân phối để bảo vệ người thụ hưởng.
Chính sách nhà ở xã hội đang mở thêm cơ hội an cư cho người thu nhập thấp, công nhân và các đối tượng được hỗ trợ. Song, nhu cầu mua nhà lớn cũng đang bị một số đối tượng lợi dụng để thu tiền trái phép, làm giả hồ sơ, biến những suất nhà ở ưu đãi thành cơ hội kiếm lời.
.jpg)
Mới đây, Công an TP Hà Nội vừa khởi tố vụ án liên quan đến hành vi thu tiền chênh trái quy định của hơn 300 khách hàng tại một dự án nhà ở xã hội, với tổng số tiền khoảng 80 tỷ đồng.
Trước đó, tháng 3/2026, Công an tỉnh Bắc Ninh cũng đã khởi tố 4 bị can liên quan đến hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức tại một dự án nhà ở xã hội ở phường Nam Sơn. Theo thông tin điều tra, các đối tượng đã làm giả giấy xác nhận, chữ ký và sử dụng con dấu doanh nghiệp để hợp thức hóa hồ sơ cho những khách hàng không đủ điều kiện mua nhà.
Đằng sau những khoản tiền chênh và hồ sơ giả là nguy cơ chính sách hỗ trợ bị sử dụng sai mục đích. Người có nhu cầu thực sự có thể phải trả thêm những khoản tiền không đáng có, thậm chí mất cơ hội mua nhà nếu việc xét duyệt không bảo đảm công bằng.
Thực tế, những nguy cơ tiêu cực trong lĩnh vực này đã được Chính phủ nhận diện và chỉ đạo chấn chỉnh. Cụ thể, ngày 11/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 34/CT-TTg về tăng cường minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong xét duyệt, mua bán và cho thuê nhà ở xã hội.
Chỉ thị đề cập những biểu hiện như môi giới trái phép, quảng cáo “suất ngoại giao”, nhận làm hồ sơ bảo đảm trúng, nhờ người thân đứng tên hoặc nộp hồ sơ tại nhiều dự án. Công tác công khai thông tin, kết quả xét duyệt và kiểm tra sau bàn giao cũng được đặt ra nhằm hạn chế nguy cơ trục lợi.
Tại Hà Nội, Sở Xây dựng cũng đã có văn bản yêu cầu các chủ đầu tư rà soát quy trình tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ; kiểm tra điều kiện về đối tượng, nhà ở, thu nhập và công khai thông tin dự án để người dân tiếp cận trực tiếp.
Đặc biệt, chủ đầu tư không được thu tiền, nhận đặt cọc hoặc ký thỏa thuận làm phát sinh quyền mua nhà ở xã hội khi người đăng ký chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Có thể thấy, những động thái chấn chỉnh của cơ quan chức năng là cần thiết trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội đang được thúc đẩy. Tuy nhiên, bên cạnh việc xây thêm căn hộ, một số ý kiến cho rằng, vấn đề quan trọng không kém là bảo đảm quá trình phân phối minh bạch, đúng đối tượng. Bởi nếu người không đủ điều kiện vẫn có thể hợp thức hóa hồ sơ, hoặc người mua phải tìm đến môi giới để có cơ hội sở hữu nhà, mục tiêu của chính sách sẽ khó đạt được như kỳ vọng.
Bình luận về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, muốn ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách nhà ở xã hội, cần tập trung khắc phục những bất cập trong quá trình tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ và phân phối nhà, thay vì chỉ phát hiện sai phạm khi sự việc đã xảy ra.
Theo Luật sư Biên, một vấn đề đáng quan tâm là việc xác minh điều kiện mua nhà vẫn phụ thuộc đáng kể vào các giấy tờ, xác nhận do người đăng ký cung cấp. Khi thông tin về thu nhập, tình trạng sở hữu nhà ở chưa được đối chiếu đầy đủ, những hồ sơ sử dụng giấy tờ không trung thực có nguy cơ lọt qua quá trình xét duyệt.
Để khắc phục, luật sư cho rằng cần đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà ở, đất đai, thuế và các đơn vị liên quan, giúp việc xác định điều kiện thụ hưởng chính xác, thuận tiện hơn. Những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước cần được khai thác hiệu quả, hạn chế yêu cầu người dân phải xin xác nhận qua nhiều khâu.
Cùng với đó, quy trình tiếp nhận hồ sơ, số lượng căn hộ, danh sách đăng ký và kết quả xét duyệt cần được công khai, cập nhật kịp thời theo quy định. Khi người dân có thể trực tiếp tiếp cận thông tin chính thức, những lời quảng cáo về “suất ngoại giao”, “bao trúng hồ sơ” hay các khoản tiền chênh để được ưu tiên mua nhà sẽ khó có cơ hội lôi kéo người mua.
Luật sư Biên cũng cho rằng cần tăng cường kiểm tra sau khi bàn giao nhà, nhất là những trường hợp có dấu hiệu đứng tên hộ, không sử dụng nhà để ở hoặc chuyển nhượng trái quy định. Việc giám sát không nên chỉ dừng ở thời điểm xét duyệt hồ sơ mà cần được duy trì trong quá trình sử dụng nhà ở xã hội.
“Bịt kẽ hở chính sách không đồng nghĩa với siết thêm thủ tục đối với người mua nhà. Điều quan trọng là xây dựng cơ chế kiểm soát dựa trên dữ liệu, công khai và có khả năng phát hiện bất thường ngay từ đầu, để những người thực sự đủ điều kiện được tiếp cận nhà ở xã hội một cách công bằng, thuận lợi”, Luật sư Biên nói.
