Việt Nam xuất khẩu rất nhiều nông sản, thực phẩm nhưng đa phần vẫn là sản phẩm thô mà chưa có được thương hiệu mạnh trên trường quốc tế.
Tại lễ khai mạc Triển lãm Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam (Vietnam Foodexpo 2026) lần thứ 11 diễn ra tại TP HCM, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, nhận định ngành công nghiệp thực phẩm và nông sản luôn giữ vai trò trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Ngành hàng này bảo đảm an sinh xã hội, đóng góp tỷ trọng lớn vào kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng GDP của Việt Nam.
Ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh sự kiện năm 2026 định hình lộ trình vươn ra thế giới cho ngành thực phẩm thông qua ba định hướng chiến lược. Định hướng thứ nhất là tập trung thúc đẩy chuẩn mực toàn cầu. Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như HACCP (Phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn trong an toàn thực phẩm), ISO (Tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm), hay sở hữu chứng nhận quốc tế BRC (Tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm của Hiệp hội Bán lẻ Anh), FSSC (Hệ thống chứng nhận an toàn thực phẩm toàn cầu FSSC 22000), EU Organic (Chứng nhận tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ của Liên minh Châu Âu).
Sự hiện diện của các doanh nghiệp đạt chuẩn Halal tạo bước đi chiến lược mang tầm quốc gia, giúp nông sản Việt Nam tiếp cận trực tiếp thị trường Halal toàn cầu với quy mô 2 tỷ người tiêu dùng.
Định hướng thứ hai hướng đến khẳng định uy tín thương hiệu Quốc gia Việt Nam. Và định hướng thứ ba chú trọng kết nối dòng chảy thương mại và đầu tư chiến lược.
Ông Vũ Bá Phú khẳng định Bộ Công Thương cam kết tiếp tục đồng hành, tạo mọi điều kiện thuận lợi về môi trường pháp lý và chính sách xúc tiến thương mại cho doanh nghiệp.
Tuy đạt sản lượng xuất khẩu lớn, ngành nông nghiệp, thực phẩm Việt Nam chịu áp lực kéo dài từ việc phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô. Tình trạng này khiến giá trị gia tăng thu về thấp, doanh nghiệp thiếu vắng thương hiệu mạnh trên thị trường quốc tế.
Bà Lương Thanh Thúy – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Thực phẩm Lương Gia nhận định thực tế các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thô nhiều nhưng sản phẩm nông nghiệp tạo giá trị gia tăng còn ít. Yếu tố cốt lõi để thay đổi thực trạng nằm ở chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng thị hiếu tiêu dùng thế giới. Yêu cầu của các tập đoàn nhập khẩu quốc tế không nằm ở quy trình máy móc quá hiện đại, mà đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu khi xảy ra sự cố.
Đồng quan điểm, ông Lê Bá Ngọc, Giám đốc Marketing Tập đoàn Nafoods, cho biết Việt Nam có lợi thế tự nhiên về nông sản nhưng phần lớn sản lượng bán ra nước ngoài vẫn nằm ở dạng thô. Doanh nghiệp bắt buộc phải chuyển sang các giải pháp chế biến sâu bằng công nghệ nếu muốn tạo dựng dấu ấn thương hiệu Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Phân tích ở góc độ định vị hình ảnh ngành, ông Trần Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu, Ứng dụng và Đổi mới sáng tạo Doanh nghiệp, đánh giá tên tuổi thương hiệu nông sản Việt trên trường quốc tế còn yếu. Nhìn qua 3 cấp độ thương hiệu gồm quốc gia, ngành và doanh nghiệp, các đối tác quốc tế khi tìm tới Việt Nam thường chỉ nghĩ đến nông sản thô như cà phê, hạt điều hay thủy hải sản nguyên liệu. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia và thương hiệu ngành đòi hỏi sự lựa chọn sản phẩm chủ lực và chiến lược dài hạn thay vì tiếp tục bán nguyên liệu thô giá rẻ.
Nhằm gia tăng giá trị nông sản, các doanh nghiệp đang chủ động ứng dụng công nghệ để nâng cấp danh mục sản phẩm. Tại Tập đoàn Nafoods, thay vì bán trái cây tươi, doanh nghiệp đưa nguyên liệu vào nhà máy chế biến thành nước ép cô đặc, puree trái cây, trái cây đông lạnh, trái cây sấy dẻo và sấy giòn. Ông Lê Bá Ngọc cho biết Tập đoàn Nafoods định vị doanh nghiệp thành nền tảng giá trị nông nghiệp đáng tin cậy xuất phát từ Việt Nam, vận hành dựa trên công nghệ chế biến sâu. Để tạo lợi thế cạnh tranh với đối thủ quốc tế, Tập đoàn Nafoods đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật riêng biệt cho từng thị trường, khai thác đặc thù về thổ nhưỡng và chất lượng của trái cây nhiệt đới Việt Nam.
Song song với công nghệ chế biến, xu hướng tiêu dùng hướng tới sức khỏe và chuẩn hóa bao bì đang định hình cách làm của các doanh nghiệp. Bà Lương Thanh Thúy chia sẻ Lương Gia tham gia thị trường trái cây sấy dẻo từ năm 2008. Doanh nghiệp kiên trì theo đuổi tiêu chuẩn tự nhiên, hướng tới xu hướng “one ingredient” (một thành phần), loại bỏ phẩm màu, hương liệu và chất bảo quản. Bài toán kỹ thuật Lương Gia giải quyết là không sử dụng chất bảo quản nhưng vẫn giữ hạn sử dụng từ 1 năm đến 1,5 năm để phục vụ kinh doanh xuất khẩu. Bên cạnh chất lượng, doanh nghiệp duy trì đội ngũ thiết kế riêng để cập nhật bao bì, màu sắc theo xu hướng thẩm mỹ của khách hàng trẻ tuổi.
Hướng tới tương lai, ông Trần Anh Tuấn nhận định ngành thực phẩm thế giới đang cải tiến cấu trúc theo hướng lành mạnh và giảm phát thải carbon. Nguồn phụ phẩm nông nghiệp phong phú tại Việt Nam là nguyên liệu tốt để đầu tư công nghệ chế biến, tạo ra các dòng sản phẩm đổi mới sáng tạo gọi là thực phẩm tương lai.
Hiện thực hóa hướng đi này, bà Cao Thị Cẩm Nhung, Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Thực phẩm Sáng tạo (Lemit Food), giới thiệu giải pháp bột trộn sẵn (pre-mix) chứa xơ cấu trúc sản xuất từ nguyên liệu thực vật. Khi phối trộn từ 30% đến 50% bột xơ cấu trúc vào sản phẩm thịt viên hoặc burger, giá thành giảm từ 350.000 đồng/kg xuống 200.000 đồng/kg. Sản phẩm vừa bổ sung hàm lượng xơ, giảm cholesterol, vừa góp phần giảm phát thải carbon, thu hút sự chú ý của các nhà mua hàng đến từ Dubai, Úc hay Thụy Điển.
Để đưa sản phẩm mới, thương hiệu mới ra thị trường, bà Cao Thị Cẩm Nhung lựa chọn một lộ trình dài hơi. Ban đầu, doanh nghiệp nhận làm gia công OEM cho các tập đoàn lớn như IKEA Thụy Điển, Vissan hay Novaland để tạo nguồn thu ổn định. Sau giai đoạn gia công, doanh nghiệp tiến tới làm sản phẩm đồng thương hiệu (co-branding) rồi cuối cùng là phát triển thương hiệu riêng. “Đó là chiến lược đứng trên vai người khổng lồ”, bà Cẩm Nhung nói.
