CHÍNH SÁCH CHO ĐIỆN TÁI TẠO: Tạo hành lang pháp lý "đủ rộng" cho mua bán điện trực tiếp

Chia sẻ tại Diễn đàn Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 21/4/2026, bà Phan Thị Thu Thủy – Đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho hay, khả năng tiếp cận điện xanh đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tham gia chuỗi cung ứng và thu hút đầu tư.

Cấp thiết cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA)

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng sâu rộng, trong đó yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh đang trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tiễn cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã và đang áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến phát thải và sử dụng điện xanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hình thành các cơ chế phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn điện sạch với chi phí hợp lý và có khả năng dự báo.

Trong bối cảnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) là một trong những công cụ quan trọng.

Quán triệt các định hướng lớn tại Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Cục Điện lực đã rà soát, đánh giá tình hình thực hiện cơ chế DPPA, đồng thời nghiên cứu, đề xuất để hoàn thiện các quy định liên quan nhằm bảo đảm cơ chế này vận hành hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và không làm phát sinh rủi ro đối với hệ thống điện.

Trên cơ sở đó, Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung của Nghị định số 57 quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo xác định một số định hướng chính trong quá trình hoàn thiện chính sách như sau:

Thứ nhất, nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA theo lộ trình phù hợp với xu thế phát triển của thị trường và nhu cầu thực tế.

Việc mở rộng đối tượng tham gia là cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, trong đó bao gồm một số loại hình phụ tải mới như trung tâm dữ liệu, hạ tầng phục vụ giao thông điện hóa và các mô hình tổ chức cung ứng điện trong khu, cụm công nghiệp.

Tuy nhiên, việc mở rộng sẽ được thực hiện có kiểm soát, trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện về kỹ thuật, đo đếm, kết nối hệ thống, đồng thời bảo đảm không ảnh hưởng đến vận hành an toàn, ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng và thúc đẩy cơ chế đi đôi với bảo đảm an toàn hệ thống điện.

Thứ hai, làm rõ mô hình và trách nhiệm của các chủ thể trong cung ứng điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế.

Định hướng đặt ra là tạo điều kiện để các đơn vị trong khu, cụm công nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường điện, qua đó nâng cao tính linh hoạt trong cung ứng điện và khả năng tiếp cận điện xanh của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, việc này phải đi kèm với việc xác định rõ trách nhiệm của các bên trong vận hành hệ thống, tuân thủ quy định điều độ, an toàn điện và bảo vệ quyền lợi của khách hàng sử dụng điện.

Việc tổ chức cung ứng điện trong nội bộ khu, cụm cần bảo đảm minh bạch, công khai chi phí, không làm phát sinh các yếu tố gây méo mó thị trường hoặc hình thành độc quyền cục bộ.

Đây là nội dung cần được thiết kế thận trọng, nhằm bảo đảm phát triển thị trường đi đôi với duy trì cạnh tranh lành mạnh và không làm ảnh hưởng đến nguyên tắc vận hành thống nhất của hệ thống điện quốc gia.

Cơ chế giá theo yếu tố thị trường

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện trong các giao dịch DPPA theo hướng tăng cường yếu tố thị trường.

Các bên tham gia được khuyến khích chủ động đàm phán, thỏa thuận trong khuôn khổ pháp luật, phù hợp với đặc thù của từng loại hình giao dịch, đồng thời Nhà nước tiếp tục thực hiện vai trò thiết lập khung pháp lý, giám sát và điều tiết nhằm bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và ổn định thị trường, hạn chế các biến động bất thường có thể gây rủi ro cho các bên tham gia.

Nhà nước không can thiệp vào từng giao dịch cụ thể, nhưng giữ vai trò thiết lập khuôn khổ pháp lý, giám sát và bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, kỷ luật.

Thứ tư, nghiên cứu cơ chế kiểm soát biến động chi phí trong các hợp đồng DPPA dài hạn.

Một trong những yêu cầu quan trọng từ phía doanh nghiệp là khả năng dự báo chi phí trong dài hạn. Do đó, việc nghiên cứu các cơ chế kiểm soát biến động chi phí, bao gồm các khoản thanh toán bù trừ, là cần thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng kế hoạch tài chính và quản trị rủi ro.

Việc thiết kế cơ chế này sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá đầy đủ các yếu tố tác động, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia và phù hợp với nguyên tắc vận hành thị trường điện.

Mục tiêu là để doanh nghiệp không chỉ tiếp cận được điện xanh, mà còn có thể chủ động trong bài toán chi phí dài hạn.

Theo bà Thủy, cơ chế DPPA không chỉ là một công cụ kỹ thuật của ngành điện, mà là một cấu phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Hiện tại đã có 1 trường hợp tham gia trường hợp mua bán điện trực tiếp, đang trong quá trình hoàn thiện hợp đồng.

Để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, trên cơ sở chia sẻ thông tin, minh bạch và tuân thủ các nguyên tắc thị trường.

Cục Điện lực rất mong nhận được các ý kiến cụ thể từ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt về cơ chế giá, mô hình cung ứng điện trong khu công nghiệp và những vướng mắc trong quá trình tham gia cơ chế DPPA. Các ý kiến từ thực tiễn sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách trong thời gian tới.