Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam đề nghị cần sớm có hướng dẫn thống nhất để bảo đảm doanh nghiệp và người tham gia bán hàng đa cấp thực hiện đúng nghĩa vụ thuế, tránh phát sinh rủi ro trong quá trình áp dụng các quy định mới.
Tại Tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp - Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy" (Toạ đàm), ông Nguyễn Phương Sơn, Truởng ban Đối ngoại và Truyền thông, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA) cho biết, ngành bán hàng đa cấp Việt Nam vừa trải qua một năm 2025 với những số liệu tăng trưởng và đóng góp ngân sách đáng ghi nhận, nhưng đồng thời cũng đang đối mặt với nhiều rào cản pháp lý lớn liên quan đến các chính sách thuế mới.
Theo số liệu thống kê mới nhất, tính đến cuối năm 2025, toàn ngành ghi nhận tổng cộng 652.184 người tham gia. Hoạt động của lực lượng này đã mang lại mức doanh thu ấn tượng lên tới 15.096 tỷ đồng, giúp tổng hoa hồng chi trả cho hệ thống đạt 5.056 tỷ đồng và đóng góp vào ngân sách nhà nước 2.306 tỷ đồng.
Tuy nhiên, đằng sau các con số vĩ mô này là một thực tế cần lưu ý về thu nhập của người lao động. Trong tổng số người tham gia, có đến 209.520 người hoàn toàn không phát sinh hoa hồng. Hơn thế nữa, mức thu nhập bình quân của các nhà phân phối có phát sinh thu nhập cũng chỉ dừng lại ở ngưỡng 11,42 triệu đồng một năm. Mức thu nhập này là vô cùng khiêm tốn, chỉ tương đương khoảng 1,1% so với ngưỡng miễn thuế thu nhập cá nhân mới được quy định là một tỷ đồng một năm.
Chia sẻ về những vướng mắc hiện tại của ngành hàng, bà Tạ Dịu Thương, Trưởng Ban Pháp chế MLMA cho biết, bất chấp thực tế phần lớn người tham gia có thu nhập nằm ở mức rất thấp, các quy định pháp luật về thuế mới ban hành đang tạo ra bốn điểm nghẽn trọng yếu, gây lúng túng cho doanh nghiệp và tạo gánh nặng hành chính không đáng có.
Điểm nghẽn mang tính cấp bách nhất hiện nay nằm ở việc định danh đối tượng và áp thuế giá trị gia tăng lên tiền hoa hồng. Hiện đang có sự lệch pha rõ rệt về mặt thuật ngữ khi luật chuyên ngành gọi họ là "người tham gia bán hàng đa cấp", trong khi các luật thuế vẫn sử dụng cụm từ "đại lý". Đặc biệt, các nghị định mới ban hành gần đây đang bỏ ngỏ quy định về thuế giá trị gia tăng đối với hoạt động này, thay vì tiếp tục áp dụng cơ chế không tính thuế tương tự như đối với đại lý bảo hiểm hay đại lý xổ số như trước.
Hệ quả trực tiếp là nguy cơ đánh thuế hai lần lên cùng một dòng doanh thu. Doanh nghiệp vốn đã nộp đủ thuế giá trị gia tăng ở khâu bán hàng ra thị trường, nên nếu tiếp tục áp thuế lên phần hoa hồng trích từ chính doanh thu đó, gánh nặng trùng thuế sẽ đè nặng lên cả doanh nghiệp lẫn người tham gia.
Vấn đề quản lý hành chính và đăng ký đối tượng cũng đang bộc lộ những bất cập lớn. Quy định hiện hành yêu cầu mọi nhà phân phối có nguồn thu nhập, bất kể ít hay nhiều, đều phải thực hiện đăng ký thuế kinh doanh và thành lập hộ kinh doanh. Quy định này đang dẫn đến làn sóng bùng nổ hàng trăm nghìn mã số thuế hoặc hồ sơ hộ kinh doanh ảo, đặc biệt là từ nhóm hơn hai trăm nghìn người ký hợp đồng nhưng không hề phát sinh hoa hồng.
“Việc này gây ra sự quá tải nghiêm trọng cho bộ máy cán bộ thuế tại các địa phương và lãng phí nguồn lực hành chính của toàn xã hội một cách vô ích”, bà Tạ Dịu Thương chia sẻ.
Bên cạnh đó, việc thực thi cơ chế khấu trừ tại nguồn gắn với ngưỡng miễn thuế một tỷ đồng một năm cũng đang bị tắc nghẽn. Dù chính sách mới đã nâng ngưỡng miễn thuế lên rất cao, song các hướng dẫn hiện tại chưa làm rõ việc sẽ khấu trừ thuế từ đồng hoa hồng đầu tiên hay chỉ bắt đầu khấu trừ khi phần thu nhập vượt ngưỡng. Nếu áp dụng việc khấu trừ ngay từ đầu, hàng trăm nghìn người có thu nhập thấp dưới mười hai triệu đồng một năm sẽ bị tạm giữ tiền thuế vô lý. Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến làn sóng ồ ạt nộp hồ sơ xin hoàn thuế vào thời điểm cuối năm, làm tê liệt hệ thống tiếp nhận của cơ quan thuế.
Trước những vướng mắc thực tế này, MLMA đã chủ động đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ và thực tiễn nhằm tháo gỡ khó khăn cho ngành. Về mặt chính sách thuế, các cơ quan chức năng cần sớm xác nhận bằng văn bản rằng khoản hoa hồng do doanh nghiệp bán hàng đa cấp chi trả thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng, tạo sự nhất quán với các mô hình đại lý dịch vụ tài chính khác. Đối với thuế thu nhập cá nhân, cần duy trì cơ chế ổn định bằng cách chỉ thực hiện khấu trừ thuế khi mức chi trả thực tế tại một doanh nghiệp cụ thể vượt quá ngưỡng một tỷ đồng một năm.
Về khía cạnh quản lý hành chính, các cơ quan quản lý cần linh hoạt cho phép nhà phân phối được hoạt động với tư cách cá nhân kinh doanh. Họ chỉ cần đăng ký mã số thuế cá nhân kinh doanh theo quy định chung mà không bắt buộc phải thực hiện các thủ tục thành lập hộ kinh doanh rườm rà. Lộ trình triển khai cần được phân kỳ hợp lý bằng cách tính mốc kích hoạt đăng ký thuế hoặc nghĩa vụ kê khai từ thời điểm người tham gia phát sinh thu nhập vượt ngưỡng chịu thuế, thay vì tính từ thời điểm ký hợp đồng kinh tế.
“Việc các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng phối hợp xây dựng tổ công tác kỹ thuật để chia sẻ dữ liệu và làm rõ quy trình nghiệp vụ được kỳ vọng sẽ giúp sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chuyển tiếp chi tiết, từ đó tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, vừa chống thất thu thuế hiệu quả, vừa nuôi dưỡng và bảo vệ nguồn thu cho hàng trăm nghìn người lao động”, đại diện MLMA nhấn mạnh.
