Chủ nghĩa đa phương linh hoạt: Ứng phó nhanh biến động toàn cầu

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos vào tháng trước, Thủ tướng Canada Mark Carney đã đưa ra một đánh giá thẳng thắn về một thế giới đang biến động sâu sắc, đồng thời kêu gọi các cường quốc tầm trung và các quốc gia nhỏ hành động cùng nhau để bảo vệ những lợi ích chung.

Theo ông Carney, thế giới ngày nay đòi hỏi một cách tiếp cận linh hoạt. Cụ thể, những liên minh khác nhau cho những vấn đề khác nhau, được xây dựng trên nền tảng các giá trị chung và lợi ích hội tụ.

Đây là một cách tiếp cận vừa có nguyên tắc, vừa thực dụng. Cùng chung quan điểm, Thủ tướng Singapore Lawrence Wong gọi cách tiếp cận này là “chủ nghĩa đa phương linh hoạt” và giải thích rằng đó là việc đặt từng viên gạch nền móng một; rồi theo thời gian, những bên đã sẵn sàng hơn sẽ cùng tham gia.

Bà Jesslene Lee, nhà nghiên cứu thuộc Viện Năng lực Cạnh tranh châu Á, Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore nhận định, cách tiếp cận hợp tác này giữ vai trò quan trọng trong bộ công cụ chiến lược của các quốc gia.

Bà Lee cho biết: "Các khuôn khổ thể chế linh hoạt, cởi mở và thực dụng giúp thúc đẩy hợp tác một cách nhanh nhạy, song cũng đòi hỏi sự điều phối thận trọng để bảo đảm chúng được củng cố, chứ không làm phân mảnh hệ thống quốc tế".

Chuyên gia này cho biết thêm, logic của chủ nghĩa đa phương linh hoạt khá đơn giản, bắt đầu với các đối tác cùng chí hướng để xây dựng những sáng kiến cởi mở và bao trùm trong các lĩnh vực có sự đồng thuận.

Khi ngày càng nhiều quốc gia tham gia, các sáng kiến này sẽ tạo được động lực, cho phép đạt tiến triển ở những lĩnh vực mà hợp tác là khả thi và thực chất.

Việc ra mắt Quan hệ Đối tác Tương lai của Đầu tư và Thương mại (Fit) vào tháng 9/2025 là minh chứng điển hình cho logic này. Đối tác Fit nhằm thúc đẩy thương mại cởi mở và công bằng, tập trung vào khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, tạo thuận lợi cho đầu tư, xử lý các rào cản phi thuế quan và ứng dụng công nghệ trong thương mại.

Được Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore gọi là một sáng kiến tiên phong mở đường, Fit là một khuôn khổ không ràng buộc pháp lý, hướng tới thúc đẩy hợp tác ở những lĩnh vực có thể đạt tiến triển trước tiên giữa một nhóm đối tác nhỏ.

Ban đầu được hình thành năm 2023 với sự tham gia của Singapore, New Zealand, Thụy Sĩ và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, đến tháng 11/2025, sáng kiến này đã mở rộng thành một nhóm liên khu vực gồm 16 quốc gia.

Việc Singapore theo đuổi các quan hệ đối tác theo ngành, có trọng tâm, trên nhiều lĩnh vực như thương mại - đầu tư, thương mại số và kinh tế xanh, cũng phản ánh rõ cách tiếp cận hợp tác từng bước này.

Trong khi đó, Paul Cheung, Giám đốc Viện Năng lực Cạnh tranh châu Á, Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore nhận định: "Những sáng kiến theo từng vấn đề cụ thể cho thấy cách các quốc gia có thể đạt được các giải pháp thực chất trong những lĩnh vực “ngách”, từ đó mở rộng thành hợp tác quy mô lớn hơn và có khả năng nhân rộng".