Chuyển đổi số nghề cá: Chìa khóa để Ninh Bình gỡ "thẻ vàng" EC

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu cùng cả nước gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” của EC, địa phương đang tập trung cao độ, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm khắc phục triệt để các “lỗ hổng” quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số và quy hoạch lại sinh kế cho ngư dân.

Từ chủ trương quyết liệt đến những thách thức thực tế tại địa phương

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU, tỉnh Ninh Bình đã chủ động huy động tổng lực mọi nguồn lực, đặt quyết tâm cao nhất gỡ cảnh báo "thẻ vàng". Địa phương tập trung quán triệt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng: Khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp, khắc phục dứt điểm tồn tại nhằm tạo chuyển biến rõ rệt, đáp ứng toàn diện khuyến nghị từ phía EC.

Những chủ trương từ Trung ương đã nhanh chóng được Ninh Bình cụ thể hóa thành chương trình hành động sát thực tế. Sự phối hợp giữa các sở, ngành, lực lượng chức năng và chính quyền cơ sở được tăng cường. Công tác quản lý tàu cá, kiểm tra tại cảng cá và tuần tra trên biển đã đi vào nếp. Đáng chú ý, công tác tuyên truyền giúp ngư dân thay đổi tư duy, nhận thức rõ chống khai thác IUU chính là bảo vệ sinh kế lâu dài cho chính mình.

Tuy nhiên, công tác chống khai thác IUU của tỉnh vẫn còn rào cản. Theo số liệu cập nhật đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh còn 12 tàu cá thuộc nhóm nguy cơ cao vi phạm IUU, 15 tàu cá đã xóa đăng ký và 29 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động.

Nguyên nhân do nhận thức pháp luật của một số chủ tàu còn hạn chế. Nhiều chủ tàu để tàu cá hết hạn đăng kiểm hoặc hết hạn giấy chứng nhận an toàn thực phẩm mới liên hệ làm thủ tục kiểm tra. Sự chậm trễ này khiến số lượng tàu không đủ điều kiện hoạt động liên tục biến động, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Bên cạnh đó, bài toán giám sát hành trình còn vướng mắc. Tình trạng tàu cá mất kết nối VMS từ 6 giờ đến hơn 10 ngày vẫn tiếp diễn. Quá trình xác minh cho thấy nhiều chủ tàu không rõ nguyên nhân mất tín hiệu dù vẫn bật máy và cung cấp đủ nguồn điện. Ý thức chấp hành quy định báo cáo vị trí về bờ khi mất kết nối của một số thuyền trưởng chưa cao. Công tác xử lý kéo dài do tàu chưa cập bờ, đồng thời chưa có chế tài xử phạt đối với tàu mất tín hiệu VMS khi neo đậu trong bờ.

Ngoài ra, khâu kiểm soát tàu cá xuất - nhập bến, nộp nhật ký khai thác và triển khai phần mềm eCDT chưa chặt chẽ. Tỷ lệ giám sát sản lượng qua các bến cá truyền thống còn thấp. Tỉnh có đường bờ biển dài nhưng mới chỉ có 2 cảng cá mở tập trung tại cửa sông Ninh Cơ. Việc ngư dân neo đậu, bốc dỡ hải sản tại các bãi ngang, bến tự phát khiến lực lượng chức năng khó kiểm soát 100% sản lượng. Việc thiếu hệ thống phần mềm dùng chung để tra cứu vi phạm và quản lý tàu ra vào cảng thống nhất cũng làm kéo dài thời gian kiểm tra, giảm hiệu quả quản lý liên ngành.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và bài toán sinh kế bền vững cho ngư dân

Thực tiễn từ các đợt kiểm tra của Đoàn công tác EC cho thấy rào cản lớn nhất khiến Việt Nam chưa thể gỡ "thẻ vàng" xuất phát từ những sai sót kỹ thuật lặp đi lặp lại tại cơ sở. Nếu không khắc phục triệt để, chúng ta rất khó xây dựng niềm tin với các đối tác quốc tế.

Nhận diện rõ nút thắt đó, tỉnh Ninh Bình xác định nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nghề cá. Bám sát Công điện số 34/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh đang dồn sức hoàn thiện đồng bộ hệ thống dữ liệu phục vụ chống khai thác IUU. Sự kết nối giữa hệ thống giám sát tàu cá VMS, cơ sở dữ liệu quốc gia VNFishbase và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT sẽ tạo nên sức mạnh quản lý thống nhất.

Việc vận hành liên thông các hệ thống công nghệ là chìa khóa thiết lập chuỗi quản lý khép kín, minh bạch từ lúc tàu rời cảng, hoạt động trên biển, về bến đến khâu phân phối. Khi thông tin được kiểm tra tự động trên nền tảng số, các hành vi gian lận nhật ký hay khai thác sai quy định sẽ bị ngăn chặn tối đa.

Đánh giá về giải pháp này, ông Nguyễn Trung Kiên – Phó Giám đốc Công ty CP XNK Thương mại Dịch vụ Đức Việt cho biết: "Đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang EU, tính minh bạch của hồ sơ eCDT là yếu tố sống còn. Chúng tôi đánh giá cao nỗ lực chuyển đổi số của Ninh Bình. Khi dữ liệu VMS, VNFishbase và eCDT được liên thông, doanh nghiệp sẽ rút ngắn thời gian kiểm tra hồ sơ, giảm rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín sản phẩm. Tuân thủ quy định IUU không chỉ giúp gỡ 'thẻ vàng' mà còn tạo lợi thế cạnh tranh lớn cho hải sản Việt Nam".

Được biết, song song với quản lý hành chính và công nghệ, việc chăm lo sinh kế cho ngư dân được Ninh Bình coi là giải pháp căn cơ. Tỉnh định hướng phát triển nuôi biển công nghệ cao, đi đôi với dịch vụ hậu cần và công nghiệp chế biến sâu. Chiến lược này giúp tạo việc làm mới, chuyển đổi lao động từ khai thác ven bờ sang dịch vụ bền vững, giảm áp lực tận diệt nguồn lợi tự nhiên và nâng cao thu nhập cho người dân. Công nghệ là công cụ kiểm soát, nhưng đảm bảo sinh kế mới là gốc rễ giải quyết triệt để bài toán IUU.

Chống khai thác IUU đã trở thành trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Những kết quả sau hơn 8 năm kiên trì là nền tảng để Ninh Bình tiến gần hơn mục tiêu xóa bỏ cảnh báo "thẻ vàng". Sự quyết tâm của chính quyền, sự đồng lòng của ngư dân và việc tuân thủ chỉ đạo từ Chính phủ sẽ đưa Ninh Bình cùng cả nước hướng tới một nghề cá hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.