Cơ hội tham gia chuỗi phụ trợ ngành bán dẫn

Vượt xa mọi dự báo

Cách đây một năm, các hãng nghiên cứu thị trường như McKinsey dự báo đến năm 2030 quy mô ngành bán dẫn đạt 1.000 tỷ USD. Thế nhưng theo số liệu Gartner công bố, năm nay con số thực tế đã đạt tới 1.600 tỷ USD, tức là sớm hơn 4 năm so với dự báo.

Trong đó, riêng mảng thiết bị sản xuất chip (semiconductor equipment) đã chiếm khoảng 229 tỷ USD. Các nhà chế tạo máy gốc (Equipment OEMs) thường phải thuê ngoài (outsource) từ 30-50% chi phí sản xuất linh kiện và mô-đun cho đối tác bên ngoài.

Song song với đà tăng trưởng đó, chuỗi cung ứng bán dẫn đang dịch chuyển từ mô hình tập trung cao sang một hệ sinh thái đa dạng và mang tính khu vực hơn. Ở đó, Đông Nam Á nổi lên thành một điểm đến chiến lược nhờ làn sóng đầu tư vào lắp ráp, kiểm thử, đóng gói tiên tiến và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Đồng thời, các doanh nghiệp bán dẫn toàn cầu đang ráo riết tìm kiếm nhà cung ứng ngay tại địa phương để rút ngắn thời gian giao hàng và tối ưu chi phí.

Chính xu hướng nội địa hóa nguồn cung này đang mở ra dư địa lớn cho các quốc gia như Việt Nam. Sự hiện diện ngày càng dày đặc của các "đại bàng" quốc tế như Intel, Samsung, Amkor, Hana Micron, cùng với việc các doanh nghiệp nội địa như Viettel khởi công nhà máy Fab hay FPT tham gia đóng gói và kiểm thử chip đang dần định hình một hệ sinh thái bán dẫn vận hành thực tế tại Việt Nam.

Trong “chiếc bánh nhiều tầng” của chuỗi cung ứng ấy, ông Cao Vũ Nhân, Giám đốc điều hành Mạng lưới Bán dẫn Việt Nam, đánh giá rằng cánh cửa khả thi nhất và thực tế nhất cho các doanh nghiệp cơ khí chính xác Việt Nam chính là local aftermarket & services - hay còn gọi là linh kiện và dịch vụ phụ trợ tại chỗ.

“Cánh cửa” phụ trợ tại chỗ

Chuỗi cung ứng thiết bị bán dẫn giống như một mô hình kim tự tháp năm tầng. Trên cùng là các nhà sản xuất chip (chip makers), tức người mua máy móc và thiết lập quy trình sản xuất. Ngay dưới là các nhà sản xuất thiết bị (Equipment OEMs), sở hữu bản quyền thiết kế cỗ máy nhưng phải thuê ngoài phần lớn linh kiện. Tiếp đến là các nhà tích hợp cơ điện tử (mechatronics integrators), rồi đến các nhà sản xuất linh kiện chính xác (precision parts manufacturers), và cuối cùng là các nhà cung cấp nguyên vật liệu.

Theo góc nhìn của ông Cao Vũ Nhân, doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu từ tầng thứ hai từ dưới đếm lên, tức là nhóm linh kiện chính xác, trước khi tính đến việc tiến sâu hơn. Bởi vì ở giai đoạn hiện tại, các dự án back-end như Intel, Hana Micron, Amkor và sắp tới là nhà máy Fab của Viettel đi vào vận hành. Khi đó nhu cầu về linh kiện thay thế và dịch vụ kỹ thuật tại chỗ sẽ tăng lên đáng kể. Bản thân các hãng cũng sẽ chủ động tìm kiếm thêm nhà cung ứng địa phương để giảm rủi ro và chi phí vận hành.

Ngoài ra, mảng linh kiện thay thế và dịch vụ bảo trì có mức độ phức tạp vừa sức hơn với năng lực hiện có của phần lớn doanh nghiệp cơ khí Việt Nam, đồng thời cho phép doanh nghiệp từng bước nâng giá trị gia tăng từ gia công đơn thuần lên cung cấp giải pháp kỹ thuật.

Những rào cản trong nghề

Tuy bức tranh cơ hội thị trường đưa ra rất hấp dẫn, thế nhưng những quy định, tiêu chuẩn của ngành luôn khiến người trong nghề phải e dè. Chẳng hạn, trong ngành bán dẫn, độ sạch và ngoại quan của linh kiện đôi khi quan trọng hơn cả độ chính xác về kích thước. Theo quy trình, nếu linh kiện xuất hiện một vết bẩn nhỏ có thể thấy được từ độ xa 30cm, sản phẩm sẽ bị loại ngay lập tức, không bàn đến kích thước đạt chuẩn ra sao.

Kỷ luật tài liệu (documentation) cũng là một yếu tố sống còn trong ngành. Khách hàng hoàn toàn có thể quay lại chất vấn về một công đoạn sản xuất đã diễn ra sáu tháng trước, yêu cầu doanh nghiệp trình bày chính xác thời gian, người thực hiện và nhật ký hiệu chuẩn của từng thiết bị đo nhằm phát hiện những trường hợp làm giả số liệu. Đi cùng với đó là yêu cầu tuân thủ tuyệt đối về vật liệu và quy trình.

Ngoài ra, quy trình đóng gói cũng phải theo chuẩn. Sản phẩm phải được rửa hóa chất toàn bộ, bọc bằng vải chuyên dụng không sinh bụi, cho vào túi chem-clean, thực hiện bơm và hút khí nitơ nhiều lần để loại bỏ oxy, sau đó hút chân không và đóng gói hai lớp túi kèm nhãn theo đúng quy chuẩn.

Từ góc nhìn của một người trong cuộc, ông David Hoàng, CEO Alliance Global Services (AGS), khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam ở giai đoạn mới gia nhập chỉ nên tập trung vào những công đoạn gia công cơ khí thuần túy (purely machining), chưa nên mạo hiểm bước vào các công nghệ đòi hỏi kỹ thuật cao như hàn chùm tia điện tử hay hàn vảy chân không. Bởi vì những mảng này ở Việt Nam vẫn chưa có ngành công nghiệp hỗ trợ.

Lộ trình đường dài

Từ những rào cản thực tế đó, ông Cao Vũ Nhân đưa ra khuyến nghị về ba nhóm "hành trang" mà doanh nghiệp cần chuẩn bị trước khi tiếp cận chuỗi cung ứng bán dẫn.

Về thiết bị, cần đầu tư máy gia công 5 trục, máy mài chính xác, máy cắt dây EDM, cùng phòng đo CMM được kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt ở mức 20 ± 0,5 độ C.

Về tiêu chuẩn, doanh nghiệp cần áp dụng hệ thống quản lý ISO 9001, 14001, 45001, đồng thời nắm được các tiêu chuẩn đặc thù của SEMI như S2, S8, S10.

Về con người, ông Nhân nhấn mạnh nhu cầu đào tạo kỹ sư lập trình CAM 5 trục, kỹ sư kiểm soát quy trình và đo lường, kỹ thuật viên có kinh nghiệm làm việc trong phòng sạch, cùng khả năng tiếng Anh chuyên nghiệp để làm việc với khách hàng quốc tế.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần chuẩn bị tâm thế và tài chính cho một giai đoạn thẩm định kéo dài từ 9 đến 15 tháng kể từ khi tiếp cận khách hàng tiềm năng đến khi được công nhận là nhà cung cấp đủ điều kiện, trong thời gian đó doanh nghiệp sẽ phải chịu chi phí mà chưa có doanh thu tương ứng.

Bên cạnh đó, thay vì kỳ vọng vào kết quả nhanh, doanh nghiệp nên xây dựng một kế hoạch hành động thực tế trong khoảng 36 tháng, đi từng bước từ những sản phẩm cơ khí đơn giản, tích lũy hồ sơ năng lực và uy tín, trước khi tính đến việc mở rộng sang các cụm linh kiện phức tạp hơn.

Cơ hội lớn nhất mà ngành cơ khí chính xác Việt Nam đang có không nằm ở số lượng đơn hàng có thể nhận thêm, mà ở khả năng đổi vai trong chính chuỗi giá trị này. Nếu tận dụng tốt giai đoạn hiện tại, các doanh nghiệp cơ khí chính xác Việt Nam có thể dần chuyển từ vị trí của một ngành công nghiệp hỗ trợ sang vị trí của một nhà cung cấp có năng lực công nghệ thực sự, một đối tác lâu dài trong mắt các tập đoàn bán dẫn toàn cầu.