Chuyển dịch sang đóng gói tiên tiến và tự chủ hạ tầng tính toán là chìa khóa để Việt Nam bứt phá trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Trong diễn đàn “Đổi mới Sáng tạo Việt Nam Toàn cầu 2026” tại TP HCM, GS Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch AVSE Global, Thành viên Hội đồng Tư vấn Quốc gia về khoa học công nghệ (KHCN), Đổi mới sáng tạo (ĐMST), nhận định vi mạch và trí tuệ nhân tạo (AI) đóng vai trò công cụ then chốt để đạt được thành công, tiến tới sự thịnh vượng của đất nước.
Bản thân công nghệ thì không thay đổi được quốc gia, nhiều nước có khả năng mua công nghệ nhưng vẫn chưa đạt được đích đến là sự phát triển bền vững và mang lại sự giàu có cho người dân, nhưng con người thông qua vận dụng công nghệ sẽ là nhân tố thay đổi quốc gia. Điều này cho thấy năng lực sử dụng công nghệ làm đòn bẩy cho tăng trưởng mới là yếu tố quan trọng nhất. Việt Nam có thể dùng AI và vi mạch để đạt được thành công nếu biết cách sử dụng một cách thông minh cho những vấn đề của Việt Nam.
Chuyển dịch vị thế
Bà Nguyễn Bích Yến, Chủ tịch của VSAP, 200+ bằng sáng chế trên toàn cầu, Giải thưởng Dan Noble Fellow, IEEE Fellow và Frederik Philips năm 2024, khẳng định ngành công nghiệp bán dẫn là công nghệ cốt lõi để xây dựng quốc gia thông minh. Nếu thiếu sự phát triển của lĩnh vực này, các công nghệ hiện đại như ChatGPT sẽ không thể tồn tại.
Thị trường bán dẫn toàn cầu đang ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc. Trước đây, toàn ngành mất 66 năm để đạt doanh thu 500 tỷ USD vào năm 2021. Tuy nhiên, doanh thu dự báo sẽ tăng vọt lên mức 1.500 tỷ USD đến 2.000 tỷ USD vào giai đoạn 2026 - 2030.
Đây là cơ hội lớn cho Việt Nam, nhưng dòng chảy công nghệ bán dẫn chuyển động rất gấp, giống như một chuyến tàu cao tốc. Theo bà Bích Yến, Việt Nam không nên lặp lại con đường phát triển kéo dài nhiều thập kỷ, như của đảo Đài Loan, từ đào tạo căn bản đến xây dựng công nghiệp từ đầu, mà phải tìm kiếm chiến lược hợp tác đột phá.
Hiện nay, Việt Nam đã hình thành mạng lưới gần 100 doanh nghiệp thiết kế vi mạch với tốc độ phát triển rất tốt. Đó là cơ sở quan trọng để Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị cao. Trong số 100 công ty thiết kế đó, có khoảng hơn 20 công ty là các startup của người Việt Nam. Như vậy, ngành đã có tỷ lệ tăng trưởng đáng kể.
Việt Nam cũng đã bắt đầu tham gia vào lĩnh vực đóng gói. Từ năm 2005 khi Intel vào Việt Nam, đến năm 2015 mới thực sự bắt đầu, và năm nay đã có 22 công ty về đóng gói, trong đó có một nhóm về đóng gói tiên tiến cho thấy Việt Nam đã đi rất nhanh từ đóng gói truyền thống lên đóng gói tiên tiến.
Bà Bích Yến nhấn mạnh rằng đóng gói tiên tiến là một kỹ thuật bắt buộc phải có trong ngành bán dẫn để tiếp tục nâng cấp công nghệ này. Hiện nay, Việt Nam đã có cơ sở đóng gói tiên tiến đầu tiên tại Đà Nẵng.
Tự chủ hạ tầng tính toán
Ông Darren Pham, Giám đốc R&D tại Nvidia Việt Nam, chỉ ra việc thiếu hạ tầng tính toán quốc gia là một điểm nghẽn lớn hiện nay. Các tập đoàn lớn như Nvidia hay Qualcomm mở trung tâm R&D tại Việt Nam là minh chứng cho thấy trí tuệ của người Việt rất tốt. Tuy nhiên, các tài năng công nghệ trong nước đang phải xây dựng ứng dụng trên hạ tầng của các tập đoàn nước ngoài như AWS hay Google. Việt Nam chưa sở hữu một hạ tầng tính toán quốc gia riêng biệt để hỗ trợ các viện nghiên cứu và startup.
Nhìn ra khu vực, Singapore đã thiết lập Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia (National Supercomputing Center) để giải quyết vấn đề này. Ông Darren Pham nhấn mạnh việc xây dựng hạ tầng tính toán tự chủ là bước đi cấp thiết. Hạ tầng này cho phép các kỹ sư xây dựng những ứng dụng ưu tiên AI (AI-first applications) đạt đẳng cấp thế giới. Hiện tại, Việt Nam triển khai nhiều dự án thử nghiệm nhưng chưa có sản phẩm nào đạt quy mô sản xuất lớn. Hạ tầng tính toán tự chủ sẽ là nền tảng để chuyển hóa các ý tưởng sáng tạo thành sản phẩm thực tế có ý nghĩa. Việt Nam cần thực hiện nhanh chóng việc thiết lập hạ tầng này để giữ lại giá trị của kinh tế dữ liệu trong nước.
Kiến tạo giá trị
Sức mạnh tập thể và khát vọng vươn lên là yếu tố gắn kết các nhà khoa học Việt Nam trên toàn cầu. Giáo sư Nguyễn Đức Khương tin tưởng Việt Nam sẽ đi được xa bằng việc sử dụng hiệu quả những công nghệ hiện có và các phát kiến mới.
Thời điểm hiện tại rất thuận lợi để Việt Nam vươn lên bằng khoa học công nghệ. Việc tối ưu hóa năng lực sử dụng công nghệ sẽ tạo ra lực đẩy mạnh mẽ cho nền kinh tế. Doanh nghiệp vi mạch cần tập trung vào việc sản xuất với hiệu quả cao và chi phí hợp lý. Những bài toán thực tế của Việt Nam cần được giải quyết bằng các giải pháp công nghệ thông minh.
Hạ tầng tính toán và năng lực đóng gói tiên tiến là hai trụ cột chính giúp Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sự phát triển của mạng lưới doanh nghiệp thiết kế vi mạch trong nước là cơ sở quan trọng để chúng ta tự chủ công nghệ. Việt Nam hoàn toàn có thực lực để trở thành một trung tâm công nghệ của khu vực nếu quyết liệt thực hiện các chiến lược hạ tầng tự chủ. Khát vọng dân tộc kết hợp với công cụ công nghệ hiện đại sẽ đưa đất nước tiến đến sự thịnh vượng.
