Chia sẻ tại Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM”, các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, phát triển hạ tầng thông minh và bền vững chính là “khóa son” để TP HCM bứt phá và giữ vững vị thế đầu tàu.
Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM” được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); Và sự phối hợp đồng tổ chức của: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Sở Công Thương TP HCM; Ban Quản lý Khu chế xuất và Công nghiệp TP HCM; Công ty TNHH Quản lý Sự kiện OMG, đơn vị tổ chức chuỗi triển lãm các ngành công nghiệp sản xuất Việt Nam 2026.
Tại 2 phiên thảo luận của Diễn đàn, các chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước đã cùng mổ xẻ, hiến kế nhiều giải pháp cốt lõi nhằm xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp, logistics và năng lượng thông minh, giúp thành phố giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế.
Khẳng định tầm quan trọng của việc thay đổi mô hình phát triển, ông Trần Ngọc Liêm - Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh Khu vực TP HCM (VCCI-HCM) nhấn mạnh, phát triển bền vững và xây dựng các khu công nghiệp thông minh hiện nay không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để TP HCM giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Các thị trường quốc tế hiện nay đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối; nếu doanh nghiệp không ứng dụng công nghệ 4.0 như Big Data hay Blockchain để thực hiện truy xuất nguồn gốc, họ sẽ lập tức bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Theo Giám đốc VCCI-HCM Trần Ngọc Liêm, việc tập trung sản xuất trong các khu công nghiệp sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn nhiều trong việc ứng dụng các giải pháp thông minh so với các doanh nghiệp nằm nhỏ lẻ ngoài khu vực. Doanh nghiệp cần chủ động dùng công nghệ để sẵn sàng giải trình quy trình sản xuất, hành trình sản phẩm và các tiêu chuẩn môi trường cho đối tác quốc tế bất cứ lúc nào.
"Chính sách của thành phố đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên các ngành công nghệ cao, đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa 'ba nhà': Nhà nước, nhà khoa học công nghệ và doanh nghiệp. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần tỉnh táo khi lựa chọn công nghệ, tránh đầu tư dàn trải gây lãng phí nguồn lực", Giám đốc VCCI-HCM Trần Ngoc Liêm lưu ý.
Đồng quan điểm về hạ tầng công nghiệp, ông Robert Linh - Giám đốc nền tảng VietnamIZ - Nền tảng số cho khu công nghiệp và chuỗi cung ứng chia sẻ câu chuyện thực tế từ việc đơn vị này đã số hóa hơn 400 khu công nghiệp tại Việt Nam. Bằng việc ứng dụng cảm biến IoT tại từng hạ tầng kỹ thuật để phát hiện sự cố ngay lập tức, VietnamIZ đã giúp việc quản lý hàng ngàn hecta trở nên hiệu quả.
Dù vậy, ông Linh khẳng định: "Dù công nghệ AI hay IoT có phát triển đến đâu, nhân tố con người vẫn là yếu tố quan trọng nhất để điều hành và kết nối các hệ thống đó vào thực tế". Năng lực thực sự trong kỷ nguyên số nằm ở việc sở hữu và quản trị dữ liệu "sống", tránh tình trạng số hóa theo kiểu "ốc đảo" phân mảnh khiến thông tin không thể liên thông.
Về thu hút đầu tư, ông khuyến nghị Việt Nam nói chung và TP HCM nói riêng không nên tiếp tục cạnh tranh bằng giá nhân công rẻ hay ưu đãi đất đai, mà phải thu hút bằng chất lượng hạ tầng số và tính minh bạch của dữ liệu pháp lý để đáp ứng yêu cầu khắt khe từ các nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt là khu vực Đông Bắc Á. Mấu chốt thành công là phải huy động được toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc để khơi thông dòng chảy dữ liệu.
Ở góc độ giải pháp công nghệ, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Tổng thư ký Hội tự động hóa Việt Nam, đã đưa ra lộ trình chuyển đổi thông minh gồm 5 lớp và nhấn mạnh tư duy quản trị phải đi trước công nghệ. Ông quan niệm AI hay tự động hóa suy cho cùng chỉ là công cụ giải phóng con người khỏi những công việc lặp lại để tập trung vào giá trị "phần người". Lộ trình thực tế phải bắt đầu từ thay đổi mô hình quản trị số, chuẩn bị dữ liệu sạch và đủ, sau đó mới đến tích hợp hệ thống, tự động hóa và cuối cùng mới là AI.
Ông ví hệ thống quản trị như một "nhạc trưởng" của dàn nhạc giao hưởng; nếu thiếu sự thống nhất này, các phần mềm hiện đại dù tốt đến đâu cũng không thể tạo nên hiệu quả chung. Trong khi các doanh nghiệp Startup có thể "đi tắt đón đầu" nhờ xuất phát điểm sạch, đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ cần xây dựng nền nền tảng từ những bước cơ bản nhất. Do đó, ông Cường đề xuất thành phố cần xây dựng một hệ sinh thái hữu cơ, nơi các doanh nghiệp lớn dẫn dắt và chia sẻ trách nhiệm với 98% doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ để cùng phát triển.
Bổ sung về thách thức lớn nhất khi dịch chuyển sang tự động hóa, ông Cao Đại Ân - Giám đốc Khối Công Nghệ, Giải pháp và AI khu vực ASEAN & Nhật Bản Hitachi Digital Services chỉ ra đó chính là việc vượt qua sự phân mảnh dữ liệu. Nhiều doanh nghiệp đầu tư rất lớn vào ERP hay các lớp tự động hóa nhưng dữ liệu thu về lại rời rạc, khiến lãnh đạo không thể đưa ra quyết định chính xác.
Ông nhấn mạnh "thông minh" phải dựa trên dữ liệu sạch và được tích hợp trên một nền nền tảng chung. Lãnh đạo doanh nghiệp cần đánh giá đúng thực trạng của mình để xác định thứ tự ưu tiên, bắt đầu từ những khâu mang lại giá trị hoàn vốn (ROI) ngay lập tức nhằm tạo động lực.
"Đối với AI, doanh nghiệp cần tỉnh táo vì nó chỉ thực sự hiệu quả khi được huấn luyện trên dữ liệu thực và duy nhất của chính doanh nghiệp đó. Dữ liệu chính là tài sản số giúp tạo ra sự khác biệt cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường toàn cầu", ông Ân khẳng định.
Là một trong những lĩnh vực then chốt của kinh tế thành phố, ngành logistics đang đứng trước áp lực chuyển đổi xanh cực lớn. Ông Phạm Quốc Long - Phó Tổng Giàm đốc Gemadept chỉ ra rằng sáng kiến Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC), đặc biệt là trụ cột tài chính hàng hải, đóng vai trò cốt lõi để nâng tầm vị thế TP HCM. Hiện nay, dù sản lượng hàng hóa qua cảng khu vực chiếm hơn 60% cả nước, Việt Nam vẫn chỉ đang thực hiện các dịch vụ logistics đơn sơ như bốc xếp.
Theo ông, các dịch vụ cao cấp có giá trị gia tăng lớn như bảo hiểm tàu, tái bảo hiểm và trọng tài quốc tế hầu hết đang do các đơn vị nước ngoài nắm giữ. Theo tính toán, nếu xây dựng thành công trung tâm tài chính hàng hải, TP HCM có thể thu hút thêm 20-30 tỷ USD vốn đầu tư mỗi năm và đóng góp thêm 1-1,5% vào GDP cả nước.
Song song đó, ông Long cũng cảnh báo nếu không kịp thời cung cấp nhiên liệu xanh hoặc thiếu các phương tiện vận tải điện như xà lan, Việt Nam sẽ sớm bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp phối hợp xây dựng hệ sinh thái tài chính hàng hải thế giới ngay tại Việt Nam thông qua việc liên kết dữ liệu trên nền tảng Blockchain.
Từ góc nhìn của đơn vị phát triển hạ tầng, bà Nguyễn Lê Hằng - Giám đốc đối ngoại SLP Việt Nam, nhận định hạ tầng logistics hiện đại chính là nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ESG khắt khe của quốc tế. Tại SLP, doanh nghiệp tập trung vào ba trụ cột: hạ tầng xanh đạt chuẩn LEED, nền tảng dữ liệu và tính tuân thủ. Hạ tầng được thiết kế tối ưu ánh sáng tự nhiên và năng lượng tái tạo ngay từ đầu giúp khách hàng tiết kiệm chi phí vận hành thực tế.
Bà Hằng nhấn mạnh, để logistics thực sự "xanh và thông minh", dữ liệu về điện, nước và phát thải carbon phải được thu thập trung thực qua các Dashboard quản trị thời gian thực để cung cấp bằng chứng truy xuất nguồn gốc nhanh chóng khi các nhà mua hàng quốc tế yêu cầu. Đồng thời, bà cũng khuyến nghị doanh nghiệp Việt nên kết nối vào một hệ sinh thái chung gồm các đơn vị cung cấp hạ tầng, vật liệu và công nghệ để cùng tối ưu hóa chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Chia sẻ câu chuyện thực tế về thực hành ESG trong ngành công nghiệp nặng, bà Lâm Tố Trinh - Phó Tổng Giám đốc Sản phẩm và Phát triển kinh doanh NS BlueScope Việt Nam, cho biết doanh nghiệp đã áp dụng chứng nhận "Responsible Steel" và quy trình 3R (Reduce, Reuse, Recycle). Cụ thể, BlueScope ứng dụng AI để kiểm soát lỗi sản phẩm nhằm giảm phế phẩm, sấy bùn thải và tái sử dụng dung môi sơn để giảm tác động môi trường; đồng thời phát triển công nghệ thép có tuổi thọ lên đến 50 năm có khả năng phản xạ nhiệt giúp giảm hiệu ứng đảo đô thị.
Về mặt xã hội và quản trị, doanh nghiệp kiên trì duy trì văn hóa an toàn thông qua việc chở đúng tải trọng từ năm 1993 bất chấp áp lực chi phí; đưa tiêu chuẩn bền vững vào việc chọn nhà cung cấp với trọng số lên tới 25%; và đề cao chương trình "Speak-up" cho phép nhân viên lên tiếng khi thấy sai phạm. Theo bà Trinh, ESG không nhất thiết phải bắt đầu từ những việc to lớn mà cần sự quyết tâm và thống nhất cao độ từ ban giám đốc.
Cuối cùng, giải quyết bài toán năng lượng – mạch máu của sản xuất xanh – ông Thomas Jakobsen - Giám đốc Indochina Energy Partners chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: hệ số phát thải lưới điện Việt Nam đang cao gấp 14 lần so với một số quốc gia phát triển, ảnh hưởng lớn đến hàng hóa xuất khẩu.
Để khắc phục, ông đề xuất giải pháp chuyển dịch năng lượng gồm ba thành phần: điện mặt trời áp mái giúp giảm tiêu thụ ban ngày, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) để sử dụng 100% năng lượng tái tạo, và hệ thống pin lưu trữ để tối ưu hóa nguồn điện.
Ông khẳng định hiện nay không có rào cản lớn về chính sách hay tài chính vì nguồn vốn cho năng lượng xanh rất dồi dào. Rào cản duy nhất là doanh nghiệp thường thiếu dữ liệu phụ tải đáng tin cậy để chuyên gia phân tích và đưa ra giải pháp tối ưu.
"Với sự tiến bộ về chi phí của công nghệ năng lượng tái tạo hiện nay, việc quản trị năng lượng thông minh thông qua dữ liệu chính xác chính là chìa khóa để doanh nghiệp vừa tiết kiệm chi phí, vừa đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Thomas Jakobsen nhấn mạnh.
