Từ những ngày đầu triển khai thí điểm vào năm 2011, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên đã khẳng định vị thế là một bước cải cách mang tính đột phá, thay đổi căn bản phương thức quản lý hải quan từ truyền thống sang hiện đại.
Sáng ngày 29/9, tại Hà Nội, Cục Hải quan đã tổ chức Buổi lễ trao quyết định công nhận, gia hạn áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên và kỷ niệm 15 năm Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên Việt Nam. Đây là sự kiện đánh dấu 15 năm xây dựng, triển khai, hoàn thiện cơ chế doanh nghiệp ưu tiên (DNƯT), đồng thời định hướng phát triển Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên trong giai đoạn mới, góp phần xây dựng quan hệ đối tác hải quan - doanh nghiệp ngày càng thực chất và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực hải quan.
Theo đó, được triển khai từ năm 2011 và chính thức được luật hóa tại Luật Hải quan năm 2014, Chương trình là một trong những bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý hải quan hiện đại: Tạo thuận lợi nhiều hơn cho doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao, đồng thời tập trung nguồn lực quản lý vào các lĩnh vực, đối tượng có rủi ro cao hơn.
Thống kê cho thấy, từ 09 DNƯT trong năm đầu triển khai, đến nay Việt Nam đã có 74 DNƯT, hoạt động trong nhiều lĩnh vực xuất nhập khẩu chủ lực như điện tử, công nghệ cao, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông nghiệp và thủy sản. Trong đó, 10 DNƯT đồng thời là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, bán dẫn.
Việc công nhận DNƯT thể hiện sự ghi nhận của cơ quan Hải quan đối với các doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện, tiêu chí của Chương trình DNƯT. Mặc dù số lượng chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhóm DNƯT đóng góp bình quân khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.
Giai đoạn 2022-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của các DNƯT liên tục đạt trên 230 tỷ USD/năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch cả nước. Riêng năm 2025 đạt khoảng 256,63 tỷ USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30% kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên không chỉ khẳng định uy tín, năng lực tuân thủ pháp luật của quý doanh nghiệp, mà còn là minh chứng cho sự nỗ lực chuyển mình mạnh mẽ của Hải quan Việt Nam trong việc hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, hiện thực hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị (Nghị quyết số 57, 66, 68, 10-NQ/TW).
Nhìn lại hành trình 15 năm qua, kể từ những ngày đầu triển khai thí điểm vào năm 2011, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên đã khẳng định vị thế là một bước cải cách mang tính đột phá, thay đổi căn bản phương thức quản lý hải quan từ truyền thống sang hiện đại. Từ một vài doanh nghiệp ban đầu, đến nay, cộng đồng doanh nghiệp ưu tiên đã lớn mạnh vượt bậc, đóng góp phần lớn vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, trở thành những “mắt xích” vững chắc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Dấu mốc 15 năm triển khai Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên đã mở ra một giai đoạn hợp tác chiến lược mới cao hơn, chặt chẽ hơn. Thời gian tới, ngành Hải quan cam kết tiếp tục tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, ổn định và dễ thực thi để mọi loại hình doanh nghiệp cùng phát triển bền vững”, Phó Cục trưởng Cục Hải quan chia sẻ.
Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan, doanh nghiệp được công nhận DNƯT được hưởng nhiều biện pháp tạo thuận lợi về thủ tục hải quan, kiểm tra, quản lý thuế, kiểm tra sau thông quan và các thuận lợi theo các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA), qua đó góp phần giảm thời gian, chi phí và tăng tính chủ động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Song song với tạo thuận lợi, yêu cầu đối với DNƯT ngày càng được nâng cao, doanh nghiệp phải duy trì mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, có hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên trong suốt quá trình hoạt động đồng thời hợp tác với cơ quan hải quan trong công tác kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro…
Năm 2025, khuôn khổ pháp lý về DNƯT tiếp tục được hoàn thiện với Luật số 90/2025/QH15, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, Thông tư số 121/2025/TT-BTC và các quy định hướng dẫn. Trong đó, yêu cầu về kiểm soát nội bộ, an ninh chuỗi cung ứng và trách nhiệm duy trì tuân thủ được nâng cao, đồng thời mở rộng cơ chế tạo thuận lợi đối với doanh nghiệp công nghệ cao và một số lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Cũng theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan, công tác quản lý, giám sát sau công nhận cũng được tăng cường. Riêng năm 2025, cơ quan Hải quan đã tạm đình chỉ chế độ ưu tiên đối với 04 doanh nghiệp và đình chỉ/chấm dứt chế độ ưu tiên đối với 03 doanh nghiệp. Điều này thể hiện rõ quan điểm: chế độ ưu tiên không phải là một đặc quyền vô thời hạn; doanh nghiệp chỉ tiếp tục được hưởng ưu tiên khi duy trì thực chất các điều kiện và chuẩn mực tuân thủ…
Được biết, cùng với hoàn thiện Chương trình trong nước, Hải quan Việt Nam đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế thông qua các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA). Đến nay, Việt Nam đã ký 02 MRA với ASEAN và Hàn Quốc; hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026; đồng thời tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc và nghiên cứu hợp tác theo hướng song phương, đa phương với Trung Quốc và các đối tác khác.
Tại buổi lễ, Cục Hải quan đã trao quyết định đối với 07 doanh nghiệp, trong đó 03 doanh nghiệp được công nhận mới gồm Công ty TNHH Hana Micron Vina, Công ty TNHH Luxshare-ICT (Việt Nam), Công ty TNHH Samju Vina; 04 doanh nghiệp được gia hạn gồm Công ty Cổ phần Thủy sản Minh Phú Hậu Giang, Công ty Cổ phần Tập đoàn Hoa Sen, Công ty TNHH Hoya Glass Disk Việt Nam và Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng.
Đồng thời, Cục Hải quan cũng phổ biến quyền lợi, trách nhiệm của DNƯT; lưu ý những vấn đề trong quá trình duy trì chế độ ưu tiên và truyền thông các chính sách mới về tạo thuận lợi thương mại, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đến doanh nghiệp.
