Hạ tầng năng lượng Đông Nam Á đang gồng mình trước nhu cầu tiêu thụ điện năng khổng lồ, đặt ra những thách thức về tính bền vững và chủ quyền kỹ thuật số.
Đông Nam Á đang chứng kiến một cuộc bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu (DC) chưa từng có, được thúc đẩy bởi sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, đằng sau những con số đầu tư tỷ USD là một thực tế khắc nghiệt: hạ tầng năng lượng cũ kỹ đang gồng mình trước nhu cầu tiêu thụ điện năng khổng lồ, đặt ra những thách thức sống còn về tính bền vững và chủ quyền kỹ thuật số.
Khu vực Đông Nam Á đang đứng trước một bước ngoặt hạ tầng quan trọng. Với dự báo nhu cầu AI sẽ tăng gấp 10 lần, công suất trung tâm dữ liệu tại đây được kỳ vọng sẽ tăng gấp ba lần vào năm 2030. Các gã khổng lồ công nghệ toàn cầu không ngần ngại đổ hàng tỷ USD vào khu vực, điển hình như Microsoft với cam kết 1,7 tỷ USD cho hạ tầng đám mây và AI tại Indonesia.
Các chính phủ từ Indonesia đến Malaysia đang trải thảm đỏ đón tiếp dòng vốn này, xem trung tâm dữ liệu là động cơ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và khẳng định chủ quyền kỹ thuật số. Tuy nhiên, giới phân tích kinh tế cảnh báo rằng, sự hào hứng này có thể sớm va phải một "bức tường" phần cứng. Đó là hệ thống lưới điện. Một rào cản lớn đang hiện hữu: chìa khóa mở ra tương lai kỹ thuật số đầy tiềm năng lại chính là nguồn điện.
Thách thức cốt lõi nằm ở mật độ năng lượng. Các trung tâm dữ liệu, đặc biệt là những cơ sở hỗ trợ khối lượng công việc AI, tiêu thụ điện năng ở mức cực cao và đòi hỏi sự ổn định tuyệt đối. Tại Đông Nam Á, điều kiện khí hậu nhiệt đới càng làm trầm trọng thêm vấn đề, khi riêng hệ thống làm mát đã chiếm tới 40% tổng lượng điện tiêu thụ của một DC.
Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tiêu thụ điện tại ASEAN sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030 so với năm 2024. Một số quốc gia đang ở trên một quỹ đạo dốc hơn nhiều. Malaysia, hiện là một trong những trung tâm DC phát triển nhanh nhất khu vực, có thể chứng kiến nhu cầu điện năng tăng gấp 7 lần vào năm 2030, một lượng tải bổ sung tương đương với toàn bộ mức tiêu thụ điện quốc gia của Singapore năm 2023. Trong khi đó, tại Indonesia, than đá vẫn chiếm hơn 60% cơ cấu năng lượng, tạo ra một rào cản lớn cho các cam kết bền vững mà các tập đoàn công nghệ đang chịu áp lực phải thực hiện.
Rõ ràng, cuộc đua hiện nay không còn chỉ là tìm kiếm quỹ đất và đường truyền cáp quang, mà là cuộc đua giành giật các "megawatt đáng tin cậy" có khả năng mở rộng và khử carbon.
Áp lực về năng lượng đang định hình lại chiến lược bất động sản và hạ tầng kỹ thuật số. Khả năng tiếp cận nguồn điện hiện đã trở thành "bộ lọc" đầu tiên trong việc lựa chọn địa điểm, thay thế cho các ưu tiên truyền thống như gần trung tâm kết nối hay các điểm cập bến cáp quang biển.
Xu hướng này đang hướng dòng vốn vào các thị trường thứ cấp như Thành phố Hồ Chí Minh, nơi quỹ đất và các lộ trình tiếp cận nguồn điện được đánh giá là dễ dàng hơn. Đồng thời, các nhà vận hành đang buộc phải thích nghi thông qua công nghệ. Tại Singapore, các DC nổi gần bờ tận dụng nước biển để làm mát đang được thử nghiệm. Trong khi ở Hồng Kông, xu hướng cải tạo các tòa nhà công nghiệp cũ thành DC đang lên ngôi. Gần hai phần ba các nhà đầu tư tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương dự kiến sẽ triển khai công nghệ tòa nhà thông minh và tối ưu hóa bằng AI trong 5 năm tới để đạt được các mục tiêu khắt khe về Hiệu quả sử dụng điện năng (PUE).
Để giải quyết bài toán thiếu hụt năng lượng mà không làm nản lòng các nhà đầu tư, khu vực đang định hình lại "luật chơi" thông qua ba phương thức chính.
Thứ nhất, hợp tác đa phương dựa trên sự ổn định khu vực. Mô hình "Hành lang AI ba quốc gia" giữa Singapore, Malaysia và Indonesia là một ví dụ điển hình. Singapore đóng vai trò trung tâm dịch vụ cao cấp, Johor (Malaysia) cung cấp đất và điện năng cho các cơ sở AI lớn, còn Batam (Indonesia) giúp tối ưu hóa chi phí và mở rộng quy mô. Mô hình này thành công vì nó tối ưu hóa lợi thế so sánh của từng thị trường thay vì ép buộc một quốc gia phải gánh vác toàn bộ áp lực về đất đai và năng lượng.
Thứ hai, cuộc chơi dài hạn với năng lượng tái tạo và hạt nhân. Các doanh nghiệp DC đang tích cực ký kết các hợp đồng mua bán điện trực tiếp (PPA) dài hạn từ 10 đến 25 năm để chốt giá năng lượng và đảm bảo chứng chỉ xanh. Tuy nhiên, do tính chất ngắt quãng của năng lượng tái tạo, các nhà vận hành lớn và cơ quan chính phủ đang bắt đầu thử nghiệm tính khả thi của các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) chạy bằng năng lượng hạt nhân, nguồn điện ổn định, liên tục vốn rất cần thiết cho hạ tầng AI quy mô lớn.
Thứ ba, sự minh bạch về chính sách. Đây là điểm yếu chí mạng của nhiều thị trường. Các nhà đầu tư sẵn sàng trả mức thuê kỷ lục tại Singapore vì sự tin cậy về quy định và lộ trình "Trung tâm dữ liệu xanh" rõ ràng, phù hợp với các tiêu chuẩn ESG toàn cầu.
Trong kỷ nguyên AI, những quốc gia chiến thắng sẽ không được định danh bởi diện tích đất hay tốc độ internet, mà bởi khả năng cung cấp một nguồn điện ổn định, có thể mở rộng vô hạn và thân thiện với môi trường. Cuộc đua quyền lực này thực chất là cuộc đua về năng lực quản trị năng lượng quốc gia.
