187 bị can đã bị khởi tố, gần 500 người được xác định là bị hại. Nhưng phía sau vụ án không chỉ là những hợp đồng kỳ nghỉ, mà còn là những kỳ vọng được nuôi dưỡng trong nhiều năm trước khi sự thật được nhìn thấy.
Thông tin cơ quan điều tra khởi tố 21 vụ án, khởi tố 187 bị can liên quan đến hành vi lừa đảo thông qua các hợp đồng kỳ nghỉ đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Hàng trăm bị hại, số tiền bị chiếm đoạt lên tới hàng trăm tỷ đồng là những con số đủ sức gây chấn động.
Tuy nhiên, với những người từng theo dõi thị trường sở hữu kỳ nghỉ trong nhiều năm qua, điều gây bất ngờ không phải là việc vụ án bị khởi tố, mà là việc nó diễn ra sau một quãng thời gian dài với rất nhiều dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện trước đó.
Từ nhiều năm nay, các tranh chấp liên quan đến sở hữu kỳ nghỉ không phải câu chuyện xa lạ. Đơn thư khiếu nại, phản ánh của khách hàng, những tranh cãi về quyền lợi sau khi ký hợp đồng hay các cảnh báo từ báo chí và cơ quan bảo vệ người tiêu dùng đã nhiều lần được nhắc tới. Dù vậy, thị trường này vẫn tiếp tục thu hút những khách hàng mới.
Nhìn từ vụ án vừa được khởi tố, có thể thấy điều được bán trong mô hình sở hữu kỳ nghỉ chưa bao giờ chỉ là một sản phẩm nghỉ dưỡng đơn thuần. Người mua không chỉ được giới thiệu về vài ngày nghỉ mỗi năm tại một khu resort. Họ được giới thiệu về một phong cách sống, về những kỳ nghỉ dành cho gia đình trong tương lai, về đặc quyền thành viên, về khả năng trao đổi kỳ nghỉ ở nhiều địa điểm khác nhau, thậm chí là những kỳ vọng liên quan đến giá trị tài sản hoặc khả năng chuyển nhượng sau này.
Chính những kỳ vọng ấy mới là thứ tạo nên sức hấp dẫn lớn nhất. Nói cách khác, trước khi bán một sản phẩm, người ta đã bán một giấc mơ. Một giấc mơ về những kỳ nghỉ lý tưởng. Một giấc mơ về sự khác biệt. Một giấc mơ về cảm giác sở hữu một giá trị dành riêng cho bản thân và gia đình.
Khi những kỳ vọng đó được xây dựng đủ hấp dẫn, các cảnh báo thường trở nên yếu thế hơn nhiều người tưởng.
Bởi trên thực tế, rất ít người bước vào một giao dịch với suy nghĩ mình sẽ trở thành nạn nhân. Phần lớn đều tin rằng mình đang đưa ra một quyết định hợp lý. Họ tin vào những gì được giới thiệu, tin vào thương hiệu, tin vào viễn cảnh được mô tả trước mắt và tin rằng những rủi ro từng được phản ánh sẽ không xảy ra với mình.
Đó cũng là lý do vì sao những bài báo cảnh báo, những khuyến nghị từ cơ quan chức năng hay những phản ánh của người đi trước đôi khi không tạo ra tác động mạnh như kỳ vọng. Không phải vì thông tin không tồn tại, mà bởi trong nhiều trường hợp, sức nặng của những lời hứa luôn lớn hơn sức nặng của những cảnh báo.
Chỉ đến khi quyền lợi phát sinh vướng mắc, những cam kết không được thực hiện như kỳ vọng hoặc tranh chấp xuất hiện, người ta mới quay lại đọc kỹ những điều đã từng được cảnh báo từ trước.
Nhìn rộng hơn, vụ án lần này không chỉ đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của những cá nhân, tổ chức liên quan. Nó còn cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm. Đó là khoảng cách giữa việc phát đi cảnh báo và khả năng tự bảo vệ của người tiêu dùng vẫn còn rất lớn.
Một thị trường lành mạnh không chỉ cần cơ chế xử lý khi vi phạm đã xảy ra. Điều quan trọng không kém là khả năng nhận diện rủi ro từ sớm, cảnh báo từ sớm và ngăn chặn từ sớm. Nếu những tín hiệu bất thường chỉ được nhìn nhận đầy đủ sau khi thiệt hại đã xảy ra, cái giá mà người tiêu dùng phải trả thường rất lớn.
Điều nghịch lý là trong câu chuyện sở hữu kỳ nghỉ, thứ xuất hiện sau cùng không phải là những lời cảnh báo, mà là niềm tin dành cho những lời cảnh báo ấy. Nhiều năm qua, các dấu hiệu bất thường đã được nhắc đến không ít lần. Chỉ đến khi hàng trăm người trở thành bị hại và hàng loạt vụ án được khởi tố, những cảnh báo ấy mới được nhìn nhận đầy đủ. Nhưng khi đó, với không ít người, bài học đã trở nên quá đắt.
.jpg "Lại rộ “hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ”: Cẩn trọng bị “lùa gà”")