DPPA – cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa nhà sản xuất và khách hàng lớn – đang được xem như “cánh cửa mới” mở ra cho làn sóng doanh nghiệp FDI muốn xanh hóa chuỗi sản xuất tại Việt Nam
Tuy nhiên, cánh cửa DPPA hiện vẫn chưa thể mở hoàn toàn. Rào cản lớn nhất và cấp thiết nhất là chi phí truyền tải và phân phối – thường được gọi là “wheeling fee”. Về bản chất, khi doanh nghiệp A ký hợp đồng mua điện từ nhà máy năng lượng tái tạo B, dòng điện vẫn phải “đi qua” hệ thống lưới điện quốc gia do Tập đoàn Điện lực Việt Nam quản lý. Vấn đề đặt ra là: mức phí “quá cảnh” này được tính toán ra sao?
Nếu wheeling fee được ấn định ở mức quá cao, giá điện cuối cùng sẽ mất đi tính cạnh tranh, khiến DPPA chỉ tồn tại trên giấy. Ngược lại, nếu phí quá thấp, chi phí vận hành và đầu tư lưới điện sẽ không được bù đắp đầy đủ, gây áp lực lên hệ thống và ngân sách Nhà nước. Bài toán không nằm ở việc nghiêng về phía nào, mà ở chỗ cần công thức tính minh bạch, có cơ sở dữ liệu rõ ràng, phản ánh đúng chi phí thực tế và phân bổ rủi ro giữa các bên.
Minh bạch hóa cấu phần chi phí, công khai phương pháp tính và có lộ trình điều chỉnh phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp chủ động dự báo chi phí dài hạn.
Thách thức thứ hai là vấn đề kỹ thuật vận hành hệ thống. Trong mô hình DPPA, việc “tách bóc” dòng điện nào là điện tái tạo được mua theo hợp đồng trực tiếp, dòng điện nào là điện từ lưới quốc gia tại cùng một thời điểm đòi hỏi hệ thống đo đếm chính xác và quy trình điều độ chặt chẽ. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ công tơ thông minh, mà còn là năng lực quản lý dữ liệu thời gian thực, đối soát sản lượng và đảm bảo an toàn hệ thống.
Nếu không có cơ chế đo đếm và xác nhận sản lượng rõ ràng, rủi ro tranh chấp hợp đồng và thiếu minh bạch sẽ gia tăng, ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư. Do đó, song song với hoàn thiện khung giá, cần đầu tư đồng bộ vào hạ tầng số và quy trình vận hành, bảo đảm DPPA không chỉ đúng về chính sách mà còn vững về kỹ thuật.
