Doanh nghiệp Quảng Ninh chủ động chuyển mình trong kỷ nguyên số

Những nhà máy thông minh, quy trình sản xuất xanh và các nền tảng quản trị số hiện đại xuất hiện ngày càng nhiều, minh chứng cho tư duy chủ động và khát vọng đổi mới. Đây chính là đòn bẩy quan trọng để Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu trở thành tỉnh dịch vụ, công nghiệp hiện đại vào năm 2030.

Từ "số hóa" quy trình đến những nhà máy thông minh

Nhận thức rõ vai trò của KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã chủ động đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản trị, sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao giá trị, phát triển bền vững; đồng thời, góp phần đưa Nghị quyết 57 sớm đi vào cuộc sống.

Ông Nguyễn Anh Chương - Giám đốc Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV cho biết: Doanh nghiệp đã triển khai hệ thống SCADA điều khiển tập trung cho các dây chuyền công nghệ chủ chốt như: Máy đổ đống, bốc rót tiêu thụ, chế biến than, xử lý bùn nước và hệ thống điện, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm chi phí vận hành, đảm bảo an toàn lao động. Cùng với đó là hệ thống camera giám sát đang hoàn thiện với trên 650 camera phủ khắp các vị trí trọng yếu; hệ thống định vị GPS và hơn 80 thiết bị giám sát nhiên liệu, cảnh báo tốc độ, chống ngủ gật nhằm nâng cao mức độ an toàn và hiệu quả quản lý phương tiện.

Theo ông Chương: Trong năm 2026, doanh nghiệp sẽ tập trung chuẩn hóa dữ liệu, hướng tới xây dựng kho dữ liệu lớn (Big Data) nhằm nâng cao năng lực phân tích và dự báo sản xuất; đồng thời, đẩy mạnh phong trào “mỗi đơn vị một sản phẩm số” nhằm khơi dậy sức sáng tạo và tính chủ động từ các đơn vị cơ sở.

Không dừng lại ở ngành than, tại các khu công nghiệp (KCN) trọng điểm như Amata (Sông Khoai) hay KCN Bắc Tiền Phong, làn sóng đầu tư vào công nghệ lõi đang diễn ra mạnh mẽ. Các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa tại đây đã chủ động đưa vào vận hành các dây chuyền sản xuất tự động tích hợp robot thế hệ mới.

Việc chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang "nhà máy thông minh" giúp các doanh nghiệp giảm thiểu sai sót do yếu tố con người, đồng thời tăng năng suất lao động lên gấp 2-3 lần. Đây là bước đi chiến lược để Quảng Ninh thoát khỏi sự phụ thuộc vào thâm dụng lao động giá rẻ, chuyển sang nền sản xuất dựa trên tri thức và công nghệ cao.

Đặc biệt, trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản – một thế mạnh khác của địa phương, các doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ IoT (Internet vạn vật) để theo dõi môi trường nước và quy trình cho ăn tự động. Những mô hình nuôi tôm trong nhà kính hay canh tác trà hoa vàng theo tiêu chuẩn GlobalGAP có sự hỗ trợ của cảm biến sinh học đã giúp nông sản Quảng Ninh không chỉ chiếm lĩnh thị trường trong nước mà còn đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, EU.

Đại diện Công ty Nhiệt điện Uông Bí chia sẻ: Bắt nhịp xu thế công nghệ toàn cầu và tinh thần chủ động triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã tích cực ứng dụng các giải pháp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm từng bước xây dựng mô hình quản trị hiện đại, hiệu quả.

Doanh nghiệp đã đưa vào sử dụng trợ lý ảo như ChatGPT, Gemini,… để hỗ trợ tổng hợp biên bản họp, xây dựng video truyền thông, bài giảng nội bộ. Đặc biệt, doanh nghiệp đã triển khai chấm công thông minh bằng nhận diện khuôn mặt, gửi phiếu lương tự động qua Zalo OA, đồng thời tăng cường giám sát an toàn thông tin, cảnh báo sớm các rủi ro trong vận hành hệ thống.

Không chỉ dừng lại ở quản trị, doanh nghiệp còn đẩy mạnh phong trào nghiên cứu khoa học, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật gắn với thực tiễn sản xuất. Nhiều đề tài, sáng kiến như nghiên cứu chế tạo máy sàng bi máy nghiền than di động, cải tạo van điều khiển máy cấp than, thu hồi dầu máy nghiền, thiết kế máng thu tro tự động… đã được ứng dụng hiệu quả; góp phần giảm sức lao động thủ công, nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn thiết bị và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là động lực cho tăng trưởng xanh

Sự chủ động của doanh nghiệp Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc mua sắm thiết bị mà còn thể hiện ở tư duy xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhiều doanh nghiệp lớn trên địa bàn đã thiết lập các trung tâm R&D (Nghiên cứu và Phát triển) riêng, bắt tay với các viện nghiên cứu và trường đại học để giải quyết những "bài toán" thực tế trong sản xuất. Việc ứng dụng công nghệ Big Data và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị doanh nghiệp đã giúp các nhà điều hành dự báo chính xác nhu cầu thị trường, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất linh hoạt và hiệu quả.

Trong lĩnh vực du lịch – ngành kinh tế mũi nhọn, sự "thông minh hóa" đang diễn ra đồng bộ. Các doanh nghiệp lữ hành, khách sạn tại Hạ Long, Vân Đồn đã chủ động ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) để mang đến trải nghiệm mới lạ cho du khách. Hệ thống quản lý điểm đến thông minh và thanh toán không dùng tiền mặt đã được phủ sóng rộng khắp, tạo thuận lợi tối đa cho du khách quốc tế. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn khẳng định thương hiệu du lịch Quảng Ninh trên bản đồ số toàn cầu.

Tuy nhiên, hành trình ứng dụng KHCN vẫn còn những thách thức về nguồn vốn và nguồn nhân lực chất lượng cao. Để đồng hành cùng doanh nghiệp, tỉnh Quảng Ninh đã có những chính sách hỗ trợ thiết thực như ưu đãi thuế cho các hoạt động chuyển giao công nghệ, hỗ trợ đào tạo chuyên gia và xây dựng hạ tầng số đồng bộ. Sự cộng hưởng giữa quyết tâm của doanh nghiệp và sự tiếp sức từ chính quyền đang tạo ra một luồng sinh khí mới cho nền kinh tế đất Mỏ.

Tính đến cuối năm 2025, Quảng Ninh đang có 13.260 doanh nghiệp. Với mục tiêu coi doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tỉnh Quảng Ninh luôn xác định rõ vai trò đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đưa KHCN vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trọng tâm là việc rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện đồng bộ các cơ chế, chính sách liên quan đến KHCN, đầu tư, sở hữu trí tuệ, thuế…, qua đó tạo môi trường pháp lý thông thoáng, thuận lợi để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Cùng với hoàn thiện thể chế, tỉnh Quảng Ninh thường xuyên tổ chức các hội nghị, diễn đàn, hội thảo khoa học nhằm chia sẻ kinh nghiệm, kết nối doanh nghiệp và thu hút nguồn lực xã hội cho phát triển KHCN. Tiêu biểu như Hội nghị phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Diễn đàn Khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia lần thứ VII; Hội thảo khoa học cấp tỉnh về xây dựng và khai phá dữ liệu lớn (Big Data), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và phát triển hạ tầng số.

Đặc biệt, tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2025, tỉnh Quảng Ninh đã trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho 7 dự án KHCN với tổng vốn đăng ký khoảng 16.000 tỷ đồng. Đây là những dự án được kỳ vọng tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần hình thành và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Quảng Ninh trong giai đoạn tới.

Nhìn về tương lai, khi khoa học công nghệ trở thành "gen" trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh, cộng đồng doanh nghiệp Quảng Ninh sẽ không chỉ dừng lại ở việc thích ứng mà còn đóng vai trò dẫn dắt xu hướng. Đây chính là nền tảng vững chắc để Quảng Ninh hiện thực hóa khát vọng trở thành cực tăng trưởng toàn diện của khu vực phía Bắc, một tỉnh kiểu mẫu về phát triển kinh tế xanh, bền vững dựa trên nền tảng của tri thức và công nghệ hiện đại.