Khi chi phí bản quyền và tùy biến phần mềm trở thành con số đáng kể, nhiều doanh nghiệp Việt Nam chọn con đường làm chủ mã nguồn mở để tự chủ công nghệ của mình.
Với nhiều công ty, sử dụng phần mềm đóng gói từ nước ngoài là giải pháp thường thấy vì tiện lợi và có sẵn. Thế nhưng nếu cần chỉnh sửa phần mềm ấy để phù hợp với hiện trạng doanh nghiệp, chẳng hạn thêm một module nhỏ để khớp với cách quản lý kho hàng của doanh nghiệp, thì chi phí chỉnh sửa sẽ khiến các ông chủ phải đau đầu.
Ông Nguyễn Văn Linh, Giám đốc tư vấn giải pháp Data & AI, khối doanh nghiệp SME, CMC Telecom, chia sẻ rằng chi phí chỉnh sửa thường tính theo giờ của chuyên gia cao cấp, có thể lên đến vài ngàn đô một giờ.
Ông khẳng định đây không phải câu chuyện cá biệt, là mà tình trạng chung của nhiều doanh nghiệp Việt Nam mà ông từng tiếp xúc và tư vấn. Trong thời đại chuyển đổi số, không ít doanh nghiệp Việt rơi vào tình trạng tiến thoái lưỡng nan, hoặc chấp nhận sống chung với sự gò bó của phần mềm đóng gói, hoặc tự bỏ ra một khoản ngân sách lớn để tùy chỉnh, nhưng rốt cuộc công nghệ ấy vẫn không phải của họ.
Để giải quyết nút thắt này, một số tập đoàn công nghệ trong nước đang theo đuổi hướng đi khác: tùy biến mã nguồn mở kết hợp năng lực R&D nội bộ. Theo ông Vũ Thế Bình - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA), việc sử dụng mã nguồn mở tại Việt Nam đã trở nên phổ biến.
Chẳng hạn Viettel IDC hiện dùng mã nguồn mở cho khoảng 70% sản phẩm của mình, từ Cloud Server đến Private Server. Hoặc CMC Telecom đã và đang vận dụng mã nguồn mở, kết hợp với đội ngũ R&D để làm chủ công nghệ phân lọc dữ liệu, từ đó đưa ra những sản phẩm có thể linh hoạt đáp ứng nhu cầu đặc thù của doanh nghiệp trong nước.
Sử dụng mã nguồn mở không đơn thuần là việc sử dụng phần mềm miễn phí, mà là một quá trình nghiên cứu và định hình lại sản phẩm.
Như chia sẻ của ông Nguyễn Văn Linh, cách thức vận hành của mô hình này là doanh nghiệp trong nước thừa hưởng các nền tảng mã nguồn mở đã được cộng đồng quốc tế kiểm chứng, sau đó dùng đội ngũ R&D của mình để phát triển thêm tính năng, tối ưu hiệu suất và vá các lỗ hổng bảo mật. Kết quả đem lại là một sản phẩm mang tính đặc thù cao, phù hợp với từng nhóm khách hàng cụ thể thay vì một giải pháp đóng gói cứng nhắc áp dụng chung cho mọi thị trường.
Viettel IDC là ví dụ cụ thể. Đơn vị này triển khai OpenStack (một nền tảng điện toán đám mây mã nguồn mở) để xây dựng hạ tầng IaaS có khả năng mở rộng linh hoạt, đồng thời dùng Kubernetes để tự động hóa việc triển khai và quản lý các ứng dụng cloud-native cho khách hàng.
FPT Smart Cloud và VNPT IT cũng theo cùng logic, xây dựng hệ sinh thái cloud nội địa với hàng chục đến hàng trăm dịch vụ dựa trên nền tảng mở.
Làn sóng này đang lan sang cả lĩnh vực AI. Tại hội thảo trong khuôn khổ AI4VN 2025, bà Lisa Koh, Quản lý Chương trình Chính sách khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Meta, cho biết các mô hình AI mã nguồn mở như Llama đang giúp Việt Nam phát triển trợ lý ảo tiếng Việt mà không phải gánh chi phí bản quyền của các hệ thống AI đóng.
Theo chia sẻ từ ông Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công nghệ của Misa, công ty này đã áp dụng Llama và dùng đội ngũ R&D để phát triển trợ lý số Miss Ava, một giải pháp “made in Vietnam” phục vụ khách hàng nội địa trong các phần mềm quản trị kinh doanh.
Mặc dù là xu hướng, nhưng mã nguồn mở không phải là giải pháp không có rủi ro. Theo ông Khương Văn Chiện, Phó giám đốc Trung tâm giải pháp và dịch vụ số của Viettel IDC, việc sử dụng mã nguồn mở cần đội ngũ công nghệ thông tin đủ năng lực để xử lý các vấn đề về an toàn thông tin và lựa chọn sản phẩm phù hợp.
Không chỉ dừng lại ở cấp độ doanh nghiệp, mã nguồn mở còn là một trong những chiến lược hàng đầu trong chính sách quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ (và trước đây là Bộ Thông tin và Truyền thông) nhiều năm qua đã chủ trì các sự kiện thúc đẩy hạ tầng và phần mềm nguồn mở, đồng thời khuyến khích một số cơ quan nhà nước chuyển sang hệ điều hành Linux thay cho các hệ điều hành thương mại nhằm giảm chi phí và tăng an toàn bảo mật.
Việc làm chủ mã nguồn mở không chỉ là một bài toán kỹ thuật, mà là công cụ để đội ngũ kỹ sư Việt Nam phát huy năng lực sáng tạo và bảo vệ tài sản số của chính mình trong giai đoạn AI đang định hình lại cách doanh nghiệp vận hành.
.jpg "Bảo vệ bản quyền để giữ động lực sáng tạo")
