Việc chuyển đổi sang các khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp sinh thái, thông minh được xác định là “chìa khóa” để thu hút nguồn vốn FDI thế hệ mới tạo đà tăng trưởng bứt phá cho vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ.
Sau hơn ba thập kỷ mở cửa thu hút đầu tư, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã khẳng định vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam nói chung và các địa phương vùng Đông Nam Bộ nói riêng. Tuy nhiên, mô hình phát triển khu công nghiệp (KCN) truyền thống dựa trên khai thác hạ tầng thuần túy hiện đang bộc lộ nhiều điểm hạn chế nghiêm trọng. Tình trạng lãng phí tài nguyên, gia tăng áp lực ô nhiễm môi trường và đặc biệt là sự thiếu liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp trong cùng một khu công nghiệp đang trở thành điểm nghẽn lớn trong chuỗi giá trị sản xuất.
Phát biểu tại Diễn đàn “Xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh - Động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ”, PGS TS Hồ Sỹ Hùng – Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh: Phát triển KCN sinh thái không chỉ là chìa khóa giải bài toán môi trường, mà còn là chiến lược nền tảng để xây dựng các cụm liên kết ngành có giá trị gia tăng cao. Mô hình này giúp gia tăng mạnh mẽ sức hấp dẫn đối với các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời là công cụ quan trọng nhằm hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030.
Mặc dù tiềm năng và dư địa phát triển là vô cùng lớn, thực tế số lượng KCN thực hiện chuyển đổi theo chuẩn sinh thái tại Việt Nam vẫn còn rất khiêm tốn. Thống kê toàn quốc cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 425 KCN với tổng diện tích lên tới 92.000 ha, nhưng chỉ có chưa đầy 2% trong số này đang triển khai các bước chuyển đổi sang mô hình KCN sinh thái.
PGS TS Hồ Sỹ Hùng chỉ ra rào cản lớn nhất nằm ở chi phí đầu tư hạ tầng và công nghệ ban đầu rất cao. Bên cạnh đó là sự thiếu hụt các chính sách thúc đẩy liên kết, chia sẻ tài nguyên giữa các doanh nghiệp. Tốc độ chuyển đổi công nghệ còn chậm, nguồn vốn tín dụng xanh còn hạn chế và đội ngũ nhân lực chuyên môn sâu về phát triển bền vững chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Nhìn rộng hơn, ở góc độ quản lý vĩ mô, ông Nguyễn Đức Hiển – Phó Trưởng Ban chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết: Tỷ lệ KCN đạt chuẩn sinh thái trên toàn quốc hiện mới chỉ đạt vỏn vẹn khoảng 1%. Tuy nhiên, mục tiêu chiến lược đặt ra là đến năm 2030, tỷ lệ này phải đạt bình quân 10% trên tổng số hơn 1.000 KCN toàn quốc. Tiến trình này sẽ tiếp tục được phân kỳ nâng lên mức 13% – 15% trong giai đoạn 2031–2035 và tiệm cận mốc 20% vào năm 2045.
Tại khu vực Đông Nam Bộ, TP Đồng Nai nổi lên như một điểm sáng tiên phong trong việc tiếp cận và thực thi định hướng chuyển đổi sang công nghiệp sinh thái. Nhờ kiên định với con đường phát triển bền vững, quy mô kinh tế của địa phương đã ghi nhận những kết quả ấn tượng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tốc độ tăng trưởng GDP của TP Đồng Nai đạt mức 9,81%, vượt xa các kịch bản dự báo đặt ra từ cuối năm trước. Trong bức tranh tăng trưởng chung, lĩnh vực xây dựng tăng khoảng 10% và ngành công nghiệp tiếp tục là động lực chính với mức tăng trưởng gần 12%.
TP Đồng Nai đang tập trung thu hút mạnh mẽ các ngành công nghệ cao như công nghiệp hàng không, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ thông tin. Lộ trình phát triển của tỉnh luôn gắn liền với các tiêu chí xanh, sạch và nâng cao chuỗi giá trị gia tăng.
Đánh giá về tính cấp thiết của làn sóng chuyển dịch này, ông Nguyễn Văn Út – Chủ tịch UBND TP Đồng Nai khẳng định, khái niệm KCN sinh thái không còn là "mục tiêu xa xôi của tương lai" mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc phải thực thi ngay lập tức. Mọi chỉ tiêu phát triển kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2026 – 2030 và tầm nhìn dài hạn đều đặt trọng tâm vào sự chuyển dịch sinh thái này.
Theo ông Nguyễn Văn Út: Mục tiêu tăng trưởng kinh tế cả nước từ nay đến năm 2030 đòi hỏi tốc độ tăng trưởng ở mức hai con số. Để đóng góp vào kịch bản chung, các tỉnh thành như Đồng Nai bắt buộc phải tối ưu hóa hiệu suất đóng góp của các KCN. Trong bối cảnh cạnh tranh bất động sản công nghiệp diễn ra gay gắt, nếu địa phương chỉ hài lòng với các điều kiện hạ tầng sẵn có mà chậm chuyển đổi, nguy cơ tụt hậu là khó tránh khỏi. Các nhà đầu tư thế hệ mới hiện nay không chỉ quan tâm đến giá thuê đất hay ưu đãi thuế, mà khả năng cung ứng KCN sinh thái, thông minh mới là yếu tố quyết định lựa chọn địa điểm đặt nhà máy.
Dưới góc nhìn của các nhà đầu tư quốc tế, ông Mickaël Driol – CEO Mekong Partners, Đồng Chủ tịch Ủy ban Nguồn ứng Pháp (CCIFV) nhận định rằng TP Đồng Nai đang nắm giữ lợi thế cạnh tranh khác biệt nhờ quy mô KCN hiện hữu phong phú và nguồn nhân lực đang dần hoàn thiện kỹ năng mới. Tỉnh có đủ tài sản và động lực để trở thành một trong những nền tảng đầu tư tốt nhất khu vực.
Tuy nhiên, ông Driol cũng lưu ý rằng cuộc đua thu hút đầu tư trong 20 năm tới sẽ khốc liệt hơn giai đoạn trước rất nhiều. Các tỉnh, thành sẽ không chỉ cạnh tranh về dự án đơn lẻ mà cạnh tranh về cả một hệ sinh thái công nghiệp. "Chiến thắng sẽ thuộc về nơi nào cung cấp được nguồn năng lượng ổn định, dữ liệu minh bạch, quản trị phối hợp tốt và lực lượng lao động có kỹ năng," ông Driol khẳng định.
Ông Driol dự báo trong 5 năm tới, Việt Nam cần thu hút từ 120 đến 200 tỷ USD vốn FDI thực hiện toàn quốc, trong đó trên 70% là các dự án công nghệ cao có sự liên kết, chuyển giao cho doanh nghiệp trong nước. Tỷ lệ vốn FDI trong các KCN tại TP Đồng Nai hiện đạt mức rất cao (khoảng 82% – 83%).
“Sự kết hợp giữa hạ tầng sẵn có, cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 16-NQ/TW và tư duy quản trị minh bạch, sinh thái sẽ là chìa khóa vàng để TP Đồng Nai biến tiềm năng thành các dự án thực thụ, tiếp tục khẳng định vị thế đầu tàu kinh tế xanh của vùng Đông Nam Bộ”, ông Driol nhấn mạnh.
Ông Seck Yee Chung - Phó Chủ tịch phụ trách đối ngoại, Hiệp hội Thương mại Singapore tại Việt Nam (SingCham Vietnam):
Hiện các nhà đầu tư Singapore luôn chú trọng vào chi phí, hạ tầng và nguồn năng lượng sẵn có tại địa điểm đầu tư. Do đó, vai trò của hệ thống hạ tầng giao thông kết nối, vị trí địa lý chính là điểm cộng, song, mạng lưới đường bộ và cảng biển mới là yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu của doanh nghiệp.
Tại Đồng Nai, sân bay Long Thành là một lợi thế chiến lược. Nếu địa phương thực hiện tốt việc kết nối sân bay này với hệ thống giao thông hiện hữu, đây sẽ trở thành lực đẩy lớn cho sự phát triển của tỉnh và doanh nghiệp. Bên cạnh hạ tầng thực địa, yếu tố vốn và con người cũng sẽ rất quan trọng khiến nhà đầu tư quan tâm. Các tập đoàn lớn sẽ rót vốn vào nơi có nguồn nhân tài dồi dào. Vì vậy, TP cần phát triển các không gian sống tích hợp theo mô hình “live, play, work”.
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn KN Holdings, Phó Chủ tịch hiệp hội Bất động sản Việt Nam:
Khẩu vị của nhà đầu tư nước ngoài đã chuyển dịch mạnh mẽ. Thay vì chỉ quan tâm đến giá thuê đất hay nhân công, hiện nay họ đặt ưu tiên hàng đầu vào sự ổn định năng lượng, hạ tầng số và tiêu chuẩn ESG. Việc chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp thế hệ mới không còn là một lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.
Ngoài ra, cơ chế CBAM của EU áp dụng từ năm 2026 tạo ra rào cản kỹ thuật lớn cho hàng hóa Việt Nam gia nhập thị trường này. Hoa Kỳ cũng đã áp dụng tăng thuế đối với một số mặt hàng của Việt Nam dựa trên các tiêu chí về lao động. Trước áp lực đó, mô hình “Work - Live - Learn” nên được áp dụng. Trong đó, “Work” là đại diện cho sản xuất xanh với hệ thống chiếu sáng bằng năng lượng tái tạo và điện mặt trời mái nhà. “Live” là hướng tới việc xây dựng nhà lưu trú cho công nhân, khu ở cho chuyên gia với đầy đủ tiện ích dịch vụ để họ gắn bó lâu dài. “Learn” là tập trung vào các trung tâm đổi mới sáng tạo và đào tạo nghề ngay trong khu công nghiệp nhằm cung ứng lao động lành nghề cho doanh nghiệp FDI.
Ông Trần Anh Xuân, Giám đốc Đại diện Truyền động ABB Automation and Electrification Việt Nam:
Đối với các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, việc tính toán năng lượng tiêu thụ là điều kiện tiên quyết để duy trì đơn hàng từ các thị trường quốc tế. Song, những vấn đề cần lưu ý chính là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là năng lực tài chính của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế, gây khó khăn cho việc đầu tư các thiết bị công nghệ tiên tiến, ít tiêu hao năng lượng.
Do đó, để tháo gỡ, ABB cung cấp các giải pháp số hóa và kiểm toán giúp doanh nghiệp định vị chính xác khu vực cần đầu tư.
Thay vì thay thế toàn bộ hệ thống gây áp lực vốn lớn, doanh nghiệp có thể thực hiện đầu tư cuốn chiếu theo từng giai đoạn. Khi một phần hệ thống mới sinh ra lợi nhuận và tiết kiệm chi phí, doanh nghiệp sẽ dùng nguồn lực đó để tiếp tục tái đầu tư cho các giai đoạn tiếp theo. Phương thức này giúp doanh nghiệp đồng hành cùng lộ trình xanh hóa đến năm 2030 mà không làm đứt gãy dòng tiền vận hành hiện tại.
Luật sư Trần Đại Nghĩa, Giám đốc FIIVN:
.jpg)
Hiện nay các nhà đầu tư nước ngoài thường lo ngại về tính không ổn định của chính sách pháp lý tại Việt Nam. Do đó, Chính phủ cần khẩn trương sửa đổi Nghị định số 35/2022/NĐ-CP quy định về quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho các dự án khu công nghiệp sinh thái, hướng tới mục tiêu 10% khu công nghiệp cả nước đạt tiêu chuẩn này.
Đồng thời, áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt và cơ chế công nhận chéo tiêu chuẩn. Trường hợp, nếu nhà đầu tư đã đạt các chứng chỉ quốc tế về tuần hoàn năng lượng từ các quốc gia EU hay G7, Việt Nam nên cho phép áp dụng ngay kết quả này để rút ngắn thời gian thẩm định kỹ thuật. Về tài chính, các ngân hàng phát triển cần cung cấp các gói tín dụng với lãi suất ưu đãi, khoảng 50% so với lãi suất thị trường để hỗ trợ chi phí hạ tầng sinh thái vốn rất tốn kém.
