Cuộc đua công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không dừng lại ở việc tiếp cận hay sở hữu công nghệ mới, mà nằm ở năng lực biến công nghệ thành sản phẩm, thương mại hóa thành công và nâng tầm thành sản xuất quy mô công nghiệp.
Phát biểu tại diễn đàn InnoEx 2026 diễn ra ngày 19/8/2026, Thứ trưởng Bộ Khoa học & Công nghệ Hoàng Minh nhận định: Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt đối với năng lực cạnh tranh dài hạn. Định hướng này được cụ thể hóa qua Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá hàng đầu; và Nghị quyết 68-NQ/TW khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế.
Khi doanh nghiệp là lực lượng tạo ra tăng trưởng, thì khoa học - công nghệ chính là công cụ giúp hình thành các động lực tăng trưởng mới.
Lấy mạn đàm từ chủ đề của diễn đàn - “The Inflection Point - Điểm uốn chiến lược”, Thứ trưởng Hoàng Minh chỉ ra rằng một điểm uốn không nhất thiết xuất hiện khi doanh nghiệp lâm vào khủng hoảng. Đó có thể là lúc mô hình hiện tại vẫn vận hành tốt, doanh thu vẫn phát sinh, nhưng các lợi thế cũ đã bắt đầu suy giảm do bối cảnh thay đổi.
“Câu hỏi quan trọng lúc này không chỉ là doanh nghiệp đầu tư thêm bao nhiêu cho AI, dữ liệu hay công nghệ, mà là doanh nghiệp có đủ năng lực biến những khoản đầu tư đó thành tăng trưởng hay không”, Thứ trưởng Hoàng Minh nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng Hoàng Minh, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường. Việt Nam không thiếu các kết quả nghiên cứu hay sản phẩm mẫu. Tuy nhiên, để thương mại hóa và đưa vào sản xuất công nghiệp, doanh nghiệp phải vượt qua hàng loạt mắt xích phức tạp: hoàn thiện công nghệ, thiết kế, thử nghiệm, chuẩn hóa quy trình, bảo hộ trí tuệ và mở rộng quy mô.
Khoảng cách giữa một ý tưởng công nghệ trên giấy và một doanh nghiệp tạo ra giá trị bền vững trên thị trường là rất lớn.
Để giải quyết bài toán này, Bộ Khoa học & Công nghệ đang định hướng chuyển dịch chính sách: Hỗ trợ theo toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở khâu tạo ra và nghiệm thu kết quả nghiên cứu.
Cụ thể là phát triển hạ tầng dùng chung: Tập trung xây dựng các phòng thí nghiệm, trung tâm kiểm định và sản xuất thử nghiệm để doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm trước khi rót vốn lớn.
Cùng với đó là chia sẻ rủi ro: Nguồn lực nhà nước sẽ đóng vai trò “vốn mồi” chia sẻ rủi ro ở giai đoạn đầu, tạo tiền đề thu hút thêm nguồn lực từ các quỹ đầu tư, tổ chức tín dụng và khu vực tư nhân.
Một thông điệp quan trọng được đưa ra tại diễn đàn: Công nghệ chỉ tạo ra lợi thế khi doanh nghiệp có năng lực hấp thụ. Sở hữu AI, hệ thống dữ liệu lớn hay các nền tảng hiện đại không đồng nghĩa với việc tự động tăng năng suất. Giá trị thực sự chỉ xuất hiện khi công nghệ được tích hợp sâu vào quy trình vận hành, giải quyết đúng bài toán thị trường, được điều hành bởi đội ngũ phù hợp và mang lại hiệu quả đo lường được về chi phí, tốc độ, chất lượng hay trải nghiệm khách hàng.
“Không phải mọi doanh nghiệp đều phải tự nghiên cứu ra một công nghệ mới. Nhưng mọi doanh nghiệp đều có thể đổi mới để nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh”. Từ góc nhìn này, cuộc đua công nghệ thực chất là cuộc đua về năng lực biến công nghệ thành một phần của hoạt động vận hành hằng ngày.
Để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, Thứ trưởng Hoàng Minh kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp sẽ chủ động bước lên vị trí “người đặt đề bài”. Đổi mới sáng tạo phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường và sản xuất, thay vì chạy theo phong trào hay xu hướng.
Doanh nghiệp cần bắt tay chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác công nghệ ngay từ khâu xác định bài toán, thử nghiệm cho đến tổ chức sản xuất; đồng thời chú trọng đầu tư cho đội ngũ kỹ thuật, năng lực quản lý chất lượng và kỹ năng thương mại hóa.
Cuộc đua mới của doanh nghiệp Việt đã chính thức bắt đầu. Trong chặng đường này, lợi thế cạnh tranh bền vững sẽ không thuộc về những đơn vị tiếp cận công nghệ sớm nhất, mà thuộc về những doanh nghiệp có đủ năng lực đưa công nghệ đi hết hành trình: Từ ý tưởng đến sản phẩm – Từ sản phẩm đến thị trường – Và từ đổi mới sáng tạo đến tăng trưởng bứt phá.
