Bám sát thực tiễn thị trường và nhu cầu của doanh nghiệp để đẩy mạnh xúc tiến thương mại, chú trọng thị trường trọng điểm, thị trường mới.
Duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu ổn định và bền vững là một trong những nhiệm vụ cấp bách hiện nay, nhất là trong bối cảnh địa chính trị thế giới có nhiều biến động và môi trường đầu tư kinh doanh toàn cầu thay đổi.
Đây là một trong những nội dung chính tại Công điện số 23 vừa được Chính phủ ban hành về một số nhiệm vụ, giải pháp tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động phức tạp, khó lường với nhiều rủi ro, thách thức. Trong đó, xung đột tại Trung Đông tạo “cú sốc” mới với thương mại toàn cầu.
Bức tranh thương mại của nền kinh tế trong 2 tháng đầu của năm đạt nhiều kết quả tích cực. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 155,7 tỉ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng trên 10% tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Mexico, Canada, Chile, Argentina, Colombia… Có 13 mặt hàng của Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 79,9% tổng kim ngạch và duy trì vị trí cao tại các thị trường xuất khẩu lớn.
Những biến động thương mại toàn cầu từ đầu tháng 3, nhất là xung đột tại Trung Đông, nhiều nền kinh tế, tập đoàn lớn đang củng cố chuỗi cung ứng, tìm kiếm đối tác mới. Điều này mở ra dư địa tăng trưởng xuất khẩu cho các doanh nghiệp Việt Nam.
Ông Trần Ngọc Quân - Tham tán thương mại Việt Nam tại Bỉ thông tin: Liên minh châu Âu đang thúc đẩy mở rộng nguồn cung bền vững hơn, tránh phụ thuộc vào một vài số đối tác. Tại khu vực này, Việt Nam đang có lợi thế lớn từ hiệp định EVFTA đã bước sang năm thứ 6 với nhiều hàng hóa có thuế suất 0%. Với lợi thế đi trước các đối thủ cạnh tranh từ 3-5 năm, các doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp cần tiếp tục đẩy mạnh tiếp cận thị trường để tận dụng tốt FTA tạo lợi thế cạnh tranh. Tương tự tại thị trường Mỹ có xu hướng tăng tỉ trọng nhập khẩu sản phẩm chế biến chế tạo, sản phẩm công nghệ cao vốn là thế mạnh xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, thị trường gần Trung Quốc có nhu cầu lớn với các mặt hàng nông sản tươi sống từ Việt Nam, trong đó, sầu riêng và tôm hùm có kim ngạch xuất khẩu khả quan.
Bên cạnh cơ hội, đại diện các cơ quan quản lý nhấn mạnh đến những thay đổi lớn trong chính sách thương mại với nhiều yêu cầu mới ngày càng khắt khe hơn. Theo ông Đỗ Ngọc Hưng - Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, áp lực cạnh tranh tại thị trường ngày càng lớn, người tiêu dùng quan tâm đến yếu tố bền vững, có xu hướng sử dụng sản phẩm chế biến sâu, có truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng. Đặc biệt, môi trường chính sách của Mỹ trở nên phức tạp hơn, tăng cường điều tra phòng vệ thương mại tạo thêm sức ép với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.
Tại châu Âu - thị trường đi đầu về phát triển bền vững, ông Trần Ngọc Quân cho biết: Năm 2026, ngoài việc áp dụng một số quy định như CBAM, EUDR, EU ban hành đạo luật công nghiệp sạch và dự kiến ban hành tiếp quy định về kinh tế tuần hoàn, lộ trình thiết kế sinh thái, hộ chiếu điện tử đối với một số mặt hàng như dệt may, điện tử; xem xét một số đề xuất mở rộng áp dụng quy định chống phá rừng sang ngành thuộc da. Ngoài ra, EU đang đẩy mạnh đàm phán để áp dụng sớm EVFTA với một số đối tác khác khiến cạnh tranh của Việt Nam gay gắt hơn.
Xuất khẩu - một trong những động lực chính của nền kinh tế và đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao, góp phần hiện thực mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Trước những biến động và thay đổi lớn của toàn cầu, là nền kinh tế có độ mở cao, các giải pháp điều hành xuất nhập khẩu cần linh hoạt trên cơ sở theo dõi sát diễn biến thương mại toàn cầu, gắn nhiều với các chính sách liên quan đến xúc tiến thương mại, sản xuất, tài chính và logistics.
Tại Công điện số 23, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành liên quan kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và có giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu. Trong đó, trọng tâm là bảo đảm cung ứng đủ xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng; hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA đang có và đẩy nhanh đàm phán, ký kết các FTA mới với Mỹ La tinh, Trung Đông… để mở rộng thị trường, đa dạng sản phẩm xuất khẩu trên cơ sở tăng hàng hoá chế biến sâu, nâng cao giá trị…
Từ góc độ doanh nghiệp, theo khuyến nghị của các thương vụ Việt Nam, các doanh nghiệp và hiệp hội cần kết nối chặt chẽ với các đối tác để thường xuyên đối thoại, đưa ra một cơ chế chuyển đổi, lộ trình, phạm vi thích hợp trong thực thi quy định về môi trường và bền vững. Đồng thời, nâng cao năng lực tuân thủ và quản trị rủi ro để chủ động ứng phó nhanh trước những biến động chính sách thương mại, áp lực từ yêu cầu kỹ thuật mới.
Ngoài những giải pháp trước mắt để ứng phó kịp thời với biến động, các chuyên gia kinh tế khuyến nghị một số giải pháp trung và dài hạn góp phần nâng cao năng lực nội tại cho nền kinh tế, khả năng chống chịu cho cộng đồng doanh nghiệp để có thể xoay chuyển nhanh, trụ vững trước những “cú sốc” tác động trực tiếp từ bên ngoài.
TS Nguyễn Quốc Việt - Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: trong thời điểm hiện nay, giá xăng dầu có nguy cơ tăng cao do tác động xung đột Trung Đông, các giải pháp ngắn hạn để ứng phó linh hoạt, hiệu quả của các bộ, ngành để giảm thiểu tác động là cần thiết, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì sản xuất kinh doanh, đảm bảo tăng trưởng. Tuy nhiên, những thay đổi trong chính sách thương mại và yêu cầu mới của thị trường đòi hỏi hoạt động xuất khẩu dịch chuyển từ lượng sang chất gắn với xây dựng doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, tự chủ. Chủ trương này đang được Chính phủ đẩy mạnh thực hiện như thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính tín dụng…
