Giảm 30% thuế: “Khoan sức” để hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ lớn lên

Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết về giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo đó, cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp; doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong kỳ tính thuế năm 2026 và 2027. Đây là chính sách có ý nghĩa đáng chú ý bởi đối tượng thụ hưởng chủ yếu là các chủ thể kinh doanh quy mô nhỏ, vốn có khả năng tích lũy hạn chế, sức chống chịu trước biến động thị trường thấp hơn và thường gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn.

Thêm “khoảng thở” tài chính cho người kinh doanh

Với một doanh nghiệp lớn, khoản thuế được giảm có thể chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn lực. Nhưng với hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc doanh nghiệp có doanh thu vài tỷ đồng mỗi năm, giảm 30% số thuế phải nộp có thể tạo ra một khoản tài chính đáng kể. Phần tiền được giữ lại có thể được sử dụng để bổ sung vốn lưu động, trả lương, mua nguyên vật liệu, đầu tư máy móc, chuyển đổi số, mở rộng mặt bằng hoặc dự phòng cho những biến động bất lợi của thị trường. Điểm cần hiểu đúng là chính sách giảm 30% số thuế phải nộp, chứ không phải giảm 30% doanh thu hay giảm trực tiếp 30% thuế suất. Mức hỗ trợ thực tế vì vậy phụ thuộc vào nghĩa vụ thuế của từng hộ và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, giá trị của chính sách không chỉ nằm ở số tiền thuế được giảm. Quan trọng hơn là nguồn lực được giữ lại trong khu vực sản xuất, kinh doanh và tiếp tục quay vòng trong nền kinh tế. Một khoản thuế được giảm nếu được dùng để mua nguyên liệu sẽ tạo doanh thu cho nhà cung cấp; nếu dùng để tuyển thêm lao động sẽ tạo thu nhập và sức mua; nếu dùng để đầu tư thiết bị sẽ giúp nâng năng suất và mở rộng năng lực sản xuất. Qua đó, nguồn thu ngân sách có thể được bù đắp trong tương lai từ chính sự phát triển của hoạt động kinh tế. Đó chính là bản chất của tư duy nuôi dưỡng nguồn thu thay vì chỉ chú trọng thu trong ngắn hạn.

Hỗ trợ đúng khu vực tạo nhiều việc làm

Khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân hiện có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế. Đây không chỉ là khu vực tạo ra hàng hóa, dịch vụ mà còn hấp thụ một lượng rất lớn lao động, tạo sinh kế cho hàng triệu gia đình và duy trì sức sống của thị trường nội địa. Đặc điểm chung của phần lớn các chủ thể này là vốn mỏng, tài sản bảo đảm hạn chế và khả năng tiếp cận tín dụng chưa cao. Trong khi đó, họ lại nhạy cảm với biến động của lãi suất, nguyên liệu, logistics, tiền thuê mặt bằng và sức mua thị trường. Vì vậy, giảm thuế có thể xem như một hình thức tạo thêm “vốn tự có” cho người kinh doanh mà không làm phát sinh nghĩa vụ trả nợ.

Trong nhiều trường hợp, khó khăn của doanh nghiệp nhỏ không phải là không có đơn hàng mà là thiếu dòng tiền để mua nguyên liệu, trả lương hoặc duy trì sản xuất trước khi thu được tiền từ khách hàng. Một khoản tài chính được giữ lại đúng thời điểm có thể giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn về thanh khoản và duy trì hoạt động. Nếu hàng triệu hộ và doanh nghiệp nhỏ cùng có thêm nguồn lực, tác động sẽ không dừng ở từng đơn vị kinh doanh mà có thể lan tỏa tới tổng cầu, việc làm, tiêu dùng và đầu tư.

Từ hỗ trợ trước mắt đến nuôi dưỡng doanh nghiệp lớn lên

Một chính sách hỗ trợ sẽ giảm đáng kể hiệu quả nếu doanh nghiệp phải bỏ quá nhiều thời gian và chi phí để chứng minh mình đủ điều kiện hưởng ưu đãi. Do đó, quá trình triển khai cần theo nguyên tắc càng tự động, càng đơn giản càng tốt. Dữ liệu về doanh thu, hóa đơn điện tử và nghĩa vụ thuế hiện đã được số hóa ở mức cao. Cơ quan quản lý cần tận dụng dữ liệu sẵn có để xác định đối tượng, hạn chế yêu cầu hộ kinh doanh và doanh nghiệp phải nộp lại các loại giấy tờ mà Nhà nước đã có.

Mục tiêu cần hướng tới là người nộp thuế đủ điều kiện có thể được hưởng chính sách một cách thuận lợi, minh bạch và ít phát sinh chi phí tuân thủ nhất. Đây cũng là thước đo quan trọng của chất lượng cải cách môi trường kinh doanh.

Giảm thuế trong hai năm 2026–2027 cần được nhìn như một mắt xích trong chính sách phát triển khu vực kinh tế tư nhân chứ không phải một biện pháp riêng lẻ. Thuế thấp hơn tạo ra “khoảng thở”, nhưng để hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ thực sự lớn lên còn cần cải thiện khả năng tiếp cận vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất, công nghệ, nhân lực và thị trường.

Đặc biệt, đối với hộ kinh doanh, chính sách cần khuyến khích những hộ đủ điều kiện chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, thay vì duy trì quy mô nhỏ để hưởng ưu đãi. Đích đến của chính sách không phải là duy trì thật nhiều chủ thể ở quy mô nhỏ, mà phải tạo được một quá trình phát triển liên tục: hộ kinh doanh trở thành doanh nghiệp; doanh nghiệp siêu nhỏ trở thành doanh nghiệp nhỏ; doanh nghiệp nhỏ tiến lên quy mô vừa và ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam đủ sức cạnh tranh trên thị trường lớn.

Xét từ góc độ đó, ý nghĩa lớn nhất của chính sách giảm 30% thuế không nằm ở số ngân sách giảm thu trong hai năm. Quan trọng hơn là Nhà nước chấp nhận giảm một phần nguồn thu trước mắt để tăng năng lực tích lũy và sức phát triển của khu vực kinh doanh. Nếu nguồn lực này được chuyển thành đầu tư, việc làm, tiêu dùng và năng suất cao hơn, ngân sách hoàn toàn có thể thu được nhiều hơn trong tương lai.

Đó chính là tinh thần của một chính sách thuế kiến tạo: Khoan sức dân để dân làm ăn, dưỡng sức doanh nghiệp để doanh nghiệp lớn lên và nuôi dưỡng nguồn thu bằng chính sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

(*) PGS TS Ngô Trí Long - Chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt nam & Nguyễn Diệu Thương - Trường Đại học Việt Nhật