Ngành xi măng đang đứng trước áp lực bủa vây từ chi phí năng lượng đến những rào cản kỹ thuật mới về môi trường, đặc biệt là yêu cầu kiểm kê “dấu chân carbon”.
Để làm rõ chiến lược thích ứng của doanh nghiệp trong bối cảnh này, Doanh Nhân đã có cuộc trò chuyện với ông Triệu Đình Trường - Phó Tổng Giám đốc VICEM Hải Phòng.
- Thưa ông, trước yêu cầu giảm phát thải và kiểm kê “dấu chân carbon” ngày càng chặt chẽ, VICEM Hải Phòng đang phải đối mặt với những áp lực chi phí nào? Doanh nghiệp làm gì để vừa đáp ứng yêu cầu xanh hóa, vừa duy trì sức cạnh tranh về giá?
Tôi cho rằng, tác động đến lợi thế cạnh tranh là điều chắc chắn xảy ra. Để thực hiện mục tiêu giảm phát thải, doanh nghiệp buộc phải rót thêm nguồn lực đầu tư cho nhiều hạng mục, từ việc nâng cấp thiết bị, công nghệ cho đến hoàn thiện hệ thống kiểm kê và quản lý khí thải. Trong bối cảnh xi măng là một ngành có mức độ cạnh tranh về giá cực kỳ khốc liệt, đây là một áp lực lớn, nhưng chúng tôi nhìn nhận đó là một thực tế không thể né tránh. Vấn đề cốt lõi ở đây là khả năng biến áp lực tuân thủ đó thành động lực để thay đổi và tái cấu trúc.
Trên thực tế, nhiều giải pháp được áp dụng để giảm phát thải cũng đồng thời là các giải pháp giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất, cụ thể như việc tiết kiệm điện năng, nhiệt năng, sử dụng nhiên liệu hiệu quả hơn và tối ưu hóa khâu vận hành thiết bị. Khi thực hiện tốt và đồng bộ những công tác này, doanh nghiệp có thể đạt được mục tiêu kép là vừa cắt giảm lượng CO2, vừa hạ được giá thành sản phẩm.
Mối quan tâm lớn nhất của chúng tôi đối với tiến trình chuyển đổi xanh là phải đảm bảo tính hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn của doanh nghiệp và tuyệt đối không làm suy giảm sức cạnh tranh của sản phẩm cốt lõi. Hơn nữa, tôi cho rằng bài toán vĩ mô này vượt quá khả năng tự giải quyết của một doanh nghiệp đơn lẻ. Nếu thị trường vẫn tiếp tục định giá sản phẩm thuần túy qua lăng kính chi phí thấp nhất, trong khi chi phí để duy trì nền tảng sản xuất xanh ngày một gia tăng, doanh nghiệp sẽ rơi vào tình thế vô cùng khó khăn.
Do đó, sự chia sẻ trách nhiệm giữa Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và thị trường là điều kiện tiên quyết.
- Thưa ông, doanh nghiệp đang lựa chọn và triển khai những giải pháp công nghệ nào để giảm phát thải mà vẫn bảo đảm hiệu quả vận hành, chất lượng sản phẩm và kiểm soát chi phí đầu tư?
Theo quan điểm của tôi, không tồn tại một giải pháp duy nhất nào cho bài toán này. Doanh nghiệp phải triển khai đồng thời nhiều biện pháp, nhưng nguyên tắc tiên quyết là phải bắt đầu ngay từ những công việc nằm trong khả năng kiểm soát hiện tại. Trọng tâm trước mắt của chúng tôi là tập trung làm giảm mức tiêu hao nhiệt năng, điện năng, tối ưu hóa quá trình vận hành lò nung và từng bước hạ tỷ lệ clinker trong xi măng mà vẫn phải bảo đảm tuyệt đối chất lượng sản phẩm đầu ra.
Song song đó, việc nghiên cứu và ứng dụng các nguồn nhiên liệu thay thế cũng là một chiến lược mũi nhọn mà chúng tôi đặc biệt lưu tâm. Việc tận dụng thành công các nguồn nhiên liệu phù hợp để thay thế than đá không chỉ giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mà còn đóng góp tích cực vào công tác xử lý chất thải chung của xã hội. Tuy nhiên, bước đi này đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa nhằm bảo đảm tính ổn định của lò nung cũng như đáp ứng các yêu cầu khắt khe về môi trường.
Về chiến lược dài hạn, chúng tôi đang hướng đến các công nghệ tiên tiến như thu hồi và tái sử dụng CO2. Dù vậy, rào cản chi phí đầu tư đối với các công nghệ này hiện nay vẫn còn quá đắt đỏ.
Thước đo của chúng tôi thực dụng và đơn giản hơn, đó là mức tiêu hao và lượng phát thải của nhà máy trong năm sau bắt buộc phải thấp hơn năm trước. Chỉ khi đạt được tiêu chí đó, quá trình chuyển đổi xanh mới thực sự đi vào thực chất.
- Ở góc độ doanh nghiệp, VICEM Hải Phòng có đề xuất kiến nghị nào có thể đẩy nhanh quá trình chuyển đổi?
Điều mà cộng đồng doanh nghiệp thực sự cần là một cơ chế chính sách đủ rõ ràng và có tính ổn định cao để tạo điểm tựa tâm lý vững chắc cho các quyết định đầu tư. Đặc thù của các dự án xanh là đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn trong khi thời gian thu hồi vốn lại kéo dài. Do đó, việc khơi thông các nguồn tín dụng xanh với mặt bằng lãi suất phù hợp, đi kèm các chính sách hỗ trợ đầu tư cụ thể, sẽ là đòn bẩy để doanh nghiệp tự tin triển khai dự án nhanh chóng hơn.
Thứ hai, các chính sách vĩ mô cần được thiết kế với một lộ trình dài hạn và xuyên suốt. Một dự án đầu tư công nghệ thường có vòng đời vận hành từ 10 đến 20 năm, do vậy, doanh nghiệp cần có tầm nhìn từ 5 đến 10 năm tới để hoạch định chính xác hướng đi của mình.
Bên cạnh đó, tôi cho rằng một nút thắt mang tính quyết định là phải kiến tạo được một thị trường tiêu thụ đúng nghĩa cho các sản phẩm xanh. Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ tiến trình chuyển đổi xanh, nhưng sự chuyển đổi này phải luôn song hành cùng năng lực cạnh tranh trên thị trường. Doanh nghiệp cần phải duy trì được sự tồn tại và phát triển thì mới có đủ nguồn lực để đầu tư dài hạn cho các mục tiêu bảo vệ môi trường.
- Trân trọng cảm ơn ông!
