“Giăng bẫy” từ những cuộc gọi “hỗ trợ thủ tục”

Chỉ với vài cuộc gọi tự xưng cán bộ cơ quan chức năng hỗ trợ làm thủ tục hành chính, tích hợp giấy tờ hay cập nhật dữ liệu cá nhân, nhiều người dân đã vô tình rơi vào “chiếc bẫy” lừa đảo tinh vi trên không gian mạng. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các thủ đoạn giả danh cơ quan nhà nước cũng ngày càng biến tướng, đánh vào tâm lý lo lắng và sự thiếu cảnh giác của người dân để chiếm đoạt thông tin, tài sản.

Sự cả tin trở thành “kẽ hở”

Thời gian vừa qua, không ít người dân Hải Phòng liên tục nhận được các cuộc gọi từ số lạ tự xưng là cán bộ bảo hiểm xã hội, công an, cán bộ dịch vụ công hay nhân viên hỗ trợ thủ tục hành chính.

Theo thống kê từ Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an TP Hải Phòng) phản ánh, các đối tượng xấu thường giả danh cán bộ các cơ quan, đơn vị Nhà nước như Tòa án, Viện Kiểm sát, nhân viên điện lực, viễn thông, gần đây là cán bộ Phòng Kinh tế cấp xã, cơ quan Công an... yêu cầu người dân tích hợp, cập nhật thông tin giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (còn gọi là sổ đỏ, bìa đỏ) vào ứng dụng VNeID giả mạo.

Tiếp đến, các đối tượng gửi đường link lạ, yêu cầu cài đặt ứng dụng VNeID giả mạo có chứa mã độc, yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng, hình ảnh căn cước công dân và “sổ đỏ” nhằm chiếm đoạt tài sản của người dân. Thủ đoạn này nhằm đánh cắp thông tin cá nhân, hình ảnh “sổ đỏ”, hoặc yêu cầu chuyển tiền, chiếm đoạt tài sản. Ngoài ra, các đối tượng còn yêu cầu công dân nộp bản gốc giấy tờ nhà đất để “xử lý lại hồ sơ”, thu phí “hỗ trợ làm nhanh”, “phí cập nhật thông tin” với số tiền từ vài trăm nghìn đến hàng chục triệu đồng.

Điểm chung của các cuộc gọi này là tạo cảm giác khẩn cấp. Người dân liên tục bị thúc ép thao tác theo hướng dẫn, truy cập đường link lạ hoặc cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân. Chỉ cần một phút thiếu tỉnh táo, tài khoản ngân hàng có thể bị chiếm quyền kiểm soát.

Bà Vũ Thu Phương, chủ cửa hàng kinh doanh quần áo tại Hải Phòng chia sẻ, cuối năm ngoái, bà nhận được cuộc gọi mà đầu dây bên kia tự nhận là cán bộ hỗ trợ dịch vụ công, thông báo hồ sơ kinh doanh của bà “có sai sót dữ liệu” và cần cập nhật gấp.

“Tôi thấy họ nói đúng tên, đúng địa chỉ kinh doanh nên rất tin. Người đó còn đọc vanh vách một số thông tin cá nhân khiến tôi nghĩ là cán bộ thật. Sau khi làm theo hướng dẫn cài ứng dụng hỗ trợ từ xa, chỉ khoảng 10 phút sau tài khoản ngân hàng bị trừ gần 40 triệu đồng”, bà Phương chia sẻ thêm.

Không riêng bà Phương, nhiều người cao tuổi cũng trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo. Bà Nguyễn Thị T., trú tại phường Gia Viên, cho biết từng nhận cuộc gọi tự xưng nhân viên bảo hiểm xã hội hướng dẫn tích hợp thẻ BHYT vào ứng dụng điện tử.

“Họ nói nếu không cập nhật sẽ ảnh hưởng quyền lợi khám chữa bệnh nên tôi rất lo. May lúc đó con trai ở nhà phát hiện nên ngăn lại kịp thời”, bà T. chia sẻ.

Bên cạnh đó, trên các trang mạng xã hội, nhiều người cũng chia sẻ việc nhận cuộc gọi giả danh công an, yêu cầu xác minh thông tin cá nhân hoặc đe dọa liên quan đến các vụ án tài chính. Không ít người vì hoang mang đã làm theo hướng dẫn của đối tượng lừa đảo.

Cuộc đua chuyển đổi số gắn với an toàn số

Thực tế, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, dịch vụ công trực tuyến giúp người dân thuận tiện hơn trong giải quyết thủ tục hành chính. Tuy nhiên, đây cũng là “mảnh đất” để các đối tượng xấu lợi dụng nếu người dân thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro trên môi trường mạng.

Để không còn “nạn nhân” của các “bẫy” lừa đảo trực tuyến, nhiều cơ quan, đơn vị tại Hải Phòng đã công khai các kênh hỗ trợ chính thống như tổng đài dịch vụ công, đường dây nóng hoặc cổng thông tin điện tử để người dân tra cứu thủ tục, xây dựng các trang mạng xã hội chính thống để người dân kịp thời phản ánh. Tuy nhiên, không ít người vẫn có tâm lý tin tưởng tuyệt đối vào các cuộc gọi xưng danh cơ quan chức năng, đặc biệt khi đối tượng nắm được một phần thông tin cá nhân.

Các chiêu trò lừa đảo hiện nay ngày càng tinh vi vì đối tượng thường kết hợp giữa công nghệ và yếu tố tâm lý. Các đối tượng không còn gọi điện theo kiểu đe dọa đơn thuần mà xây dựng kịch bản rất bài bản, đánh vào nỗi sợ bị khóa hồ sơ, mất quyền lợi hoặc vi phạm pháp luật. Chỉ cần người dân mất bình tĩnh vài phút là có thể sập bẫy.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn chưa có thói quen xác minh thông tin qua kênh chính thức. Trong khi đó, các đối tượng lừa đảo thường lợi dụng đúng thời điểm người dân quan tâm đến các thủ tục như tích hợp giấy tờ điện tử, cập nhật căn cước công dân hay đăng ký dịch vụ công trực tuyến để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, việc nâng cao kỹ năng số cho người dân đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Không chỉ biết sử dụng ứng dụng hay thực hiện thủ tục trực tuyến, người dân cần được trang bị khả năng nhận diện các dấu hiệu bất thường trên không gian mạng.

Trong dòng chảy chuyển đổi số hiện nay, công nghệ đang giúp cuộc sống trở nên thuận tiện hơn. Nhưng đi cùng với đó, mỗi người dân cũng cần xây dựng cho mình một “lá chắn số” đủ vững vàng. Bởi chỉ một cú nhấp chuột thiếu cảnh giác hay một cuộc gọi tưởng như vô hại cũng có thể trở thành khởi đầu cho những cái bẫy lừa đảo được giăng sẵn trên không gian mạng.

Để chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm lừa đảo trên, Trung tá Nguyễn Văn Đức, Trưởng Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an TP Hải Phòng cho biết: Cán bộ, công chức cấp xã, phường, các ban, ngành không thực hiện liên hệ, làm việc với người dân qua điện thoại để yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, số căn cước công dân, số tài khoản ngân hàng, mã OTP hay bất kỳ dữ liệu bảo mật nào.