Hải Phòng: Hóa giải “bài toán khó” về an toàn thực phẩm

Sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố tại Hải Phòng đang đặt ra những thách thức chưa từng có cho các cơ quan quản lý, đặc biệt là bài toán truy xuất nguồn gốc và nhân lực mỏng tại cơ sở.

Để xóa bỏ những "điểm nghẽn" cố hữu này, Hải Phòng xác định ứng dụng chuyển đổi số và siết chặt trách nhiệm người đứng đầu là giải pháp căn cơ, quyết tâm không để xảy ra "khoảng trống" trong quản lý an toàn thực phẩm.

Từ đợt cao điểm kiểm tra liên ngành đến thực trạng quản lý tại cơ sở

Trong tháng 4 và tháng 5/2026, Hải Phòng triển khai cao điểm "Tháng hành động vì an toàn thực phẩm" với chủ đề: “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”. Sở Y tế thành phố đã thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, rà soát đột xuất và định kỳ tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể trường học, khu công nghiệp trên địa bàn.

Ghi nhận tại phường Gia Viên cho thấy áp lực quản lý cấp cơ sở rất lớn. Toàn phường có trên 1.100 cơ sở thực phẩm. Trong đó, 152 cơ sở thuộc cấp thành phố quản lý (gồm 7 bếp ăn tập thể) và 979 cơ sở do cấp phường quản lý. Đáng chú ý, cấp phường đang giám sát 34 bếp ăn trường học, nhóm lớp mầm non tư thục, đối tượng nhạy cảm cao về an toàn thực phẩm (ATTP). Phần còn lại là hộ kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và tiểu thương chợ dân sinh.

Kiểm tra tại Nhà hàng Suối - phường Gia Viên, đoàn liên ngành đã rà soát: Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP; giấy khám sức khỏe, chứng nhận tập huấn của nhân viên, sổ sách ghi chép, hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu. Đoàn ghi nhận nhà hàng cơ bản đạt yêu cầu. Đồng thời nhắc nhở đơn vị cần khắc phục ngay việc phân loại thực phẩm trong kho, ghi rõ ngày nhập và hạn sử dụng trên nhãn mác.

Anh Trần Đình Đức, chủ Nhà hàng Suối chân thành chia sẻ: “Đối với chúng tôi, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định không chỉ đơn thuần là để ứng phó với các đoàn kiểm tra, mà đó chính là uy tín, danh dự và là trách nhiệm sống còn của nhà hàng đối với sức khỏe của mỗi thực khách”.

Tại phường Lê Thanh Nghị, mô hình bếp ăn bán trú học đường cũng được giám sát chặt chẽ. Kiểm tra tại Trường liên cấp Amanaki, đoàn đánh giá cao bếp ăn bố trí một chiều, trang thiết bị đạt chuẩn, nhân viên được khám sức khỏe đầy đủ. Dù vậy, đoàn lưu ý nhà trường cần nhanh chóng hoàn thiện thủ tục ký cam kết thực hiện các quy định về ATTP.

Báo cáo từ UBND phường Lê Thanh Nghị cho thấy sự đa dạng của thị trường nội đô với: 33 cơ sở kinh doanh sữa; 39 cơ sở kinh doanh đồ uống có cồn; 2 kho bảo quản sản phẩm động vật đông lạnh; 3 cơ sở thực phẩm chay và 638 cơ sở dịch vụ ăn uống, siêu thị, chợ (gồm 209 cơ sở thức ăn đường phố). Bà Dương Thị Hằng Nga, Phó Chủ tịch UBND phường cho biết, từ khi mô hình chính quyền 2 cấp đi vào nền nếp, nhận thức của chủ cơ sở được nâng lên, địa bàn không xảy ra vụ ngộ độc tập thể nào.

Những "điểm nghẽn" cố hữu và áp lực từ thị trường hiện đại

Dù tình hình ngộ độc thực phẩm tạm thời được kiểm soát, bức tranh tổng thể của Hải Phòng vẫn tiềm ẩn nhiều lỗ hổng. Toàn thành phố hiện có hơn 30.100 cơ sở thực phẩm (6.043 cơ sở sản xuất, 8.342 cơ sở kinh doanh, 8.481 cơ sở dịch vụ ăn uống, 7.258 cơ sở thức ăn đường phố) cùng hạ tầng thương mại khổng lồ gồm 342 chợ, 14 trung tâm thương mại và 34 siêu thị.

Sở Y tế Hải Phòng đánh giá khó khăn lớn nhất nằm ở "độ mở" và tính chất manh mún của thị trường. Phần lớn cơ sở hoạt động quy mô hộ gia đình, mùa vụ, tự phát. Nhân lực tại đây biến động liên tục, chưa được đào tạo bài bản về vệ sinh dịch tễ khiến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Quy trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm tươi sống tại hàng quán vỉa hè hầu như bị bỏ ngỏ, thiếu ràng buộc về hóa đơn, chứng từ.

Ở góc độ hàng nhập khẩu, Chi cục Hải quan khu vực III thừa nhận việc kiểm soát chất lượng gặp nhiều rào cản do thiếu thông tin đồng bộ về nhà sản xuất nước ngoài và chưa có tiêu chuẩn kiểm tra thống nhất tại cửa khẩu. Thực tế, một số mặt hàng đông lạnh, chế biến sẵn nhập khẩu tiềm ẩn nguy cơ ôi thiu, chứa chất cấm hoặc không đảm bảo an toàn vệ sinh.

Bên cạnh đó, áp lực quản lý còn bị nghẽn bởi những rào cản nội tại như hệ thống văn bản pháp lý còn chồng chéo, chưa thích ứng kịp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau sáp nhập. Hệ thống phòng xét nghiệm địa phương hạn chế, chưa thể phân tích sâu các độc tố mới; nhiều chỉ tiêu bắt buộc phải gửi lên tuyến Trung ương, kéo dài thời gian xử lý sự cố. Đặc biệt, đội ngũ chuyên trách cấp xã quá mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực nên khó bám sát địa bàn. Ngoài ra, hệ thống dữ liệu chưa được số hóa, liên thông đồng bộ, khiến việc quản lý thực phẩm kinh doanh qua mạng xã hội và sàn thương mại điện tử gặp rất nhiều khó khăn.

Số hóa dữ liệu và xây dựng chuỗi cung ứng an toàn bền vững

Để giải quyết tận gốc các "điểm nghẽn", Hải Phòng xác định đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý: Chuyển từ kiểm soát rời rạc sang quản lý toàn diện theo chuỗi; từ xử lý sự cố sang chủ động phân tích nguy cơ để phòng ngừa rủi ro. Trước mắt, thành phố đẩy mạnh tuyên truyền kết hợp thanh tra, xử lý nghiêm các vi phạm.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, các đoàn liên ngành đã kiểm tra 197 cơ sở, xử phạt hành chính 18 đơn vị với số tiền hơn 167 triệu đồng. Song song đó, công tác nâng cao nhận thức được triển khai sâu rộng qua 251 buổi truyền thông cho hơn 6.000 người dân, chủ cơ sở; đồng thời mở 15 lớp tập huấn chuyên môn cho trên 1.150 cán bộ quản lý an toàn thực phẩm cấp xã và cán bộ y tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, Sở Y tế sẽ tập trung đầu tư ngân sách nâng cấp cơ sở vật chất, trang bị thiết bị test nhanh hiện đại và phương tiện lưu động phục vụ kiểm tra tại hiện trường.

Giải pháp đột phá, căn cơ nhất là thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện. Hải Phòng sẽ xây dựng nền tảng dữ liệu đồng bộ, liên thông giữa các ngành: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Hải quan. Thành phố khuyến khích và hướng tới bắt buộc các cơ sở áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Qua đó, người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra toàn bộ vòng đời sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn, đảm bảo thị trường minh bạch thông tin.

Quyết tâm đổi mới toàn diện ấy không chỉ dừng lại ở câu chuyện số hóa, mà đã được cụ thể hóa bằng những cam kết chính trị mạnh mẽ và tối cao từ phía lãnh đạo UBND thành phố. Tại lễ phát động “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026”, ông Vũ Tiến Phụng, Phó Chủ tịch UBND thành phố khẳng định: “Chủ tịch UBND các xã, phường, đặc khu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Ủy ban nhân dân thành phố về công tác bảo đảm ATTP trên địa bàn theo phân cấp quản lý. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đùn đẩy hoặc xuất hiện 'khoảng trống' trong giám sát”.

Ông Phụng cũng nhấn mạnh, ATTP không còn là nhiệm vụ riêng lẻ của ngành y tế mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, đòi hỏi sự chung tay, giám sát của toàn xã hội nhằm xây dựng một môi trường sống an toàn, bảo vệ bền vững sức khỏe cho nhân dân Hải Phòng.