Sự hội tụ giữa chuyển đổi số và các tiêu chuẩn phát triển xanh đang tái thiết lập toàn bộ cấu trúc giao thương biên mậu tại khu vực phía Bắc.
Tại Hội nghị xúc tiến thương mại năm 2026 với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc” vừa diễn ra tại Điện Biên, lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương cùng đại diện phái đoàn Lào và Trung Quốc đã thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn” thể chế, hạ tầng, đồng thời định hình một khung hợp tác hành lang kinh tế mới.
Tại hội nghị, ông Lò Văn Cương - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên, nhấn mạnh tiềm năng phát triển của Điện Biên với 455 km đường biên giới tiếp giáp cả Lào và Trung Quốc. Tỉnh có cửa khẩu quốc tế Tây Trang, cửa khẩu quốc gia Huổi Puốc, cửa khẩu phụ Si Pa Phìn kết nối với Lào và Cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú kết nối với Vân Nam (Trung Quốc). Tuy nhiên, hạ tầng kinh tế và giao thông kết nối liên vùng tại các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc còn chậm phát triển, chưa khai thác hết dư địa.
Ông Lò Văn Cương cho biết Điện Biên đang nỗ lực chuyển từ giao thương truyền thống sang không gian kinh tế cửa khẩu tích hợp thương mại - logistics - dịch vụ - sản xuất. Tỉnh đang thúc đẩy tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang, quy hoạch cảng cạn, xây dựng đề án khu thương mại xuyên biên giới Việt Nam - Lào tại Cửa khẩu Tây Trang và sớm khai trương cửa khẩu song phương A Pa Chải - Long Phú.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trần Chí Dũng - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Giải pháp Dịch vụ Xuyên Biên giới (CBS Solutions), chỉ ra 3 thách thức lớn của giao thương biên giới: Sự phụ thuộc hơn 60% vào đường bộ chưa nâng cấp; hạ tầng logistics cửa khẩu thiếu đầu tư khiến chi phí logistics biên mậu chiếm tới 20 – 25% giá trị hàng hóa (cao hơn nhiều so với mức trung bình 12 –14% khu vực); và sự thiếu đồng bộ dữ liệu số về kiểm soát chất lượng, nguồn gốc xuất xứ.
Để giải bài toán này, ông Trần Chí Dũng chia sẻ mô hình kết nối tại Quảng Trị với Cảng nước sâu Mỹ Thủy (vốn 14.234 tỷ đồng, tiếp nhận tàu 100.000 tấn, kết hợp khu phi thuế quan hơn 500 ha) và sân bay Quảng Trị (vốn 5.800 tỷ đồng, công suất 250.000 tấn hàng hóa/năm). Sự kết hợp “Sân bay Cargo (hàng hóa trên phương tiện vận tải lớn như tàu thủy, máy bay, xe tải, tàu hỏa) - Cảng biển nước sâu - Cửa khẩu quốc tế” tạo nên hệ sinh thái logistics tích hợp, giúp giảm 20 - 30% thời gian luân chuyển và tối ưu 15 - 20% chi phí vận tải tổng hợp.
Để đưa giao thương biên giới vươn xa, các diễn giả quốc tế và đại diện cơ quan quản lý TƯ thống nhất giải pháp đột phá nằm ở việc xây dựng “cửa khẩu số”, “thương mại xanh” và kết nối hành lang logistics liên quốc gia.
Đại diện phái đoàn Lào, Tiến sĩ Su Ly Xay Hổng Sả Khon – Quyền Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Luông – Pha - Băng, đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: Xây dựng "Cửa khẩu thông minh (Smart Border Posts)”: Liên thông dữ liệu trực tuyến về khai báo hàng hóa, chứng nhận xuất xứ (C/O) và chứng nhận kiểm dịch động - thực vật (SPS) để giảm thủ tục giấy tờ, rút ngắn thời gian thông quan cho nông sản tươi sống.
Quy định tiêu chuẩn “Hàng hóa xanh” và ứng dụng Blockchain/AI: Thiết lập cơ chế công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ, phát thải carbon thấp và truy xuất nguồn gốc sản phẩm nhằm minh bạch hóa tiêu chuẩn xanh quốc tế. Phát triển “Hành lang logistics xanh”: Tận dụng tuyến đường sắt Lào - Trung kết nối với mạng lưới hạ tầng, cảng biển Việt Nam; khuyến khích sử dụng xe điện (EV) và năng lượng sạch trong vận tải nhằm giảm khí thải.
Đại diện phái đoàn Trung Quốc, ông Trương Chính Đường – Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Thương mại và Thông tin hóa huyện Giang Thành, Phổ Nhĩ, Vân Nam (Trung Quốc) nhấn mạnh việc thúc đẩy chuyển đổi từ “kinh tế hành lang” sang “kinh tế cửa khẩu” dựa trên sự liên kết giữa cửa khẩu Long Phú - A Pa Chải (Việt Nam) và Mường Khang - Lan Tụi (Lào). Ông Trương Chính Đường đề xuất hai bên tập trung nâng cấp cơ sở hạ tầng, quy hoạch KCN Long Phú gắn liền với hệ thống logistics tích hợp thông quan, lưu kho, tập kết và gia công chế biến.
Đồng quan điểm trên, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, chuyển đổi số và thương mại xanh đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp ba nước nâng cao giá trị gia tăng, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu qua con đường xuất nhập khẩu chính ngạch. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách thông thoáng, hạ tầng đồng bộ và công nghệ dẫn đường sẽ là bệ phóng đưa khu vực biên giới Việt - Lào - Trung trở thành trung tâm thương mại xanh và hiện đại.
