Sản xuất gỗ kỹ thuật nhanh gấp đôi đồ nội thất, phát thải CO₂ ít đi kèm dư địa xuất khẩu vẫn còn nhiều là những lợi thế cho ngách gỗ kỹ thuật của Việt Nam.
Tại các nhà máy chế biến, thời gian hoàn thiện một đơn hàng gỗ kỹ thuật quy mô một container tiêu chuẩn chỉ mất từ 15 đến 20 ngày. Chỉ số này tạo ra sự khác biệt lớn so với chu kỳ sản xuất từ 30 đến 45 ngày của đồ nội thất truyền thống, ông Nguyễn Phương, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và thủ công mỹ nghệ Đồng Nai (DOWA), cho biết và nhận định tốc độ này mang lại lợi thế xoay vòng vốn và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường.
Hiện nay, sản phẩm gỗ kỹ thuật đang được giao dịch với giá trị dao động từ 400 đến 1.000 USD/m³. Mặc dù mức giá này thấp hơn so với con số 1.300 USD/m³ tinh của đồ nội thất, nhưng hiệu suất sản xuất cao giúp doanh nghiệp tối ưu hóa biên lợi nhuận trên đơn vị thời gian. Đây là phân khúc mang lại giá trị gia tăng lớn cho nguồn nguyên liệu gỗ rừng trồng tại Việt Nam.
Trong ngành gỗ Việt Nam hiện nay, đồ nội thất truyền thống như bàn ghế, phòng ngủ chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 71% tỷ trọng ngành. Ngược lại, gỗ kỹ thuật mới chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 9,2% trong cơ cấu sản phẩm. Trên bình diện quốc tế, thị phần gỗ kỹ thuật của Việt Nam mới đạt 3,1% nhu cầu nhập khẩu toàn cầu.
Chuyển dịch sang gỗ kỹ thuật là một chiến lược “sáng” cho ngành gỗ. Ông Nguyễn Phương cho biết, tỉnh đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu của tỉnh đạt 2,68 tỷ USD vào năm 2025 và hướng tới cột mốc 4 tỷ USD vào năm 2030. Chiến lược này nhằm giảm sự phụ thuộc vào các phân khúc truyền thống đang dần bão hòa và khai thác các thị trường mới yêu cầu tính bền vững cao.
Gỗ kỹ thuật đóng vai trò là một ngân hàng carbon di động trong ngành xây dựng. Theo báo cáo từ WoodWorks, mỗi mét khối gỗ tấm lớn (CLT) lưu trữ khoảng 0,9 tấn CO₂ quy đổi. Khả năng này trái ngược hoàn toàn với các vật liệu xây dựng truyền thống: sản xuất một tấn thép phát thải tới 2 tấn CO₂, trong khi bê tông phát thải từ 0,12 đến 0,25 tấn CO₂ mỗi tấn sản phẩm.
Việc ứng dụng gỗ kỹ thuật vào các tòa nhà hỗn hợp giúp giảm từ 20% đến 30% tiềm năng gây nóng toàn cầu so với cấu trúc thuần bê tông. Ngoài ra, gỗ có khả năng cách nhiệt tốt hơn bê tông gấp 15 lần, giúp giảm thiểu sử dụng năng lượng hóa thạch cho các công trình.
Để thâm nhập thị trường quốc tế, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như Tuyên bố Sản phẩm Môi trường (EPD) và Đánh giá Vòng đời (LCA). Các công cụ này giúp minh bạch hóa dữ liệu phát thải, hỗ trợ tuân thủ các quy định mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Chỉ thị báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) của Liên minh Châu Âu.
Để chiếm lĩnh thị trường ngách, ông Nguyễn Phương đề xuất thiết lập nền tảng cho thị trường gỗ kỹ thuật trong xây dựng tại Việt Nam thông qua sự phối hợp giữa chính phủ và các tổ chức quốc tế. DOWA đang triển khai hệ thống Dowa Platform và CRM để quản lý dữ liệu 300 hội viên, tạo mạng lưới kết nối B2B và B2C chuyên nghiệp. “Chúng tôi đã thí điểm kiểm kê khí nhà kính và xác định tiềm năng giảm phát thải, thúc đẩy sản xuất gỗ kỹ thuật, đặc biệt là gỗ kỹ thuật trong xây dựng phối hợp với cơ quan, các đối tác chính phủ và tổ chức quốc tế để thiết lập nền tảng cho thị trường gỗ kỹ thuật trong xây dựng tại Việt Nam”, ông Nguyễn Phương nói.
Song song với đó cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ số như hệ thống điều khiển sản xuất MES, quản lý bảo trì CMMS và trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Nguyễn Phương khẳng định con người là yếu tố quyết định thành bại của quá trình chuyển đổi này. Doanh nghiệp cần chủ động thực hiện kiểm kê khí nhà kính và sử dụng các công cụ đánh giá LCA để xây dựng niềm tin với khách hàng quốc tế.
Kết hợp sử dụng điện sạch, tối ưu hóa logistics từ đường bộ sang đường sắt và sử dụng gỗ địa phương có thể giúp giảm tới 55% dấu chân carbon của sản phẩm. Những bước đi này sẽ giúp ngành gỗ Việt Nam không bị đào thải trước các hàng rào kỹ thuật xanh toàn cầu.
