Gỡ "nút thắt" để cho nông sản Quảng Ninh vươn xa

Tuy nhiên, hành trình đưa nông sản "vươn khơi" vẫn đang vấp phải những lực cản lớn từ tình trạng thiếu hụt vùng nguyên liệu tại chỗ và các rào cản pháp lý về mã số vùng nuôi.

Nông sản “xuất ngoại”

Bức tranh xuất khẩu nông sản của tỉnh Quảng Ninh những tháng đầu năm 2026 đã đón nhận những tín hiệu vô cùng lạc quan. Điểm nhấn đáng chú ý nhất phải kể đến sự xuất hiện của Công ty TNHH MTV Quế Ba Chẽ, một doanh nghiệp dù mới đi vào vận hành từ tháng 11/2025 nhưng đã nhanh chóng tạo nên tiếng vang lớn. Cuối tháng 3 vừa qua, lô hàng 160 tấn tinh dầu quế của đơn vị này đã chính thức cập cảng Mỹ, mang về doanh thu gần 500.000 USD.

Đây không chỉ đơn thuần là một con số về kim ngạch, mà còn là minh chứng cho việc chuyển đổi giá trị nông nghiệp tại địa phương. Thay vì xuất khẩu thô thông qua các đơn vị trung gian như trước đây tại Đầm Hà hay Tiên Yên, doanh nghiệp này đã đặt nhà xưởng sản xuất tại chỗ, chế biến sâu và xuất khẩu trực tiếp. Với các dòng sản phẩm tinh chế cao cấp như Cinnamic Aldehyde, Benzaldehyde hay các loại quế ống, quế sáo được cấp mã code xuất khẩu quốc tế, giá trị của cây quế Quảng Ninh đã được nâng lên gấp nhiều lần.

Không chỉ có quế, danh mục nông sản xuất khẩu của Quảng Ninh ngày càng đa dạng với sự góp mặt của các doanh nghiệp như Công ty CP Thông Quảng Ninh xuất khẩu dầu thông và tùng hương sang thị trường Trung Đông, doanh thu hàng năm vượt ngưỡng 1.000 tỷ đồng. Hay Công ty CP Xuất nhập khẩu Thủy sản Quảng Ninh, trong những giai đoạn cao điểm của vụ thu hoạch, khi sản lượng hàu Thái Bình Dương tăng đột biến dẫn đến nguy cơ ùn ứ và rớt giá thê thảm, công ty đã chủ động đứng ra thu mua và khai thông luồng xuất khẩu sang thị trường Đài Loan. Nhờ sự nhạy bén trong việc kết nối các bạn hàng truyền thống, và đảm bảo quy trình chế biến đạt chuẩn, doanh nghiệp đã trực tiếp giúp bà con ngư dân nâng cao giá trị thặng dư, ổn định sinh kế và yên tâm bám biển. Đây chính là mô hình liên kết bền vững mà ngành nông nghiệp Quảng Ninh đang hướng tới để bảo vệ quyền lợi người sản xuất trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Bài toán để phát triển bền vững

Dù đã đạt được những kết quả bước đầu đáng khích lệ, nhưng nhìn vào thực tế, hoạt động xuất khẩu nông sản của Quảng Ninh vẫn đang đối mặt với những thách thức không nhỏ. Sự thiếu ổn định và tính rủi ro về nguồn cung đang là "rào cản" lớn nhất ngăn cản các doanh nghiệp bứt phá.

Mặc dù các nhà máy được đặt ngay tại tâm điểm vùng nguyên liệu, nhưng một nghịch lý đang tồn tại là, tỷ lệ thu mua nội tỉnh vẫn ở mức rất thấp, dẫn đến tình trạng khan hiếm nguồn cung đạt chuẩn tại chỗ.

Điển hình như tại Công ty TNHH MTV Quế Ba Chẽ, trong 3 tháng sản xuất gần đây, đơn vị chỉ nhập được khoảng 20% nguyên liệu tại địa phương, còn lại 80% phải nhập từ tỉnh ngoài, chủ yếu là Yên Bái. Việc vận chuyển đường xa không chỉ làm đội chi phí logistics mà còn khiến doanh nghiệp khó kiểm soát tuyệt đối quy trình canh tác ngay từ đầu.

Tương tự, Công ty CP Thông Quảng Ninh dù đã nỗ lực liên kết với các địa phương như Uông Bí, Đông Triều, Bình Liêu từ hàng chục năm qua để phát triển vùng thông, nhưng nguồn cung vẫn chưa bao giờ là đủ so với công suất chế biến của nhà máy. Thêm nữa, việc người dân chưa mặn mà với các mô hình trồng rừng dài ngày hoặc kỹ thuật canh tác chưa đạt chuẩn khiến sản lượng thực tế thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.

Bên cạnh đó là những rào cản về pháp lý cùng các quy định về mã số vùng trồng, vùng nuôi. Ông Đỗ Quang Sáng – CTHĐQT Công ty XNK Thủy sản Quảng Ninh nhận định, hiện nay, nhiều vùng nuôi trồng thủy sản của người dân vẫn chưa được giao khu vực biển ổn định, chưa được cấp mã số vùng nuôi (Pond ID) cũng như chưa được đánh giá định kỳ các chỉ số môi trường theo yêu cầu của đối tác quốc tế. Khi thiếu các "giấy thông hành" này, dù chất lượng sản phẩm có tốt đến đâu, nông sản cũng không thể bước qua cửa khẩu chính ngạch để vào các thị trường lớn.

Để nông sản Quảng Ninh thực sự trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực và bền vững, doanh nghiệp cần một chiến lược tổng thể "kiềng ba chân" doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân. Theo đó, doanh nghiệp là người nắm thị trường, đặt bài toán sản xuất; hợp tác xã là người đảm bảo cam kết, giám sát thực thi còn nông dân là người trực tiếp trồng trọt, sản xuất theo quy trình và tiêu chuẩn. Và chỉ khi cả ba cùng cam kết thì chuỗi giá trị nông sản Việt mới bền vững. Đây không chỉ là câu chuyện lợi nhuận, mà còn là hành trình xây dựng uy tín cho nông sản địa phương.