Bộ Xây dựng đề xuất Nhà nước đầu tư trước một số hạng mục thiết yếu tại trạm dừng nghỉ trong trường hợp cần thiết, sau đó nhà đầu tư hoàn trả kinh phí theo cơ chế phù hợp.
Trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số Nghị định trong lĩnh vực đường bộ vừa trình Chính phủ, Bộ Xây dựng cho biết, thực tế triển khai các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cho thấy một số dự án chưa đáp ứng tiến độ, ảnh hưởng đến việc khai thác đồng bộ tuyến đường.
Để xử lý tình trạng này, Bộ Xây dựng đề xuất trường hợp cần thiết, cơ quan chủ quản được xem xét, quyết định đầu tư, xây dựng trước một số hạng mục thiết yếu của trạm dừng nghỉ trong dự án đường cao tốc.
Các hạng mục dự kiến gồm đường ra, đường vào, bãi đỗ xe, khu vệ sinh và không gian nghỉ ngơi. Việc đầu tư trước nhằm bảo đảm điều kiện khai thác đồng bộ khi cao tốc đưa vào sử dụng, đồng thời đáp ứng điều kiện triển khai thu phí nộp ngân sách Nhà nước.
Theo Bộ Xây dựng, thời gian qua, trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc được triển khai theo dự án độc lập. Quá trình thực hiện phải tiến hành nhiều thủ tục liên quan đến giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng đất rừng, đánh giá tác động môi trường, lựa chọn nhà đầu tư...
Trong khi đó, nhiều dự án trạm dừng nghỉ được triển khai sau khi dự án đường cao tốc đã cơ bản hoàn thành. Điều này dẫn đến tình trạng một số tuyến đường đã đưa vào khai thác nhưng trạm dừng nghỉ chưa hoàn thành đồng bộ.
Đáng chú ý, đối với các tuyến thuộc trường hợp quy định tại Nghị định số 130/2024/NĐ-CP, việc hoàn thành các công trình dịch vụ công tại trạm dừng nghỉ là một trong những điều kiện để triển khai thu phí.
Do đó, nếu các hạng mục thiết yếu phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ lựa chọn và triển khai dự án của nhà đầu tư, việc chậm đầu tư trạm dừng nghỉ có thể ảnh hưởng đến điều kiện thu phí tuyến cao tốc.
Từ thực tế này, phương án Bộ Xây dựng đưa ra là cho phép cơ quan chủ quản chủ động đầu tư trước phần hạ tầng thiết yếu trong trường hợp cần thiết, thay vì phải chờ toàn bộ dự án trạm dừng nghỉ được triển khai.
Khi lựa chọn được nhà đầu tư trạm dừng nghỉ, phần kinh phí Nhà nước đã bỏ ra để đầu tư các hạng mục này sẽ được nhà đầu tư hoàn trả theo cơ chế phù hợp.
Đối với các hạng mục dịch vụ thương mại có khả năng kinh doanh, thu hồi vốn, Bộ Xây dựng tiếp tục định hướng huy động nguồn lực xã hội tham gia đầu tư.
Theo cơ quan soạn thảo, nếu sử dụng vốn Nhà nước để đầu tư toàn bộ trạm dừng nghỉ, ngân sách sẽ phải bố trí cả cho những hạng mục dịch vụ thương mại có khả năng thu hồi vốn. Điều này vừa làm tăng nhu cầu vốn đầu tư công, vừa chưa tận dụng được nguồn lực xã hội.
Việc Nhà nước đầu tư trước một số công trình dịch vụ công thiết yếu vì vậy được đề xuất như một giải pháp để không làm chậm tiến độ đưa tuyến cao tốc vào khai thác đồng bộ và tổ chức thu phí, trong khi phần dịch vụ thương mại vẫn huy động nguồn vốn ngoài Nhà nước.
Cùng với giải pháp cho các dự án đang triển khai, Bộ Xây dựng cũng đề xuất thay đổi cách đầu tư trạm dừng nghỉ đối với những dự án cao tốc trong thời gian tới.
Theo đó, đối với dự án đường cao tốc chuẩn bị đầu tư, các hạng mục thiết yếu của trạm dừng nghỉ cần được xem xét ngay trong quá trình chuẩn bị dự án và triển khai đồng bộ với tuyến đường. Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng cao tốc đã hoàn thành nhưng các công trình phục vụ nhu cầu thiết yếu của người tham gia giao thông vẫn chưa sẵn sàng.
Trước đó, tiến độ đầu tư trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc đã nhiều lần được Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh. Cuối tháng 7/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng tiếp tục chỉ đạo, đôn đốc, khẩn trương triển khai đầu tư xây dựng các trạm dừng nghỉ, bảo đảm hoàn thành đúng tiến độ; đồng thời kiên quyết xử lý trách nhiệm hoặc xem xét chấm dứt hợp đồng đối với nhà đầu tư chậm tiến độ mà không có chuyển biến tích cực.
