Trước hàng loạt các tồn tại, bất cập phát sinh trong thực tiễn, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công được kỳ vọng sẽ giúp khơi thông nguồn lực thúc đẩy đầu tư công.
Theo đó Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) từ Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công được xây dựng cơ bản kế thừa kết cấu và bố cục của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, bao gồm 10 Chương, 107 Điều.
Dự thảo Luật tập trung vào một số định hướng như: Hợp nhất Kế hoạch tài chính và Kế hoạch đầu tư công trung hạn 05 năm, tích hợp thống nhất kế hoạch đầu tư công hàng năm trong dự toán chi đầu tư công; phân cấp thẩm quyền quyết định phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công trung hạn 05 năm và dự toán chi đầu tư công hàng năm nguồn vốn ngân sách địa phương từ HĐND cho UBND các cấp; các nội dung phân cấp cho Chính phủ quy định chi tiết tại Dự thảo Luật;
Tích hợp việc ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi đầu tư và chi thường xuyên nguồn ngân sách Nhà nước trong 01 Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Ngân sách nhà nước để chủ động trong điều hành, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, ứng phó kịp thời các tình huống phát sinh, như: Cho phép phân bổ sử dụng số tăng thu ngân sách trong quá trình chấp hành ngân sách; sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính để thực hiện các nhiệm vụ ứng phó tình huống cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô...
Việc xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được cho phù hợp với triển khai Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Luật Ngân sách nhà nước 2025 và Luật Đầu tư công số 2024 được sửa đổi bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15 (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Hải quan, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công) đã được sửa đổi căn bản nhằm thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng. Qua đó, phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, sự chủ động của ngân sách địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và giải quyết nhiều vướng mắc trong thực tiễn.
Tuy nhiên, triển khai thực hiện các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công liên quan đến chi đầu tư công vẫn còn một số bất cập, hạn chế; chưa có chế tài kết nối chặt chẽ giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn. Đồng thời vẫn còn điểm chênh lệch giữa hai luật về thẩm quyền phân bổ, giao dự toán, kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn.
“Vì vậy, việc hợp nhất hai luật là đòi hỏi cấp thiết nhằm tạo lập cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, tối giản thủ tục và chi phí tuân thủ, từ đó huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách cho tăng trưởng kinh tế”, Bộ trưởng Bộ Tài chính chia sẻ.
Thực tế cho thấy, đầu tư công luôn được cho là một trong những động lực quan trọng để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế, bởi việc đẩy nhanh giải ngân không chỉ góp phần kích thích tổng cầu, mà còn tạo việc làm, thu hút đầu tư xã hội và nâng cao năng lực tăng trưởng dài hạn. Vì vậy, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công với những mục tiêu đã nêu kỳ vọng sẽ tạo ra những đột phá khơi thông nguồn lực.
Cho ý kiến về Dự án Luật này tại Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, việc hợp nhất hai luật là bước đột phá quan trọng nhằm khắc phục tình trạng “vốn chờ dự án” hoặc “dự án chờ vốn”, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.
Theo Chủ tịch Quốc hội, việc hợp nhất không phải cộng cơ học hai luật này, mà phải “hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với toàn bộ nguồn lực tài chính công của quốc gia”.
“Ngân sách Nhà nước không chỉ đơn thuần là bản cân đối thu chi hàng ngày, hàng tháng, 6 tháng, 01 năm. Đầu tư công cũng không chỉ là việc phân bổ vốn cho dự án. Đây là những công cụ đặc biệt quan trọng để nhà nước kiến tạo phát triển, điều tiết vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh và thực hiện các mục tiêu chiến lược của đất nước. Nguồn lực quốc gia là hữu hạn, yêu cầu phát triển rất lớn, vì vậy từng đồng ngân sách phải được phân bổ đúng chỗ, sử dụng đúng mục đích và tạo giá trị cao nhất cho đất nước và Nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, Dự án Luật cần tạo bước chuyển biến căn bản trong quản trị tài chính công, khắc phục tình trạng ngân sách và đầu tư công được xây dựng, quyết định và tổ chức thực hiện theo các quy trình còn chia cắt, thiếu đồng bộ. Việc hợp nhất phải hướng tới 3 mục tiêu xuyên suốt là thống nhất quản lý, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả, đồng thời phân cấp, phân quyền phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm.
Cho ý kiến thẩm tra về Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cũng cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đồng thời thống nhất với quan điểm việc hợp nhất phải gắn với hoàn thiện chính sách ngân sách, phân bổ nguồn lực, quản lý đầu tư công và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, chủ trương của Đảng, phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về quy trình phân bổ, giao và quản lý dự toán chi đầu tư công sau khi hợp nhất cũng như làm rõ những nội dung áp dụng thống nhất và những nội dung cần quy định riêng trong nghị quyết về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách Nhà nước.
