Mục tiêu cuối cùng của giải ngân đầu tư công là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, từng bước giảm hệ số ICOR, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.
Đầu tư công không chỉ là một trong những động lực hiện thực mục tiêu tăng trưởng 2 con số của năm mà còn góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. Đầu tư công vì vậy cần thực hiện đồng thời 2 nhiệm vụ: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và dẫn dắt, tạo dư địa thu hút, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xã hội.
Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 6, giải ngân đầu tư công đạt 356,9 nghìn tỷ đồng, bằng 35,5% kế hoạch. So với cùng kỳ năm trước, số vốn giải ngân tăng thêm 38,4 nghìn tỷ đồng về giá trị tuyệt đối.
Mặc dù tốc độ giải ngân đầu tư công được cải thiện nhưng quá trình triển khai dự án, một số vướng mắc đang ảnh hưởng đến tiến độ. Qua phản ánh từ các địa phương, bộ ngành, một số khó khăn chính là đến từ việc thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng cục bộ. Trong khi biến động giá xăng dầu, vận chuyển làm phát sinh chênh lệch chi phí hay khó khăn trong giải phóng mặt bằng…
Những tháng cuối năm, giải ngân đầu tư công tiếp tục đẩy nhanh với sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương, bộ ngành. Không chỉ cán đích mục tiêu kế hoạch được giao, trong giai đoạn phát triển mới, đầu tư công còn gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, hướng tới tăng trưởng bền vững.
Tại hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của ngành, ông Lê Thành Quân - Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết: Giải ngân nhanh đầu tư công là điều kiện cần. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, từng bước giảm hệ số ICOR, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.
Nếu dự án kéo dài tiến độ, điều chỉnh nhiều lần hoặc chậm đưa vào khai thác sẽ làm gia tăng chi phí, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tác động bất lợi đến hệ số ICOR. Đây là chỉ tiêu phản ánh mức độ hiệu quả của đầu tư đối với tăng trưởng kinh tế.
Dẫn số liệu của Cục Thống kê, ông Lê Thành Quân cho biết: Giai đoạn 2021 - 2025, hệ số ICOR bình quân đạt 6,43 - giảm nhẹ so với mức 6,77 của giai đoạn 2016 - 2020. Sau dịch COVID-19, chỉ số này có xu hướng cải thiện, giảm từ 5,79 năm 2024 xuống khoảng 5,15 năm 2025. Tuy vậy, đây vẫn là mức cao cho thấy còn dư địa lớn để nâng cao hiệu quả chuyển hóa vốn đầu tư thành tăng trưởng.
Theo ông Lê Thành Quân, để hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, từng bước đưa hệ số ICOR giai đoạn 2026 - 2030 giảm xuống mức 4,5 - 4,8, tương đương giảm 1,6 - 1,9 điểm trong vòng 5 năm, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương trong tổ chức thực hiện, triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính tầm nhìn dài hạn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng nêu các giải pháp trọng tâm cần triển khai. Đó là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, rà soát vướng mắc trong cơ chế, chính sách liên quan đến giải ngân đầu tư công; nâng cao chất lượng quy hoạch, chuẩn bị đầu tư và lựa chọn dự án.
Đồng thời, cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung trọng điểm, trọng tâm cho các công trình hạ tầng chiến lược, có tính kết nối vùng, liên vùng, có sức lan tỏa lớn và có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn 2026 - 2030…
Ông Lê Thành Quân cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quản lý đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả đầu tư làm mục tiêu. Cùng với đó, từng bước chuyển từ quản lý theo khối lượng giải ngân sang quản lý theo kết quả đầu ra và hiệu quả kinh tế xã hội; tăng cường giám sát thực hiện, rà soát, điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai sang dự án có tiến độ tốt. Kiểm soát chặt dự án kéo dài thời gian thực hiện, điều chỉnh tổng mức đầu tư nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí.
Trước đó, trong ấn phẩm Đánh giá kinh tế Việt Nam thường niên 2025 do các chuyên gia của Đại học Kinh tế quốc dân thực hiện đã đề cập đến nội dung trên. Theo đó, mô hình tăng trưởng hiện nay vẫn dựa nhiều vào mở rộng quy mô vốn hơn là nâng cao hiệu quả. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả, bảo đảm tăng trưởng bền vững.
Với mục tiêu trên, theo các chuyên gia, tỷ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng cần được nâng lên mức trên 55%, đi kèm với việc cải thiện ICOR thông qua đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công.
Việc đổi mới tư duy phân bổ vốn cũng cần chuyển dịch mạnh mẽ sang hướng "đầu tư công kiến tạo". Nguồn vốn cần tập trung đầu tư vào hạ tầng xanh, hạ tầng số, các khu công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu, các dự án có tính lan tỏa cao, tạo "vốn mồi" kích thích đầu tư tư nhân và FDI.
Việc phân bổ phải dựa trên hệ thống tiêu chí định lượng khách quan, gắn liền với năng lực hấp thụ vốn của địa phương và hiệu quả thực tế về GRDP, việc làm. Đồng thời, có cơ chế điều chỉnh linh hoạt kế hoạch trung hạn dựa trên tiến độ giải ngân thực tế.
