Mô hình thông quan tập trung là bước đột phá về số hóa quy trình và tư duy quản lý, hướng tới lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Thí điểm từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III, mô hình thông quan tập trung giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu chỉ phải làm thủ tục tại một đầu mối duy nhất thay vì nhiều địa điểm như trước, từ đó tiết kiệm tối đa chi phí nhân sự và tối ưu hóa quản trị nội bộ.
Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III Trần Mạnh Cường khẳng định, trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn cảng biển Hải Phòng tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, áp lực đặt ra cho cơ quan hải quan là rất lớn. Điểm cốt lõi của mô hình thông quan tập trung là dịch chuyển toàn bộ phương thức xử lý tờ khai phân tán trước đây sang xử lý tập trung, thống nhất trên nền tảng số hóa. Đây không đơn thuần là thay đổi về mặt cơ học hay quy trình nghiệp vụ, mà là bước chuyển mạnh mẽ về tư duy quản lý. Hệ thống mới giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu chỉ cần thực hiện thủ tục tại một đầu mối duy nhất thay vì phải phân tán nhân lực trực chiến tại nhiều địa điểm thông quan như trước, từ đó tối ưu hóa bộ máy nhân sự và chi phí quản trị nội bộ.
Việc số hóa toàn diện hồ sơ giúp giảm tối đa việc sử dụng chứng từ giấy và hạn chế việc doanh nghiệp phải di chuyển đi lại nộp hồ sơ trực tiếp. Khi thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn, các chi phí phát sinh như lưu kho, lưu bãi, lưu container và hàng loạt chi phí logistics liên quan sẽ tự động giảm theo. Đáng chú ý, mô hình mới sẽ triệt tiêu tình trạng cùng một tình huống nghiệp vụ nhưng mỗi nơi hiểu và xử lý một kiểu nhờ tính thống nhất cao của hệ thống tập trung.
Đặc biệt, với tỷ lệ kiểm tra thực tế thấp, doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao chỉ cần thực hiện khai báo điện tử, hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp, hàng hóa được giải phóng nhanh hơn, qua đó tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí. Cùng với đó, toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ được số hóa, phân công xử lý tự động trên hệ thống điện tử, hạn chế tối đa sự can thiệp thủ công, cảm tính qua đó giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu – ông Trần Mạnh Cường chia sẻ.
Trước những kỳ vọng này, ông Bùi Thanh Bình, đại diện Công ty T&M Forwarding chi nhánh Hải Phòng đồng tình nhận định, các chương trình hải quan điện tử, hải quan số và hải quan thông minh đã hỗ trợ rất nhiều cho hoạt động kinh doanh. Việc Hải quan khu vực III chuyển đổi mô hình từ làm thủ tục phân tán ở các cửa khẩu sang mô hình thông quan tập trung là bước đi đúng đắn, đánh trúng nhu cầu thị trường và tiến trình hội nhập nên được các doanh nghiệp hết sức ủng hộ.
Tuy nhiên, ông Bình cũng bày tỏ băn khoăn về năng lực vận hành của hạ tầng công nghệ thông tin liệu có đảm bảo thông suốt khi doanh nghiệp đồng loạt khai báo tờ khai, đặc biệt là khi xử lý thủ tục đối với các tờ khai rơi vào luồng vàng và luồng đỏ.
Đồng quan điểm với ông Bùi Thanh Bình, ông Vũ Ngọc Thịnh đến từ Công ty TNHH Vận tải Bách Việt đề xuất, ngành hải quan cần chủ động nâng cấp đồng bộ hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin trước khi chính thức áp dụng mô hình mới. Mục tiêu là để tránh tình trạng lỗi tờ khai, lỗi mã vạch hay lỗi mạng thuế. Đảm bảo liên kết giữa các hệ thống chuyên ngành và hệ thống của lực lượng hải quan để cán bộ hải quan khi kiểm tra tờ khai có thể tra cứu thuận lợi.
Theo Lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực III, khi hệ thống công nghệ vận hành thông suốt, lợi ích của mô hình thông quan tập trung không dừng lại ở các chủ hàng mà còn lan tỏa mạnh mẽ đến các mắt xích khác trong chuỗi cung ứng. Đối với các doanh nghiệp vận tải và logistics, tốc độ thông quan nhanh giúp phương tiện giảm thiểu thời gian chờ đợi tại cảng, tiết kiệm chi phí lưu ca xe và nâng cao hiệu suất khai thác. Tiến độ xử lý thủ tục ổn định, minh bạch giúp các đơn vị này chủ động điều phối phương tiện, tối ưu hóa lịch trình vận chuyển và tăng tốc độ quay vòng xe, container. Sự liên thông dữ liệu trạng thái tờ khai theo thời gian thực giúp doanh nghiệp vận tải phối hợp ăn ý hơn với chủ hàng trong quá trình giao nhận và tổ chức chuỗi cung ứng.
Đối với các doanh nghiệp kinh doanh kho, bãi, cảng và địa điểm kiểm tra, việc rút ngắn thời gian thông quan giúp giải phóng nhanh sức chứa, nâng cao công suất khai thác và hiệu quả vận hành của toàn hệ thống. Quy trình xử lý hồ sơ không phụ thuộc vào địa điểm làm thủ tục riêng lẻ giúp điều tiết lượng hàng hóa ra vào cảng đồng đều hơn, giảm áp lực giao nhận vào các khung giờ cao điểm và hạn chế tối đa tình trạng ùn tắc cục bộ.
Quan trọng hơn, mô hình này tạo ra động lực buộc các doanh nghiệp phải chủ động đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ và hệ thống quản trị của chính mình nhằm kết nối đồng bộ dữ liệu với cơ quan hải quan và Nền tảng Logistics liên ngành Hải Phòng (SmartLog Haiphong). Đây là cơ sở cốt lõi để từng bước hình thành nên một hệ sinh thái logistics số hiện đại, minh bạch tại thành phố cảng.
Chi cục trưởng Trần Mạnh Cường khẳng định, thông quan tập trung là bước đi quan trọng để hiện thực hóa các chỉ đạo của Bộ Chính trị, Trung ương Đảng theo tinh thần các Nghị quyết số 57, 59, 66, 68, 79, cũng như Đề án hướng tới Hải quan số, Hải quan thông minh của ngành, hiện thực hóa định hướng xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm logistics quốc tế hiện đại.
Tuy nhiên, một mô hình mới dù ưu việt đến đâu cũng không thể thành công nếu chỉ dựa vào nỗ lực đơn phương từ phía cơ quan hải quan. Do đó, lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực III kêu gọi các hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu kỹ quy trình mới, chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện kỹ thuật cần thiết và tăng cường kết nối dữ liệu.
.jpg "Số hóa công nghệ: \"Lá chắn\" mới giảm thiểu tai nạn lao động tại Quảng Ninh")
