Hải Phòng: Gian nan bài toán thiếu hụt vật liệu san lấp công trình

Tuy nhiên, đằng sau sự sôi động đó là một nỗi lo lớn mang tên thiếu hụt vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát san lấp và đất đắp nền.

Nhu cầu khổng lồ và khoảng trống nguồn cung tại chỗ

Trong giai đoạn 2025-2030, Hải Phòng bứt phá mạnh mẽ với hàng trăm dự án hạ tầng đang đồng loạt vươn mình. Theo thống kê sơ bộ, toàn thành phố hiện có khoảng hơn 120 dự án, công trình trọng điểm và dự án đầu tư công lớn nhỏ đang gấp rút triển khai xây dựng. Chính quy mô đầu tư vô cùng lớn này đã đẩy nhu cầu về nguồn vật liệu san lấp lên mức kịch trần.

Tính chung cả giai đoạn 2025-2030, tổng nhu cầu vật liệu san lấp phục vụ các dự án đầu tư công của Hải Phòng ước tính khoảng 158,874 triệu m³. Trong cơ cấu khổng lồ đó, cát san lấp chiếm tỷ trọng áp đảo với khoảng 137,750 triệu m³, phần còn lại là đất đắp với khoảng 21,124 triệu m³. Nhu cầu trung bình mỗi năm lên tới hàng chục triệu mét khối đã và đang đặt ra bài toán chuẩn bị nguồn cung vô cùng cấp thiết cho các cơ quan quản lý.

Trái ngược hoàn toàn với nhu cầu ngày càng tăng vọt, năng lực cung ứng vật liệu tại chỗ của Hải Phòng lại rơi vào trạng thái báo động do giới hạn về trữ lượng cũng như công suất khai thác. Báo cáo cập nhật từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng chỉ ra rằng, trên địa bàn thành phố hiện có 28 mỏ khoáng sản đang trong thời hạn khai thác với tổng trữ lượng khoảng 70,822 triệu m³, đạt công suất khai thác tối đa khoảng 10,851 triệu m³/năm. Nhìn sâu vào từng loại vật liệu, địa phương hiện sở hữu 20 mỏ cát san lấp có tổng trữ lượng đạt 54,564 triệu m³, cung cấp công suất tối đa khoảng 7,934 triệu m³/năm. Cùng với đó là 8 mỏ đất, đá làm vật liệu san lấp có tổng trữ lượng khoảng 16,258 triệu m³ với công suất tối đa khoảng 2,917 triệu m³/năm.

Nếu so sánh trực diện giữa các con số, tổng trữ lượng của tất cả các mỏ cát đang hoạt động hiện nay chỉ đáp ứng được gần 40% tổng nhu cầu cát san lấp của cả giai đoạn 2025-2030. Đáng quan ngại hơn, xét về công suất khai thác tối đa hàng năm, các mỏ tại chỗ chỉ đáp ứng được khoảng 1/3 nhu cầu bình quân mỗi năm của thành phố. Sự chênh lệch quá lớn giữa bài toán cầu và cung không chỉ tạo ra áp lực về dự trữ chiến lược mà còn gây ra tình trạng nghẽn nguồn cung tức thời cho các công trường.

Thực tế tại khu vực phía tây Hải Phòng cho thấy, hiện trạng thiếu hụt vật liệu đã và đang gieo rắc trực tiếp những khó khăn lên nhiều dự án giao thông huyết mạch. Có thể kể đến các công trình quan trọng như tuyến đường nối Quốc lộ 17B với Đường tỉnh 352, dự án cầu vượt sông Thái Bình và đường dẫn thuộc tuyến vành đai 1 thành phố Hải Dương cũ, công trình đường và cầu Vạn, hay dự án cầu Tân An cùng đường dẫn nối Quốc lộ 18.

Khảo sát thực tế ghi nhận, dù công tác giải phóng mặt bằng tại các dự án này về cơ bản đã hoàn tất, nhưng nhiều gói thầu vẫn rơi vào cảnh thi công cầm chừng. Nguyên nhân cốt lõi là do thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cát đắp nền, đồng thời các nhà thầu vướng mắc trong việc tìm kiếm địa điểm tiếp nhận đất dư thừa sau khi tiến hành dỡ tải.

Đại diện nhiều nhà thầu thi công tại 4 dự án trọng điểm phía tây thẳng thắn phản ánh, bên cạnh tình trạng khan hiếm nguồn cung, tiến độ dự án còn chịu tác động tiêu cực bởi sự biến động bất ổn của giá vật liệu, tâm lý khó huy động nhân công kỹ thuật và những đòi hỏi kỹ thuật phức tạp trong kết cấu của một số hạng mục.

Đứng ở góc độ tổ chức đại diện doanh nghiệp, ông Nguyễn Thế Mạnh, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Hải Phòng nhấn mạnh rằng, đặc thù của thi công xây dựng đòi hỏi nguồn vật liệu phải duy trì ổn định theo từng tuần, từng tháng để doanh nghiệp chủ động điều tiết máy móc và nhân lực. Khi dòng cung ứng cát bị đứt gãy hoặc không đồng đều, nhà thầu buộc phải liên tục thay đổi kế hoạch thi công, dẫn đến tình trạng máy móc đắp chiếu, nhân công chờ việc, từ đó đẩy chi phí duy trì công trường tăng cao.

Chính vì vậy, nguyện vọng lớn nhất của cộng đồng nhà thầu lúc này là sớm được kết nối với các nguồn cung vật liệu hợp pháp, đủ điều kiện pháp lý, đồng thời thành phố cần công khai, xác định rõ các vị trí tiếp nhận đất dư thừa để tránh làm gián đoạn tiến độ công trình.

Tháo gỡ nút thắt giá cả, gian lận thương mại và giải pháp bền vững

Không dừng lại ở nỗi lo thiếu hụt khối lượng, bài toán giá vật liệu xây dựng cũng đang trở thành một lực cản lớn đối với các nhà thầu.

Trước đó, vấn đề nóng này đã được đưa ra thảo luận tại phiên chất vấn trong kỳ họp thứ 3 HĐND thành phố Hải Phòng khóa XVII, nhiệm kỳ 2026–2031.

Đại biểu Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty CP Đầu tư Sao Á D.C đã phản ánh thẳng thắn về tình trạng giá vật liệu xây dựng do Sở Xây dựng công bố thời gian qua thường thấp hơn đáng kể so với giá giao dịch thực tế trên thị trường. Điều này đẩy các doanh nghiệp khi triển khai dự án đầu tư công vào thế khó, bởi nếu mua theo giá thị trường thì bị bù lỗ, còn nếu chờ giá công bố điều chỉnh thì công trình phải dừng lại.

Đại biểu đã đề nghị người đứng đầu ngành xây dựng thành phố làm rõ tính xác thực của phản ánh này, chỉ ra nguyên nhân, trách nhiệm quản lý cũng như các giải pháp khắc phục triệt để.

Giải trình trước HĐND thành phố Hải Phòng, Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng Nguyễn Thành Hưng thừa nhận phản ánh của đại biểu và cộng đồng doanh nghiệp là hoàn toàn chính xác. Người đứng đầu ngành xây dựng thẳng thắn nhìn nhận tình trạng giá công bố chưa bám sát diễn biến thị trường là có thực. Phân tích sâu về nguyên nhân, ông Hưng chỉ ra rằng lợi dụng tình trạng khan hiếm vật liệu, một số đơn vị kinh doanh đã xuất hiện hành vi găm hàng, "thổi" giá, tạo ra sự chênh lệch lớn giữa giá ghi trên hóa đơn và giá thu tiền thực tế. Đây rõ ràng là hành vi gian lận trong kinh doanh vật liệu xây dựng, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của nhiều cơ quan chức năng từ Sở Xây dựng, cơ quan Thuế, Công an cho đến chính quyền địa phương các cấp.

Bên cạnh đó, Giám đốc Sở Xây dựng cũng thẳng thắn chỉ ra sự thụ động từ phía các chủ đầu tư và doanh nghiệp trong việc xác định giá. Nhiều chủ đầu tư chưa nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật để đưa mức giá phù hợp vào dự toán, thiếu sự chủ động dự báo biến động thị trường. Để giải quyết bài toán dòng tiền trước mắt trong bối cảnh giá cả biến động theo ngày giữa khoảng thời gian từ lúc đấu thầu đến khi nhận mặt bằng, nhà thầu hoàn toàn có thể đề nghị tạm ứng trên 30% kinh phí để chủ động thu gom, mua trước vật liệu phục vụ dự án.

Nhằm giải quyết căn cơ bài toán vật liệu, Hải Phòng đang tích cực triển khai đồng bộ chuỗi giải pháp ngắn và dài hạn. Về quản lý giá, Sở Xây dựng cam kết tăng tần suất công bố giá bám sát thị trường; điển hình là Thông báo 622/TB-SXD ngày 9/9/2026 công bố giá tháng 8/2026, đồng thời yêu cầu tính đủ chi phí vận chuyển, bốc xếp và kiểm định nghiêm ngặt chất lượng cát đen san lấp.

Về nguồn cung, thành phố khẩn trương lựa chọn đơn vị đấu giá quyền khai thác 6 mỏ khoáng sản mới rộng 494,85 ha, tổng trữ lượng hơn 25,7 triệu m³. Trong đó gồm 5 mỏ cát cửa sông, ven biển (trên 488,2 ha, trữ lượng hơn 24,38 triệu m³) và 1 mỏ đất đá tại núi Tiền Nơi, xã An Lão (6,65 ha, trữ lượng 1,347 triệu m³). Các thủ tục đấu giá, cấp phép đang được đẩy nhanh để sớm đưa nguồn tài nguyên này vào công trường.

Song song đó, Hải Phòng chú trọng mô hình kinh tế tuần hoàn. Theo Văn bản 1872/UBND-NNMT, thành phố hướng dẫn thu hồi đất, đá đào đạt chuẩn từ các dự án để tái sử dụng, đồng thời khuyến khích tái chế phế thải xây dựng (đất, đá, gạch, bê tông) làm vật liệu san nền. Việc kết nối nguồn dư thừa với công trình có nhu cầu giúp giảm áp lực lên tài nguyên tự nhiên, hạn chế ô nhiễm và tiết kiệm chi phí.

Sự chủ động lập kế hoạch của chủ đầu tư cùng sự phối hợp liên ngành giữa Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, công an, thuế trong rà soát nguồn cung, kiểm soát hóa đơn và chất lượng sẽ là chìa khóa tháo gỡ nút thắt vật liệu, giúp các dự án về đích đúng hẹn.